«Η παγκόσμια οικονομία εισέρχεται σε νέα ύφεση λόγω των αυξανόμενων ανισοτήτων». Η διαπίστωση αυτή ανήκει στη Διευθύντρια του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου Κρισταλίνα Γκεοργκίεβα, η οποία θεωρεί ότι το 2020 το διεθνές χρηματοπιστωτικό σύστημα θα πρέπει να θεραπεύσει παλαιότερες κρίσεις και να αντιμετωπίσει μια νέα κρίση. Οι κοινωνικές αντιθέσεις συνήθως προηγούνται των χρηματοπιστωτικών κρίσεων και αποτελούν την πρώτη ύλη των κοινωνικών εντάσεων. Ανάλογη κατάσταση υπήρχε και κατά το μεγάλο κραχ του 1929 που ουσιαστικά έληξε με τον καταστροφικό δεύτερο παγκόσμιο πόλεμο. Μετά τη λήξη του, δημιουργήθηκε μια μεσαία τάξη στις καπιταλιστικές χώρες και δημιουργήθηκε το σοσιαλιστικό σύστημα. Στη συνέχεια, ούτως ή άλλως, υπήρξε έντονος παρεμβατισμός του κράτους στην οικονομία με άμβλυνση των κοινωνικών ανισοτήτων.

Το κραχ του 1929

Το 1928, ο όγκος των συναλλαγών στο Χρηματιστήριο αξιών στις ΗΠΑ υπερέβαινε το αμερικάνικο ΑΕΠ. Οι Αμερικανοί εντούτοις συνέχισαν να αγοράζουν μετοχές σε σημείο παραλογισμού. Τον Οκτώβρη του 1929 εμφανίστηκαν ταυτόχρονα αρκετές «μαύρες μέρες» που οδήγησαν σε χρηματιστηριακό κραχ. Οι Αμερικανοί συνέχισαν να αγοράζουν μετοχές και να μην καταθέτουν τις αποταμιεύσεις τους στις τράπεζες. Εκτός από τις αποταμιεύσεις έπαιρναν και δάνεια από το τραπεζικό σύστημα για αγορά μετοχών, η αξία των οποίων αυξανόταν με γεωμετρική πρόοδο. Ήταν ένας εύκολος τρόπος για να βγάλει κάποιος χρήματα. Το χρηματιστηριακό κραχ συνοδεύτηκε από την χρεοκοπία των τραπεζών, επειδή οι πελάτες τους δεν μπορούσαν να αποπληρώσουν τα δάνεια που είχαν λάβει. Αυτό είχε ως αποτέλεσμα το κλείσιμο πολλών επιχειρήσεων του δευτερογενούς τομέα που δεν μπορούσαν να ανταποκριθούν στις υποχρεώσεις τους χωρίς δανειακά κεφάλαια, με συνέπεια την πρωτοφανή αύξηση της ανεργίας. Στις αιτίες της μεγάλης κρίσης 1929-1939 συγκαταλέγεται και η κρίση υπερπαραγωγής. Πριν από το χρηματιστηριακό κραχ υπήρξε μείωση της βιομηχανικής παραγωγής περίπου 20%, λόγω της μειωμένης ζήτησης. Άλλοι οικονομολόγοι υποστηρίζουν ότι η μεγάλη κρίση ήρθε και ως αποτέλεσμα του πρώτου παγκοσμίου πολέμου, κατά τη διάρκεια του οποίου τα έσοδα των ΗΠΑ πολλαπλασιάστηκαν από τις παραγγελίες στρατιωτικού υλικού και εξοπλισμών. Η ειρήνη που ακολούθησε μετά τη Συνθήκη των Βερσαλλιών στέρησε το αμερικάνικο ισοζύγιο πληρωμών από αυτές τις εισροές, οι οποίες αποκαταστάθηκαν χάρη στο δεύτερο παγκόσμιο πόλεμο.
Στις αιτίες της μεγάλης κρίσης συγκαταλέγονται η λάθος νομισματική πολιτική των ΗΠΑ και οι συναλλαγματικοί και εμπορικοί πόλεμοι. Αρχικά οι αγορές υπερθερμάνθηκαν λόγω της μονεταριστικής πολιτικής. Η κυβέρνηση και η κεντρική τράπεζα των ΗΠΑ προσπάθησαν να κάνουν διόρθωση ακολουθώντας την τακτική της φτωχοποίησης του γείτονα. Μείωσαν την αξία του εθνικού νομίσματος και ακολούθησαν σφικτή δασμολογική πολιτική. Την ίδια τακτική ακολούθησαν και οι άλλες χώρες για να μπορέσουν να διατηρήσουν σε κάποια επίπεδα την εγχώρια παραγωγή.

