Η πολιτική ηγεσία της Ένωσης δεν αντιλαμβάνεται τη σοβαρότητα της κατάστασης, την έλλειψη χρόνου και την ανάγκη δράσης



Μιλάμε για τρισεκατομμύρια!, είπε η Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν για τα σχέδια της Ευρωπαϊκής Ένωσης που θα αποσκοπούν στην υπέρβαση της κρίσης μετά την πανδημία. Ακούγεται καλό, σαν η ηγεσία της Ένωσης να έχει καταλάβει τι θα αντιμετωπίσουμε και τι χρειάζεται. Με τη δεύτερη ματιά, ωστόσο, τα πράγματα δεν είναι τόσο καλά. Μέχρι σήμερα, για την ακρίβεια ακριβώς την περασμένη Πέμπτη, συμφωνήθηκε ένα πρόγραμμα 540 δισεκατομμυρίων, που κι αυτό στο πολύ μεγαλύτερο μέρος του θα είναι δάνεια, θα αυξήσουν δηλαδή το δημόσιο χρέος των κρατών μελών, ορισμένα μάλιστα από αυτά θα έχουν τις περίφημες αιρεσιμότητες. Συγκεκριμένα, τα δάνεια του Ευρωπαϊκού Μηχανισμού Σταθερότητας (ESM) θα είναι αυστηρά για τα συστήματα Υγείας, που σημαίνει ότι ο οργανισμός του Κλάους Ρέγκλινγκ θα ελέγχει τις δαπάνες και, με αυτόν τον τρόπο, το σκοπό των μέτρων που θα χρηματοδοτηθούν. Ας θυμηθούμε ότι στην Ελλάδα ο ESM πρωτοστάτησε σε απαιτήσεις για ιδιωτικοποιήσεις και απορρυθμίσεις. Ακόμα, ένα μέρος των πόρων θα προέλθει από το Ταμείο Συνοχής, δηλαδή θα μειωθούν δαπάνες που μέχρι τώρα αποσκοπούσαν στην κοινωνική και οικονομική σύγκλιση των κρατών μελών και των περιφερειών.

Οι προτάσεις που κατατέθηκαν

Η Ευρωπαϊκή Ένωση σήμερα βρίσκεται αντιμέτωπη, εκτός από τις επιπτώσεις της πανδημίας, με το πρόβλημα του δημόσιου χρέους που δεν το έλυσε στην κρίση του 2009. Η οικονομική ύφεση που θα προκαλέσει η αναγκαστική διακοπή της οικονομικής δραστηριότητας φέτος, έρχεται να συνδυαστεί με την υπερχρέωση στη Νότια Ευρώπη, κυρίως στην Ιταλία και την Ελλάδα. Η πρόβλεψη ότι το ελληνικό δημόσιο χρέος θα ξεπεράσει το 200% του ΑΕΠ και το ιταλικό το 160% οδηγεί στο συμπέρασμα ότι αρχικά γι’ αυτές τις δυο χώρες η άσκηση αντικυκλικής πολιτικής, δηλαδή η αύξηση των δημόσιων δαπανών για την αναθέρμανση της οικονομίας είναι αδύνατη. Το δημόσιο χρέος θα αυξηθεί επίσης στην Ισπανία και την Πορτογαλία και, όπως δηλώνουν με σημασία πολιτικοί των κρατών του Βορρά, η κρίση δεν απαλλάσσει τις υπερχρεωμένες χώρες από την υποχρέωση να τακτοποιηθούν δημοσιονομικά. Γι’ αυτόν το λόγο, τα κράτη του Νότου, Πορτογαλία, Ισπανία, Ιταλία, Ελλάδα αποκρούουν κάθε σκέψη για χρηματοδότηση της ανάκαμψης με δάνεια είτε από τον ESM είτε από άλλες δομές που θα σχηματιστούν.
Η πιο συγκεκριμένη, και πιο τολμηρή, πρόταση είναι της ισπανικής κυβέρνησης που ζητάει τη δημιουργία ειδικού ταμείου με 1,5 τρισεκατομμύρια. Οι Ισπανοί προτείνουν την έκδοση ομολόγων χωρίς λήξη, δηλαδή χωρίς ημερομηνία αποπληρωμής, τα οποία θα επιβαρύνουν τον οφειλέτη μόνο με τόκους. Τέτοια ομόλογα μπορεί να εκδώσει η Ευρωπαϊκή Ένωση και να απευθύνονται σε θεσμικούς επενδυτές (π.χ. ασφαλιστικές εταιρίες). Αυτά θα είναι ελκυστικά εάν η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα δηλώσει διατεθειμένη να τα αγοράσει στη «δευτερογενή αγορά», δηλαδή από του επενδυτές που τα αποδέχτηκαν. Δηλαδή η ΕΚΤ θα εκδώσει χρήμα και θα το δώσει στους επενδυτές που αγόρασαν ομόλογα – αυτό ακριβώς που κάνει τώρα με τα κοινά ομόλογα των κρατών της Ευρωζώνης. Με αυτόν τον τρόπο, η ΕΚΤ συμπιέζει το επιτόκιο των ομολόγων – αφού η αποπληρωμή τους είναι εξασφαλισμένη – και διευκολύνει έτσι τα κράτη να δανειστούν, ακόμα και αν οι αξιολογήσεις τους είναι αρνητικές.

