Το σημερινό μας αφιέρωμα για τις 8 Μάρτη έχει σαν αφετηρία του τα πολιτικά δικαιώματα των γυναικών. Θεωρούμε φυσικό να ξεκινάμε από το ίδιο μας το σπίτι, γι’ αυτό και τα κείμενα που επιλέξαμε στις τρεις πρώτες σελίδες του να παρουσιάσουμε (συλλογικό κείμενο, γυναίκες και πολιτική) ή να γράψουμε, εστιάζονται στο ρόλο που θέλουμε να παίξουμε εμείς ως αριστερές γυναίκες, ακόμα περισσότερο ως μετέχουσες στο Δίκτυο Γυναικών ΣΥΡΙΖΑ, για τον αγώνα μας μέσα στην κοινωνία και για τον αγώνα μας μέσα στην αριστερά, την οποία θέλουμε να αλλάξουμε. Και φυσικά πάντα αναδεικνύουμε το θέμα των μεταναστριών, με βάση την άποψή μας για την αλληλεγγύη των γυναικών.
Δεν δεχόμαστε το επιχείρημα ότι “τα γυναικεία δικαιώματα μπορούν να περιμένουν, τώρα προέχουν άλλα”, το οποίο ακούγεται από άνδρες και αρκετές γυναίκες μέσα στη δική μας αριστερά, και πολύ περισσότερο σε άλλες “αριστερές”. Αν το είχαμε δεχτεί το επιχείρημα αυτό, θα ήμασταν ακόμα “πίσω από τις λάσπες”.
Φυσικά όλα τα άλλα ζητήματα που απασχόλησαν τη συνδιάσκεψη του Δικτύου Γυναικών ΣΥΡΙΖΑ το Νοέμβρη και τα θεωρούμε εξίσου σημαντικά, θα τα παρουσιάσουμε σύντομα. Καθυστερήσαμε, γιατί μετά τη συνδιάσκεψή μας το Νοέμβρη, έγιναν όλα. Η εξέγερση της νεολαίας μετά την εκτέλεση του Αλέξη, το κίνημα ενάντια στην επισφάλεια μετά την δολοφονική επίθεση στην Κούνεβα. Όλα αυτά στα οποία μετείχαμε με την ψυχή μας, στα οποία παίξαμε το ρόλο μας και στα οποία θα συνεχίσουμε να μετέχουμε.

---

ΑΡΙΣΤΕΡΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΤΩΝ ΔΥΟ ΦΥΛΩΝ

Δημοκρατία και εκπροσώπηση

ΣΥΝΟΨΗ ΤΟΥ ΒΑΣΙΚΟΥ ΣΥΛΛΟΓΙΚΟΥ ΚΕΙΜΕΝΟΥ ΠΟΥ ΣΥΖΗΤΗΘΗΚΕ ΣΤΗΝ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΗ ΣΥΣΚΕΨΗ ΤΟΥ ΔΙΚΤΥΟΥ ΓΥΝΑΙΚΩΝ ΣΥΡΙΖΑ, 22-23 ΝΟΕΜΒΡΙΟΥ 08, ΣΤΗ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ-ΕΚΠΡΟΣΩΠΗΣΗ

Το 2009 έχουμε την επέτειο των 100 χρόνων από τις πρώτες οργανωμένες προσπάθειες των σοσιαλιστριών μιας άλλης εποχής, να εντάξουν τα αιτήματα των εργαζομένων γυναικών στην ατζέντα της Δεύτερης Διεθνούς, μαζί με τον αγώνα τους να εντάξουν τις γυναίκες στα σοσιαλιστικά κόμματα της εποχής, και να κατοχυρώσουν την ημέρα των γυναικών, που αργότερα κηρύχθηκε η 8 του Μάρτη. Οι ανισότητες των δύο φύλων την εποχή εκείνη ήταν πολύ πιο έντονες, και οι γυναίκες δεν είχαν ακόμα κερδίσει το δικαίωμα εκλέγειν και εκλέγεσθαι.

