Κυριακού εναντίον αρχαιολόγων

Μαριάννα Τόλια

Μπορεί το αρχαίο θέατρο της Ολυμπίας, δίκην τηλεοπτικής, και άρα οικονομικής και πολιτικής ισχύος, να περάσει στην επικυριαρχία του Μίνωα Κυριακού; Να μετατραπεί σε στοιχείο τηλεοπτικής και διαφημιστικής υπεραξίας προς όφελος επιχειρήσεων- αθλητικών χορηγών; Η χρήση ενός αρχαιολογικού χώρου για αθλητικές διοργανώσεις, παρά την αντίθετη γνωμοδότηση των αρχαιολόγων, έχει ως αμαρτία την προέλευσή της στο εθνοολυμπιακό όραμα του 2004. Το θέμα δεν έχει ίσως το μεγάλο βάρος των τηλεφωνικών υποκλοπών ή της απαγωγής των Πακιστανών. Έχει όμως τη δική του ειδική σημασία. Η διαμάχη για την Ολυμπία μαίνεται πια ανοιχτά ανάμεσα στον Σύλλογο Ελλήνων Αρχαιολόγων και τον πρόεδρο του Αντένα Μίνωα Κυριακού μετά την ομόφωνα αρνητική απάντηση του ΚΑΣ στο αίτημα της ΓΓΕ για παραχώρηση του αρχαιολογικού χώρου στα Τσικλητήρεια και θα κριθεί σε λίγο με σχετική απόφαση του υπουργού Πολιτισμού Β. Βουλγαράκη. Εν τω μεταξύ ο Μ. Κυριακού φτιάχνει κλίμα καταγγέλλοντας τους αρχαιολόγους, βγάζοντας βουλευτές της ΝΔ να ξιφουλκούν υπέρ του μεγαλείου του και δηλώνοντας ανοιχτά ότι η πολιτεία άλλα του είχε υποσχεθεί. Ποιος θα νικήσει στη μάχη της Ολυμπίας: η επιχειρηματική εξουσία ή τα θεσμικά όργανα;

Ας πάρουμε όμως τα πράγματα από την αρχή. Η ιστορία που αφορά την παραχώρηση του αρχαιολογικού χώρου της Ολυμπίας σε αθλητικές διοργανώσεις (με διάφορους χορηγούς και τσουχτερό εισιτήριο για το κοινό) έχει ένα πρώτο μέρος που γράφτηκε κατά την περίοδο 2003-2004. Τότε ο «Οργανισμός Αθήνα 2004», από κοινού με τη Διεθνή Ολυμπιακή Επιτροπή (πρόεδρος ελληνικού τμήματος [ΕΟΕ] ο Μίνως Κυριακού), είχαν ζητήσει έγκριση διεξαγωγής των αγώνων σφαιροβολίας των Ολυμπιακών 2004 στον αρχαιολογικό χώρο. Ο Σύλλογος Ελλήνων Αρχαιολόγων είχε τοποθετηθεί αρνητικά, αλλά ο τότε υπουργός Πολιτισμού Ευ. Βενιζέλος είχε εγκρίνει το αίτημα με το διπλό επιχείρημα ότι η σφαιροβολία απαιτούσε ελάχιστες και άκρως ελαφρές υποδομές, η δε πρόταση της Οργανωτικής Επιτροπής 2004 εντοπιζόταν στη σφαιροβολία γιατί το συγκεκριμένο αγώνισμα διεξαγόταν στους Ολυμπιακούς της αρχαιότητας. Οι αρχαιολόγοι επέμειναν, επισημαίνοντας πως παρά τις ρήσεις της ΔΟΕ, η σφαιροβολία δεν τελούνταν στους αγώνες της αρχαιότητας, και καταλήγοντας: ο αρχαιολογικός χώρος υφίσταται βλάβη και σημαντική αλλοίωση της φυσιογνωμίας του, με σκοπό «την εμπορευματοποίηση και την (σσ: ιδιωτική) οικονομική εκμετάλλευση της ‘υπεραξίας’ του». Όμως η απόφαση ελήφθη τελικά από τον υπουργό Πολιτισμό Ευ. Βενιζέλο, χωρίς τη γνωμοδότηση του τυπικώς αρμόδιου οργάνου του ΥΠΠΟ ΚΑΣ (το οποίο λόγω του εθνο-οραματικού χαρακτήρα των Αγώνων και της επιθυμίας για καλές σχέσεις με τη ΔΟΕ υπερφαλαγγίστηκε) και άνοιξε τον δρόμο για την τέλεση της σφαιροβολίας στο αρχαίο στάδιο της Ολυμπίας – χωρίς επεμβάσεις στον χώρο.
Με την ολοκλήρωση των Ολυμπιακών, ξεκίνησε το δεύτερο μέρος της ιστορίας που βρίσκεται ακόμη σε εξέλιξη. Διότι η πρώτη έγκριση του αιτήματος της ΔΟΕ από το ΥΠΠΟ, χωρίς τη συγκατάνευση των αρχαιολόγων, άνοιξε την όρεξη του προέδρου της ΕΟΕ και καναλάρχη του Αντένα Μίνωα Κυριακού, κι έτσι η ΕΟΕ, από κοινού με την ΙΑΑF (Διεθνής Ομοσπονδία Στίβου) κατέθεσαν δια της Γενικής Γραμματείας Αθλητισμού στο ΥΠΠΟ, αίτημα για μεταφορά του διεθνούς μίτινγκ Τσικλητήρεια στο αρχαίο στάδιο της Ολυμπίας επί μονίμου βάσεως. Αυτή τη φορά όμως το σχέδιο πήγαινε μακρύτερα: προέβλεπε σημαντικές επεμβάσεις στον αρχαιολογικό χώρο. Μεταξύ αυτών, την τοποθέτηση λυόμενης κατασκευής βάρους 125 τόνων και συνολικής έκτασης 2.850 τ.μ. για τη διεξαγωγή τεσσάρων αθλημάτων, από μέταλλο, ξύλο και PVC και εγκατάστασης για 15.000 θεατές (βεβαίως με εισιτήριο).

