Στις 13 Αυγούστου, παραμονές Δεκαπενταύγουστου, ανακοινώθηκε στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως ο νέος Κανονισμός Λειτουργίας του Μητρώου Εκπαιδευτών ΔΙΕΚ που επαναπροσδιόριζε τα κριτήρια για την επιλογή εκπαιδευτικού προσωπικού των δημόσιων ΙΕΚ. Τα νέα κριτήρια ανέτρεψαν όλα όσα ίσχυαν την τελευταία δεκαετία, επιβάλλοντας ένα καινούργιο πλαίσιο για τις μεταλυκειακές σπουδές. Οι δύο κρίσιμες αλλαγές που έγιναν είναι αντιπροσωπευτικές των προθέσεων της κυβέρνησης και συνδυάζονται με την επικείμενη μεταρρύθμιση στην τεχνική επαγγελματική εκπαίδευση.

Πρώτον, αίρεται ως προαπαιτούμενο προσόν το πιστοποιητικό εκπαιδευτικής επάρκειας εκπαιδευτή ενηλίκων. Το πιστοποιητικό χορηγεί ο ΕΟΠΠΕΠ με πανελλήνιες εξετάσεις που περιλαμβάνουν θεωρητικό και πρακτικό μέρος. Δεύτερον, παύει η μοριοδότηση όλων των μεταπτυχιακών και των επιμορφώσεων στην εκπαίδευση ενηλίκων, τη δια βίου μάθηση και τη συνεχιζόμενη επαγγελματική εκπαίδευση. Τη θέση αυτών των δύο καλύπτει η επαγγελματική μη-διδακτική προϋπηρεσία. Ένα από τα παράδοξα, λοιπόν, των νέων κριτηρίων είναι ότι ζητούνται καθηγητές χωρίς εκπαιδευτικό υπόβαθρο.

Πρέπει να σημειώσουμε ότι, παρά τη μεγάλης κλίμακας αλλαγή, δεν προηγήθηκε καμία διαβούλευση, ούτε παρουσιάστηκε κάποια τεκμηρίωση από την επιτροπή που την αποφάσισε.
Γίνεται αμέσως κατανοητό ότι η νέα εκπαιδευτική πολιτική προωθεί μια μορφή εμπειρισμού που καλούνται να ασκήσουν διδάσκοντες χωρίς κατάρτιση σε εκπαιδευτικά θέματα. Ταυτόχρονα προωθείται ο όρος εκπαιδευτής επαγγελματικής κατάρτισης στη θέση του εκπαιδευτή ενηλίκων που ήταν έως τώρα αποδεκτός.

 

Η νέα αντίληψη

 

Η λιγοστή αρθρογραφία που επιχείρησε να υποστηρίξει τα νέα κριτήρια, όπως η παρέμβαση του Γ. Διαμαντόπουλου, Προέδρου της Πανελλήνιας Ένωσης Διευθυντών Δημοσίων ΙΕΚ, εξαντλείται σε ευφημισμούς και αναμασά γενικολογίες περί αποτελεσματικότητας και αναγκών των επιχειρήσεων[1].
Είναι χαρακτηριστικό, ωστόσο, ότι επικαλείται τυπικούς όρους που συναντάμε στο μεταμοντέρνο management και στα μοντέλα διοίκησης προσωπικού. Επανειλημμένως δίνεται έμφαση στην «ποιότητα», το περιεχόμενο της οποίας δεν διευκρινίζεται, όμως εύλογα την αντιστοιχούμε στην εννοιολόγηση της ποιότητας του total quality management. Γίνεται η αναφορά στην «ηγεσία», δηλαδή στον όρο leadership, που αποτελεί τεχνική διοίκησης προσωπικού σε καθεστώς ευέλικτης εργασίας, αλλά και στη «συναισθηματική νοημοσύνη», δηλαδή στις μετα-συμπεριφοριστικές ψυχολογικές τεχνικές του emotional intelligence. Επίσης, τονίζεται ο «επενδυτικός ρόλος της εκπαίδευσης» που αντιστοιχεί στις θεωρίες της εκπαίδευσης ως ανθρώπινο κεφάλαιο (human capital).
Όλα τα παραπάνω αποκαλύπτουν την ιδεολογικοπολιτική τοποθέτηση στο νεοφιλελευθερισμό.