Έκλεισε η κρίση του 2009;

Στην οικονομική κρίση του 2009, οι κεντρικές τράπεζες προσπάθησαν να ακολουθήσουν μια πιο ήπια μονεταριστική πολιτική (χωρίς μεγάλες υποτιμήσεις και υψηλούς δασμούς), γι’ αυτό και οι συνέπειες της κρίσης δεν υπήρξαν πολύ μεγάλες. Σήμερα, όμως η αύξηση του προστατευτισμού μέσω τελωνειακών δασμών και άλλων εμποδίων δημιουργούν τις προϋποθέσεις για μια νέα οικονομική κρίση. Οι οικονομικές κρίσεις διακρίνονται για τον κυκλικό τους χαρακτήρα. Ήδη από το 2019 εμφανίστηκαν σημάδια χαρακτηριστικά για το «ατελές κλείσιμο» ενός δεκαετούς οικονομικού κύκλου που άρχισε το 2008-2009. Μια νέα ύφεση καθυστέρησε επειδή οι ανεπτυγμένες χώρες χρησιμοποίησαν διάφορα οικονομικά εργαλεία, όπως η τροφοδοσία της αγοράς με χαμηλά επιτόκια δανεισμού, τα οποία όμως αποδείχτηκαν γιατρικό για περιορισμένη χρήση.

Ενδείξεις νέας ύφεσης

Τα σημάδια μιας νέας παγκόσμιας οικονομικής κρίσης έκαναν την εμφάνισή τους μετά το τέλος του καλοκαιριού του 2019. Τα πρώτα δείγματα μιας νέας ύφεσης πρωτοεμφανίστηκαν στη Νότια Κορέα, η οποία παρουσίασε το μήνα Σεπτέμβριο μείωση των εξαγωγών της κατά 22%. Παρόμοια φαινόμενα εμφανίστηκαν και στις πιο μεγάλες χώρες-εξαγωγείς. Η Νότια Κορέα, όμως, αποτελεί δείκτη λόγω των τεχνολογικών προϊόντων που εξάγει στους τομείς των δικτύων και της αυτοκινητοβιομηχανίας και αποτελούν σοβαρή ένδειξη για μείωση της συνολικής ζήτησης νέων βιομηχανικών προϊόντων και υπηρεσιών.
Ένας επίσης δείκτης που παγκοσμίως και σε μηνιαία βάση δείχνει το κλίμα στην προσφορά βιομηχανικών προϊόντων και υπηρεσιών είναι ο «δείκτης παραγωγικής δραστηριότητας» (PMI) Αν ο συγκεκριμένος δείκτης πέσει κάτω από το 50, είναι σαν να χτυπάει ένα καμπανάκι ότι μπαίνουμε σε ύφεση και τα πράγματα διαγράφονται δυσοίωνα για την παγκόσμια οικονομία. Ο δείκτης PMI το τελευταίο τετράμηνο του 2019 στις χώρες της ευρωζώνης κινήθηκε γύρο στο 46, σημειώνοντας αρνητικό ρεκόρ από το 2012. Κάτω από το 50 κινήθηκε ο συγκεκριμένος δείκτης και στην οικονομία των ΗΠΑ.
Ένας ακόμη δείκτης μιας επερχόμενης κρίσης ήταν η μείωση της καμπύλης απόδοσης των κρατικών ομολόγων των ΗΠΑ. Στο τέλος Αυγούστου 2019, η απόδοση των 30-ετών αμερικανικών ομολόγων ήταν 1,99% κάτω από την απόδοση των τρίμηνων εντόκων γραμματίων. Τόσο χαμηλή απόδοση των 30-ετών ομολόγων είχε να παρουσιαστεί από το 2007, κάτι που αποτελεί στοιχείο μεγάλης αβεβαιότητας.