Μετάθεση Αραπογιάννη

Στην πρόταση Κυριακού αντιτάχθηκε όμως κατηγορηματικά η έφορος Αρχαίας Ολυμπίας κ. Ξένη Αραπογιάννη, αρχαιολόγος με 15ετή θητεία στον χώρο και όνομα συνδεμένο με το μεγάλο έργο που είχε παραχθεί στη ζώνη της Ολυμπίας εν όψει του 2004. Η κ. Αραπογιάννη, επικαλούμενη τον νόμο για τα ολυμπιακά έργα που θέσπιζε την παραχώρηση του χώρου σε αθλητικές εκδηλώσεις μόνον για μια φορά, αυστηρά χωρίς επεμβάσεις και αποκλειστικά για τους Ολυμπιακούς, απέρριψε κατηγορηματικά το αίτημα της ΕΟΕ στη σχετική εισήγησή της προς το ΥΠΠΟ. Το αποτέλεσμα της αντίστασης Αραπογιάννη και της επίκλησης της νομιμότητας από μέρους της; Στις κρίσεις του ΥΠΠΟ, τον περασμένο Φεβρουάριο, έλαβε δυσμενή μετάθεση, βρέθηκε εκτός Ολυμπίας. Για λίγο καιρό και καθώς το εμπόδιο της «μη φιλικής αρχαιολόγου» είχε φύγει από τη μέση, ο Μ. Κυριακού είχε σιγουρευτεί – όπως φάνηκε στο τέλος – ότι η «φιλική» του κυβέρνηση της ΝΔ θα του έκανε το χατίρι.
Τον Μάρτιο το αίτημα Κυριακού έφτασε πια στο ΚΑΣ (Κεντρικό Αρχαιολογικό Συμβούλιο) και σύμφωνα με πληροφορίες του Τύπου, έφτασε «καμουφλαρισμένο»: μιλούσε για κατασκευές 12 τόνων, που όπως αποδείχτηκε στη συνέχεια ήταν 125: 125 τόνοι θα πατούσαν πάνω στο αρχαίο στάδιο με άγνωστες συνέπειες για το μνημείο. Σε δύο διαδοχικές συνεδριάσεις, τον Μάρτιο και τον Απρίλιο 2006, το ΚΑΣ απέρριψε – ομόφωνα – το αίτημα της ΓΓΕ για τα Τσικλητήρεια, αντιπροτείνοντας τη χρήση του σύγχρονου σταδίου του Πύργου για την τέλεση των αγώνων και την παραχώρηση του αρχαιολογικού χώρου για την απονομή των μεταλλίων στο πλαίσιο μιας λιτής τελετής, με 3.000 θεατές και αυξημένα μέτρα επιτήρησης.
«O αρχαιολογικός χώρος της Oλυμπίας δεν πρέπει να χάσει τον συμβολισμό του με την επαναλαμβανόμενη χρήση» είπε ο κ. Ζαχόπουλος. Άλλωστε στο αίτημα της ΓΓΕ δηλωνόταν ότι ο χώρος έπρεπε να κλείνει για έναν ολόκληρο μήνα προκειμένου να στήνονται οι αθλητικές ειδικές εγκαταστάσεις – γιατί λοιπόν η Ολυμπία να κλείσει για τους τουρίστες;