 

Το τοπίο της εκπαίδευσης ενηλίκων

 

Χωρίς αμφιβολία, ο κοινωνικός ρόλος της εκπαίδευσης ενηλίκων είναι πιο άμεσος και πιο εμφανής από την παιδαγωγική. Αναπτύχθηκε τον 20ό αιώνα και συνδέθηκε με την εξάλειψη του αναλφαβητισμού και την τεχνική κατάρτιση του βιομηχανικού εργατικού δυναμικού.
Στην Ελλάδα, με την εκπαιδευτική μεταρρύθμιση της κυβέρνησης του Ελευθέριου Βενιζέλου (1929) ιδρύθηκαν τα νυκτερινά σχολεία για ενηλίκους, εξυπηρετώντας το σχέδιο εκβιομηχάνισης με βάση τα καπιταλιστικά πρότυπα της εποχής, αλλά και την εθνική ομογενοποίηση μετά την εγκατάσταση των προσφυγικών πληθυσμών από τη Μικρά Ασία[2].
Στη μεταπολεμική στροφή στην επαγγελματική εκπαίδευση κυριαρχεί το όραμα της συνεχούς και μη προβληματικής αυτο-ανάπτυξης του ατόμου. Ωστόσο, κομβική στιγμή υπήρξε η παρέμβαση του Paulo Freire, ο οποίος ενέταξε την εκπαίδευση ενηλίκων στην προοπτική της κοινωνικής χειραφέτησης υποστηρίζοντας μια δημοκρατική διαλογική διδακτική μεθοδολογία. «Για να είναι σε θέση ο καταπιεζόμενος να αναλάβει τον απελευθερωτικό του αγώνα, οφείλει να αντιληφθεί την πραγματικότητα της καταπίεσης όχι σαν ένα κλειστό κόσμο από τον οποίο δεν υπάρχει διέξοδος, αλλά σαν μια πεπερασμένη κατάσταση που μπορεί να την αλλάξει»[3].
Η «Αγωγή του καταπιεζόμενου» αποτέλεσε σημαντικό οδηγό για τους εκπαιδευτές ενηλίκων. Η απάντηση ήρθε από τις θεωρίες μετασχηματισμού της δεκαετίας του ‘80, όπως η μετασχηματίζουσα μάθηση του Mezirow, που ενσωμάτωσαν και ταυτόχρονα απονέκρωσαν τον ταξικό λόγο του Freire. Αντικείμενο του μετασχηματισμού γίνονται τα άτομα τα οποία νοούνται σε ελεύθερη αλληλεπίδραση μεταξύ τους. Όπως έδειξε ο Inglis, η θεωρία του μετασχηματισμού αποτελεί συμπλήρωμα των μεθόδων του σύγχρονου management[4].
Σήμερα, στην εκπαίδευση ενηλίκων δεσπόζει η διαχειριστική (managerial) λογική που την συναντούμε στην ύλη των μεταπτυχιακών τμημάτων, τις επιμορφώσεις και στον ΕΟΠΠΕΠ[5].

 

Η επαναρρύθμιση

 

Η εύλογη απορία είναι γιατί τα νέα κριτήρια των ΙΕΚ βάλλουν κατά αυτών που φαίνεται να συμφωνούν. Μάλιστα να επισημάνουμε τη σιωπή –με ελάχιστες φωτεινές εξαιρέσεις– του ακαδημαϊκού προσωπικού των τμημάτων εκπαίδευσης ενηλίκων και δια βίου μάθησης.
Την απάντηση δίνει μια γνωστή πρακτική του νεοφιλελευθερισμού. Τα νέα κριτήρια προκάλεσαν την απορρύθμιση. Ο νεοφιλελευθερισμός επιτρέπει και νομιμοποιεί τις πρακτικές της απορρύθμισης που λειτουργούν προς το συμφέρον της επέκτασης και διάδοσης των αξιών της αγοράς σε όλα τα θεσμικά όργανα και την κοινωνική δράση[6]. Ένας εργασιακός ή εκπαιδευτικός χώρος ακολουθεί μια πορεία από την απορρύθμιση υπαρχουσών δομών, αξιών και συστημάτων που κρίνονται παρωχημένα και μη αποτελεσματικά προς μία κατάσταση αυτορρύθμισης που εμφανίζεται με τη μορφή της μετάβασης από το συγκεντρωτισμό στον πλουραλισμό. Η κατάληξη είναι η επαναρύθμιση του χώρου στα πρότυπα που επιβάλλει η αγορά.
Πρέπει να έχουμε υπόψη ότι αυτή η διαδικασία, στην αρχική της φάση, αποκτά λαϊκό έρεισμα, καθώς προκαλεί την υπέρβαση των στεγανών της ιεραρχίας και υπόσχεται, ή και επιτρέπει ακόμα, την άνοδο των ατόμων που στερούνται τα τυπικά προσόντα. Οι αφηγήσεις με ήρωες που ξεπερνούν την παραδοσιακή ιεραρχία και τους κανόνες και καταφέρνουν να ανελιχθούν με την «καπατσοσύνη» τους είναι ιδιαίτερα δημοφιλείς[7].