Ψίχουλα

Η «ποσοτική χαλάρωση», όπως αποκαλείται αυτή η πολιτική της Ευρωπαϊκής Κεντρικης Τράπεζας, δεν ήταν ιδιαίτερα αποτελεσματική μέχρι τώρα. Η ΕΚΤ πρακτικά χρηματοδοτεί τους κρατικούς προϋπολογισμούς, αλλά όχι άμεσα – που απαγορεύεται από τον κανονισμό της – αλλά έμμεσα, με μεσάζοντες, οι οποίοι και σίγουροι είναι για τα λεφτά τους και αποκομίζουν ένα διάφορο. Παράλληλα, όμως, δημιουργούνται λιμνάζοντα ποσά σε διάφορους κερδοσκοπικούς οργανισμούς που αναζητούν επικερδείς τοποθετήσεις και ως εκ τούτου επικίνδυνες «φούσκες». Στη σημερινή κατάσταση, είναι ορατός ο κίνδυνος μιας μεγάλης διεθνούς ύφεσης – που έχει ήδη αρχίσει – σε συνδυασμό με κρίση χρέους και χρεοκοπίες κρατών (όπως η Ιταλία και η Ελλάδα που ήδη κάνει αιματηρές οικονομίες και έπαψε να χρηματοδοτεί επιχειρήσεις και εργαζόμενους από τον προϋπολογισμό της) και με χρηματικές φούσκες, αλλά και με πιθανή συνέχιση της υγειονομικής κρίσης, δηλαδή μια κρίση αυτοτροφοδοτούμενη με πολύ σημαντικές και δυσάρεστες επιπτώσεις στην κοινωνική συνοχή, τα κομματικά συστήματα και τη δημοκρατία. Είναι δηλαδή κάτι περισσότερο από τα συνήθη αντικείμενα της διένεξης Βορρά-Νότου της Ένωσης για τον προϋπολογισμό. Η πρόταση της φον ντερ Λάιεν (με ρητή συμφωνία της Άνγκελας Μέρκελ) για αύξηση του προϋπολογισμού της Ένωσης από 1,2% στο 2% του ενωσιακού ΑΕΠ είναι μια πρόταση που θα ήταν καλή πέρσι ή στις αρχές του 2020. Σήμερα είναι ψίχουλα, πολύ περισσότερο μάλιστα που αυτά τα επιπλέον χρήματα θα χρησιμεύσουν απλώς σαν εγγύηση για νέα δάνεια.