Επίθεση του Αντένα

Καθώς το θέμα είχε αποκτήσει ήδη μια κακοήθη ιστορία, η πολιτική ηγεσία του ΥΠΠΟ, ο Γ. Βουλγαράκης, αμέσως μετά την ανακοίνωση της απόφασής του ΚΑΣ, ρωτήθηκε από δημοσιογράφους για τη στάση της κυβέρνησης και υιοθέτησε προφορικά την πρόταση του ΚΑΣ. Η υπογραφή της υπουργικής απόφασης από μέρους του όμως που θα κλείσει το θέμα οριστικά εκκρεμεί. Την ίδια στιγμή, ο Μίνως Κυριακού δεν δήλωσε απλώς την απογοήτευσή του ή είπε – σχεδόν ανοιχτά – ότι η κυβέρνηση του είχε υποσχεθεί άλλα: «Βεβαίως είμαι απογοητευμένος» είπε στο κανάλι του, «άλλες διαβεβαιώσεις είχα πάρει για το θέμα αυτό και προ μεγάλης εκπλήξεως βρεθήκαμε. Όμως θα παλέψουμε και πιστεύω ότι θα το κατανοήσουν και οι αρχαιολόγοι και η κυβέρνηση, η οποία ενδιαφερόταν για κάτι τέτοιο». Ο Μ. Κυριακού προχώρησε στη δημιουργία ενός παρατεταμένου πολεμικού κλίματος με επιθέσεις και σκανδαλολογία σε βάρος των αρχαιολόγων.
Η επίθεση Κυριακού ξεκίνησε τη Μεγάλη Βδομάδα, όπου ο Αντένα έστησε ένα πολυήμερο κύκλο ρεπορτάζ και άλλων εκπομπών (πχ. τοκ σόου με την Έλλη Στάη), με χαρακτηριστικούς τίτλους του τύπου «απόφαση πρόκληση για τον ολυμπισμό», παρελάσεις διαφόρων παραγόντων του αθλητισμού και βουλευτών της ΝΔ στα παράθυρα και σκανδαλοθηρικά ρεπορτάζ. Στις εκπομπές αυτές, όπου ουδέποτε κλήθηκαν αρχαιολόγοι, οι ομιλούντες άλλοτε κατήγγειλαν τον «συντηρητισμό των αρχαιολόγων που εμποδίζει την ανάπτυξη και καταστρέφει τον τόπο» (ανάπτυξη ποιος όφελος ποιου;) κι άλλοτε κατηγορούσαν την Αρχαιολογική Υπηρεσία για ολιγωρία και κρούσματα διαφθοράς. Μια γεύση του όλου κλίματος δίνουν ίσως οι δηλώσεις του βουλευτή της ΝΔ Δημ. Κωνσταντάρα: «Η ιδέα και η πρωτοβουλία του κ. Κυριακού ήταν τουλάχιστον πρωτοποριακή, οι δε αρχαιολόγοι, πολλοί από αυτούς, ευτυχώς όχι όλοι, εκπροσωπούν μια αντίδραση και μία συντήρηση. Ας διαλέξουμε να λέμε με ποιους είμαστε, με την πρωτοπορία ή με την αντίδραση;».