 

Οι αντιδράσεις

 

Ο κλάδος των εκπαιδευτών ενηλίκων είναι διασπασμένος με προβληματική εκπροσώπηση. Αυτό οφείλεται κυρίως στις συνθήκες εργασίας –ωρομίσθιοι με συμβάσεις έργου– και υποβοηθείται από την ιδεολογία των θεωριών management που κυριαρχούν. Όμως, η υποχρέωση του πιστοποιητικού εκπαιδευτικής επάρκειας και οι εξειδικεύσεις στην εκπαίδευση ενηλίκων έγιναν για πρώτη φορά ρυθμιστικός παράγοντας του κλάδου και συνδετικός κρίκος των μεμονωμένων εκπαιδευτών.
Αμέσως μετά την ανακοίνωση των νέων κριτηρίων δημιουργήθηκε αυθόρμητα η «Πρωτοβουλία Εκπαιδευτριών & Εκπαιδευτών Δημοσίων ΙΕΚ» και μέσα σε λίγες μέρες, στις 17 Αυγούστου, δημοσιεύθηκε το πρώτο κείμενο διαμαρτυρίας που υπέγραφαν δεκάδες εκπαιδευτές ενηλίκων8. Αξιοποιώντας τις νέες τεχνολογίες και το διαδίκτυο και με βασικό όπλο την παραγωγή τεκμηριωμένου λόγου κατάφερε μέσα σε μικρό χρονικό διάστημα να κάνει γνωστό το πρόβλημα. Μέχρι σήμερα έχουν βγάλει ανακοινώσεις το Τμήμα Παιδείας του ΣΥΡΙΖΑ και ο «Πανελλήνιος Σύλλογος αποφοίτων/φοιτητών μεταπτυχιακών τίτλων σπουδών στη Δια Βίου Μάθηση, την Εκπαίδευση Ενηλίκων και την Επαγγελματική Εκπαίδευση και Κατάρτιση», ενώ επερωτήσεις στη Βουλή κατέθεσαν τα κόμματα ΜΕΡΑ25 και ΚΙΝΑΛ.
Η Πρωτοβουλία ζητάει την απόσυρση του νέου Κανονισμού Λειτουργίας, την επαναφορά των παλιών κριτηρίων και την έναρξη ενός σοβαρού διαλόγου για το μέλλον των ΙΕΚ και της επαγγελματικής εκπαίδευσης.

 

Σημειώσεις

1. www.alfavita.gr/ekpaideysi/331128_mia-apantisi-sto-gonimo-dialogo-gia-mitroo-ekpaideyton-iek
2. Μπουζάκης, Σ. (2005). Νεοελληνική Εκπαίδευση (1821-1998). Αθήνα: Gutenberg.
3. Freire, P. (1977). Η Αγωγή του καταπιεζομένου. Αθήνα: Ράππα, σελ. 46.
4. Inglis, T. (1997). Empowerment and Emancipation, Adult Education Quarterly 48, 1, 3-17.
5. Αγραφιώτης, Μ. (2019). Συμφωνείτε με την ανάγκη επιμόρφωσης των εκπαιδευτικών; Ζητήματα ιδεολογίας στη διαχειριστική αντίληψη της εκπαίδευσης, Σύγχρονα Θέματα 143-144,159-167.
6. Giroux H. (2008). Beyond the biopolitics of disposability: rethinking neoliberalism in the New Gilded Age, Social Identities: Journal for the Study of Race, Nation and Culture, 14:5, 587-620, σελ. 590.
7. Αγραφιώτης, Μ. (2013). Η απορρύθμιση στη χολιγουντιανή αφήγηση: Το «Εργαζόμενο κορίτσι», η «Wall Street» και οι «Ghostbusters», Αυγή 25/12/2013.
8. www.alfavita.gr/ekpaideysi/329765_o-neos-kanonismos-diaheirisis-mitrooy-ekpaideyton-iek-stelnei-stin-anergia

Μιχάλης Αγραφιώτης Ο Μιχάλης Αγραφιώτης είναι εκπαιδευτικός και σκηνοθέτης. Περισσότερα Άρθρα
ΓΙΑ ΤΗΝ 
ΚΟΜΜΟΥΝΙΣΤΙΚΗ ΑΝΑΝΕΩΣΗ, 
ΓΙΑ ΤΟ ΣΟΣΙΑΛΙΣΜΟ
ΜΕΛΟΣ ΤΟΥ
Γ΄ Σεπτεμβρίου 56,
5ος όροφος,
Αθήνα Τ.Κ. 104 33

epohigr@gmail.com
Τηλέφωνα: 210 3619513-14
Φαξ: 210 3619610

Facebook
Twitter

Copyright © 2020 - Allrights reserved.