Απελπιστικά χαμηλή η συμμετοχή

Οι διακρίσεις κατά των γυναικών στην ελληνική και την παγκόσμια κοινωνία καλά κρατούν, ενώ η ισότητα των δύο φύλων παραμένει ένα ανεκπλήρωτο όραμα.
Χαρακτηριστικά, για την Ελλάδα τα στοιχεία είναι έως απελπιστικά, όχι μόνο για τα γενικά ποσοστά συμμετοχής των γυναικών, αλλά και γι’ αυτά της αριστεράς:
• Η Ελλάδα είναι 78η χώρα στην κατάταξη της συμμετοχής γυναικών στα εθνικά κοινοβούλια, με βάση τις εκλογές του 2004, με 13% γυναίκες*, ενώ είναι 26η χώρα στον ΟΟΣΑ. Αυτό δείχνει ότι εκτός από τον καπιταλισμό, εκτός από την πατριαρχία, υπάρχουν και ασύμμετρες καθυστερήσεις.
• Το ποσοστό των βουλευτίνων του ΣΥΡΙΖΑ ήταν την ίδια περίοδο (2004) με μία βουλευτίνα στους 6, ήταν 16,5%. Στις εκλογές του 2007 προχωρήσαμε προς τα πίσω, με 2 βουλευτίνες στους 14, και ποσοστό 14,28%. (Για τα ποσοστά γυναικών στα κόμματα της ελληνικής βουλής, βλ. άρθρο Σ.Μητραλιά).
•  Συμμετοχή στο Ευρωκοινοβούλιο: Ελλάδα 29,16% γυναίκες.
Η αριστερά όλων των αποχρώσεων στο ευρωκοινοβούλιο δεν έχει βγάλει ποτέ των ποτών ευρωβουλευτίνα, εδώ και 25 χρόνια. Το ΚΚΕ για πρώτη φορά έβγαλε μια στην τρίτη θέση και στο όριο, εκλέχθηκε αλλά σύντομα αντικαταστάθηκε από άνδρα σύντροφό της.
Ο μόνος λόγος που αυξήθηκε το συνολικό ποσοστό των γυναικών ευρωβουλευτίνων στην Ελλάδα σε σύγκριση με προηγούμενες εκλογές, ήταν γιατί το ΠΑΣΟΚ για πρώτη φορά ικανοποίησε το πάγιο αίτημα των γυναικών για εναλλακτική παρουσία στη λίστα, με αποτέλεσμα από τους 8 ευρωβουλευτές του ΠΑΣΟΚ οι 4 να είναι γυναίκες.
• Στο συνδικαλιστικό κίνημα, στα ανώτερα όργανα της ΓΣΕΕ και της ΑΔΕΔΥ, η εκπροσώπηση των εργαζομένων γυναικών είναι πολύ μικρότερη και από αυτή στη βουλή, περίπου στο 10%.
• Στην ΟΛΜΕ, συνδικάτο κλάδου με 65% γυναίκες, έχει να εκλεγεί γυναίκα στο ανώτατο όργανο από το 1990, ενώ απουσιάζει εντελώς το αίτημα για εισαγωγή της ισότητας των δύο φύλων στο περιεχόμενο των σχολικών σπουδών.
•  Στις αριστερές παρατάξεις του συνδικαλιστικού κινήματος, η ανδροκρατία είναι έως ολοκληρωτική, με διαβαθμίσεις. Καμιά άποψη δεν υπάρχει για την ισότιμη εκπροσώπηση των δύο φύλων σ’ αυτές.
•  Όσον αφορά την Τοπική και Νομαρχιακή Αυτοδιοίκηση, τα στοιχεία των προηγούμενων εκλογών (εφημερίδα Αυγή 27-10-2002) δείχνουν ότι στην περιοχή της Αττικής το ποσοστό των γυναικών που εκλέχτηκαν σε δημοτικά συμβούλια στις εκλογές του 2002 είναι μόλις 22,96%, για να μειωθεί ακόμη περισσότερο στις πρωτεύουσες νομών στο 11,21% .