Καταγγελίες στο ΕΡΣ

Η αντίδραση των αρχαιολόγων ήταν αναπόφευκτη – και μόνο αυτή στάθηκε ικανή να περιστείλει τα πολεμικά ρεπορτάζ! Είχαμε φτάσει πια στον Μάιο, όταν ο Σύλλογος Αρχαιολόγων προχώρησε σε διπλή καταγγελία του Αντένα, στο Εθνικό Ραδιοτηλεοπτικό Συμβούλιο και τον υπουργό ΜΜΕ Θ. Ρουσόπουλο. «Το ΔΣ του Συλλόγου Ελλήνων Αρχαιολόγων εκφράζει τη διαμαρτυρία του για τις πρόσφατες εκπομπές του τηλεοπτικού σταθμού ΑΝΤ1, με τις οποίες επιχειρείται ο διασυρμός εκπροσώπων της Αρχαιολογικής Υπηρεσίας και η σπίλωση των υπάτων θεσμικών οργάνων του Υπουργείο Πολιτισμού». Η ανακοίνωση συνέχιζε, βάζοντας στοιχειωδώς τα πράγματα στη θέση τους: «Η Αρχαιολογική Υπηρεσία είναι η αρχαιότερη υπηρεσία του ελληνικού κράτους και, παρά τα προβλήματά της έχει επιτελέσει έργο τιτάνιο. Και παρά τις γλίσχρες αμοιβές, κοινή είναι η ομολογία ότι στον κλάδο μας δεν έχουν επισημανθεί φαινόμενα διαφθοράς. Απευθυνόμενοι στον τηλεοπτικό σταθμό ΑΝΤ1, οικονομικών συμφερόντων του κ. Μίνωος Κυριακού, απαιτούμε την πλήρη και άμεση επανόρθωση των θιγομένων εκπροσώπων της Αρχαιολογικής Υπηρεσίας, καθώς και των θεσμικών οργάνων του Υπουργείου Πολιτισμού, όπως αυτή προβλέπεται από το άρθρο 14, παράγραφος 5, του Συντάγματος της Ελλάδας. Απευθυνόμενοι προς τον κ. Υπουργό Επικρατείας και το Εθνικό Ραδιοτηλεοπτικό Συμβούλιο παρακαλούμε να εξετάσει το μείζον θέμα της διαπόμπευσης του έργου μας και να επιβάλει τις προβλεπόμενες από το άρθρο 15, παράγραφος 2, του Συντάγματος της Ελλάδας κυρώσεις, δεδομένου ότι ο τηλεοπτικός σταθμός ΑΝΤ1 κατάφορα παραβίασε την αρχή της αντικειμενικής και με ίσους όρους μετάδοσης πληροφοριών».
Έτσι και μόνον έτσι ο Αντένα σιώπησε – έστω προς το παρόν Σήμερα εκκρεμούν οι καταγγελίες των Συλλόγου Αρχαιολόγων προς τον Ρουσόπουλο και το ΕΡΣ, αλλά εκκρεμεί, ακόμη σημαντικότερο, η υπογραφή Βουλγαράκη επί της απόφασης του ΚΑΣ. Και η ερώτηση επανέρχεται. Στη μάχη για την Ολυμπία ποιος θα νικήσει: η τηλεοπτική και οικονομική εξουσία ή τα νόμιμα θεσμικά όργανα;

ΜΠΟΡΕΙ Ο ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΧΩΡΟΣ ΤΗΣ ΟΛΥΜΠΙΑΣ ΝΑ ΔΟΘΕΙ ΓΙΑ ΠΑΡΑΤΕΤΑΜΕΝΗ ΑΘΛΗΤΙΚΗ ΧΡΗΣΗ;
ΜΙΑ ΑΚΟΜΗ ΟΛΥΜΠΙΑΚΗ ΑΜΑΡΤΙΑ ΓΕΝΝΑ ΔΙΑΜΑΧΕΣ, ΦΕΡΕΙ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΔΙΩΞΕΙΣ ΚΑΙ ΕΚΒΙΑΣΜΟΥΣ
ΤΙ ΚΑΝΕΙ Η ΚΥΒΕΡΝΗΣΗ ΤΗΣ ΝΔ ΟΤΑΝ ΕΝΑΣ ΦΙΛΙΚΟΣ ΤΗΣ ΚΑΝΑΛΑΡΧΗΣ ΔΙΕΚΔΙΚΕΙ ΜΕ ΚΑΘΕ ΤΡΟΠΟ ΤΗΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΕΚΜΕΤΑΛΛΕΥΣΗ ΜΙΑΣ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΙΚΗΣ «ΥΠΕΡΑΞΙΑΣ»;
ΠΟΙΟΣ ΘΑ ΝΙΚΗΣΕΙ ΣΤΗ ΜΑΧΗ ΤΗΣ ΟΛΥΜΠΙΑΣ: Η ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΗ ΕΞΟΥΣΙΑ Η ΤΑ ΘΕΣΜΙΚΑ ΟΡΓΑΝΑ;