Παιχνίδια παγκόσμιας κυριαρχίας

Οι ΗΠΑ έχουν τα δικά τους προβλήματα με πρώτο και μεγαλύτερο το μεγάλο ύψος του δημοσίου χρέους, το οποίο ανέρχεται στα 23,2 τρισ. δολάρια. Με βάση τα στοιχεία του 2019, το έλλειμμα του κρατικού προϋπολογισμού ξεπέρασε το 1 τρισ. δολάρια. Αυτό είχε να συμβεί από το 2012. Γι’ αυτό οι ΗΠΑ είναι υποχρεωμένες να υποστηρίζουν το «ακριβό» δολάριο. Μια μείωση της αξίας του δολαρίου θα μείωνε συνεπακόλουθα την ελκυστικότητα των αμερικανικών μετοχών και ομολόγων. Κάτι τέτοιο θα οδηγούσε νομοτελειακά σε περαιτέρω μείωση της παραγωγής. Αυτό έρχεται σε αντίθεση με το δόγμα Τραμπ για επιστροφή των βιομηχανικών επενδύσεων στο εσωτερικό των ΗΠΑ. Κάτι παρόμοιο θα απαιτούσε «φθηνό» δολάριο. Αυτό επιχειρήθηκε να επιτευχθεί με εμπορικούς πολέμους, χωρίς επιτυχία. Να καλυτερεύσει δηλαδή το εμπορικό ισοζύγιο της χώρας προστατεύοντας την αμερικάνικη παραγωγή από τα φθηνά προϊόντα εισαγωγής. Ο τρόπος που κινείται η κυβέρνηση Τραμπ είναι αναχρονιστικός και αναποτελεσματικός. Δεν μπορεί να αντιμετωπίσει την «οικονομική επέλαση» της Λαϊκής Δημοκρατίας της Κίνας, η οποία κινείται ορμητικά στο διεθνές οικονομικό στερέωμα με χαρακτηριστικά παγκόσμιας κυρίαρχης οικονομικής δύναμης. Σύμφωνα με προγνωστικά της Standard Chartered το 2030, αν δεν αλλάξει η ροή των πραγμάτων, το ΑΕΠ της ΛΔ Κίνας θα αυξηθεί κατά 2,8 φορές και θα ανέλθει στα 64,2 τρισ. δολάρια, ενώ το ΑΕΠ των ΗΠΑ θα αυξηθεί κατά 60% και θα φτάσει τα 31,0 τρισ. δολάρια.
Συνήθως όταν ολοκληρώνεται ο κύκλος μιας οικονομικής κρίσης, αλλάζει η θεωρητική και πρακτική βάση που στηρίζονται οι οικονομικές καπιταλιστικές σχέσεις, διαφορετικά δεν μπορεί να επέλθει ανάκαμψη. Η κρίση του 2008-2009 ήταν πριν απ’ όλα κρίση του νεοφιλελευθερισμού. Επομένως είναι αδύνατη η έξοδος χρησιμοποιώντας «θεραπείες» του νεοφιλελεύθερου υποδείγματος. Όλα αυτά τα συμπτώματα έκαναν την εμφάνισή τους πριν την έλευση του κορωνοιού, όπου η κρίση πλέον εμφανίζεται όχι μόνο ως οικονομική, αλλά και ως υγειονομική και ως κλιματική.

Μιχάλης Ρένεσης
Πρόσφατα άρθρα ( Οικονομία )
ΓΙΑ ΤΗΝ 
ΚΟΜΜΟΥΝΙΣΤΙΚΗ ΑΝΑΝΕΩΣΗ, 
ΓΙΑ ΤΟ ΣΟΣΙΑΛΙΣΜΟ
ΜΕΛΟΣ ΤΟΥ
Γ΄ Σεπτεμβρίου 56,
5ος όροφος,
Αθήνα Τ.Κ. 104 33

epohigr@gmail.com
Τηλέφωνα: 210 3619513-14
Φαξ: 210 3619610

Facebook
Twitter

Copyright © 2020 - Allrights reserved.