Εκείνο που χρειάζεται σήμερα

Είναι δύσκολο να πιστέψει κανείς ότι η πολιτική ηγεσία της Ένωσης δεν αντιλαμβάνεται τη σοβαρότητα της κατάστασης, την έλλειψη χρόνου και την ανάγκη δράσης. Όμως, για να υπάρξει αποτελεσματική δράση, χρειάζονται θυσίες «κεκτημένων» του ευρωενωσιακού καθεστώτος, έστω πρόκαιρες – που υπάρχει ο φόβος ότι θα γίνουν μόνιμες. Οι ισπανικές προτάσεις, αλλά και η άρνηση της Ιταλίας να γίνει η χρηματοδότηση με δάνεια είναι, για την κατάσταση, δειλές προτάσεις τέτοιων θυσιών, όπως δειλή πρόταση τέτοιας θυσίας είναι η έκδοση ευρωομολόγου. Εκείνο που χρειάζεται σήμερα είναι η πλήρης παράκαμψη των χρηματαγορών και η απευθείας χρηματοδότηση από την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα με ομόλογο τρισεκατομμυρίων ευρώ, πολύ μεγάλης διάρκειας και μηδενικού επιτοκίου. Με αυτά τα χρήματα θα μπορέσει να εφαρμοστεί ένα ενωσιακό πρόγραμμα επενδύσεων (δημόσιων και ενίσχυσης ιδιωτικών) που θα αποσκοπεί στην οικονομική ανάκαμψη, την ενίσχυση της κοινωνικής συνοχής, τη θωράκιση των δημόσιων συστημάτων υγείας και, ταυτόχρονα στον οικολογικό μετασχηματισμό της ευρωπαϊκής οικονομίας.
Θα πει κανείς: μα αυτό απαγορεύεται από τον κανονισμό της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας. Ε, και; Σάμπως δεν απαγορεύεται η αγορά ομολόγων κρατών με χαμηλή αξιολόγηση από την ΕΚΤ; Κι όμως γίνεται. Θα προβληθεί ακόμα η ένσταση ότι μια τέτοια αλλαγή χρειάζεται θεσμικές προσαρμογές που διαρκούν. Μα και οι προτάσεις που είναι στο τραπέζι θα χρειαστούν δύο ή και τρεις μήνες για να εφαρμοστούν. Και στο κάτω κάτω, οι περιστάσεις ορίζουν τον χρόνο της αντίδρασης. Εδώ μπόρεσαν πολύ γρήγορα να εφαρμοστούν περιορισμοί της ελευθερίας και των δικαιωμάτων των πολιτών χωρίς προηγούμενο στα μεταπολεμικά χρόνια – και μάλιστα με ευρύτατη συναίνεση –, γιατί αυτό απαιτούσαν οι περιστάσεις.
Σε όλη αυτήν τη συζήτηση, αξιοσημείωτο είναι ότι δεν δραστηριοποιείται ο συντονισμός των μεσογειακών κρατών της Ένωσης, δηλαδή των κατ’ εξοχήν ενδιαφερόμενων κρατών, ώστε να εξετάσουν δυνατότητες πίεσης, να επεξεργαστούν από κοινού προτάσεις και πιθανόν εναλλακτικές λύσεις. Βλέπεις, στην Ελλάδα κυβερνάει ο Μητσοτάκης και όχι ο Τσίπρας και ό,τι φτιάχτηκε στα 2015-2019 πρέπει να ξεχαστεί, ακόμα κι αν αυτή η λησμονιά βλάπτει το εθνικό συμφέρον.

Θόδωρος Παρασκευόπουλος
Πρόσφατα άρθρα ( Διεθνή )
ΓΙΑ ΤΗΝ 
ΚΟΜΜΟΥΝΙΣΤΙΚΗ ΑΝΑΝΕΩΣΗ, 
ΓΙΑ ΤΟ ΣΟΣΙΑΛΙΣΜΟ
ΜΕΛΟΣ ΤΟΥ
Γ΄ Σεπτεμβρίου 56,
5ος όροφος,
Αθήνα Τ.Κ. 104 33

epohigr@gmail.com
Τηλέφωνα: 210 3619513-14
Φαξ: 210 3619610

Facebook
Twitter

Copyright © 2020 - Allrights reserved.