Τα πολλαπλά υποκείμενα  της κοινωνικής αλλαγής

Βασικό στοιχείο συγκρότησης του ΣΥΡΙΖΑ είναι η άντληση πολιτικής και δύναμης από τα κοινωνικά κινήματα, όπως έχει αποτυπωθεί και στη σημαία του. Το φεμινιστικό και γυναικείο κίνημα, που αποτυπώνεται με το μοβ χρώμα, έχει αναδείξει τις διακρίσεις κατά των γυναικών και έχει συμβάλει στην αλλαγή της κοινωνικής ανάλυσης, χρησιμοποιώντας καινούρια αναλυτικά εργαλεία. Έχει αποκρούσει τη φυσικοποίηση της υπάρχουσας πατριαρχικής τάξης πραγμάτων, όπου η γυναίκα είναι πρωτίστως μητέρα και «σύζυγος», αντικείμενο επιθυμίας και όχι υποκείμενο απόλαυσης, φορέας υποταγής στην ανδρική εξουσία του στενού περιβάλλοντος και της κοινωνικής τάξης.
Στο χώρο της πραγματικής ζωής, το κίνημα έχει επιβάλει τη θεσμοθέτηση της ισότητας.
Η «κατάκτηση» αυτή είναι όμως σε μεγάλο βαθμό θεωρητική και το γυναικείο και φεμινιστικό κίνημα αγωνίζονται για να περάσει στην πράξη. Οι αριστερές φεμινίστριες πιστεύουν ότι απαιτείται αυτή η προβληματική  να ενταχθεί στα προγράμματα και στις επιδιώξεις της αριστεράς, τουλάχιστον αυτής που ισχυρίζεται ότι αντλεί από το φεμινιστικό και το γυναικείο κίνημα

Η ισότητα στην αριστερά

Μπορεί η αριστερά να μετατοπίσει την οπτική της ώστε να ενταχθούν στην ανάλυσή της οι αναφερόμενες πλευρές; Μπορεί η αριστερά να δεχθεί και να υιοθετήσει την ισότιμη παρουσία των δύο φύλων εκεί όπου εκπονούνται οι αναλύσεις της και εκεί όπου λαμβάνονται οι αποφάσεις; Και μάλιστα των δύο φύλων που δεν θα είναι και τα δύο άντρες; Οι προβληματισμοί αυτοί και οι αγώνες μας δεν είναι μόνο δικοί μας, έχουν ευρωπαϊκή και παγκόσμια επικαιρότητα.
Είναι σημαντικό, ότι το Ευρωπαϊκό Λόμπι Γυναικών που ξεκίνησε μια πανευρωπαϊκή καμπάνια τον Σεπτέμβριο για 50/50 στο ευρωκοινοβούλιο, σε όλες τις χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης για τις εκλογές του 2009, με πολλά σχετικά αιτήματα, ως προς τα κόμματα λέει όλα τα ευρωπαϊκά και εθνικά πολιτικά κόμματα να αναλάβουν αμέσως δράση για να εξασφαλίσουν την ισότητα των φύλων στις εσωτερικές τους διαδικασίες για τον καθορισμό των υποψηφίων ενόψει των εκλογών του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου τον Ιούνιο του 2009.

Γυναικεία πολιτική;

Τέλος, στη συνδιάσκεψή μας μπορούμε να διαπραγματευθούμε βασικά ερωτήματα που έχουν απασχολήσει το γυναικείο κίνημα:
Υπάρχει γυναικεία πολιτική, και αν υπάρχει τι είναι αυτή; Μήπως προέχει η πολιτική επιλογή των γυναικών, που βασίζεται στο βίωμα της καταπίεσης και της «μειωμένης αξίας» η οποία μας αποδίδεται, που τις κινητοποιεί για ν’ αλλάξουν την κοινωνία και να καταπολεμήσουν την πατριαρχία, να αντισταθούν σε όλες τις ανισότητες;
Πώς μπορούμε να συμβάλουμε στην ενδυνάμωση των πιο καταπιεσμένων γυναικών και των πιο καταπιεσμένων κοινωνικών στρωμάτων ώστε να αποκτήσουν φωνή χωρίς να γίνονται αντικείμενα χειραγώγησης;
Θέλουμε δράση και αντίδραση
Γιατί θέλουμε να ζούμε και όχι να επιβιώνουμε.

* Η συμμετοχή των γυναικών στα κέντρα λήψης πολιτικών αποφάσεων στην Ελλάδα, ΚΕΘΙ, 2006

---

ΣΥ.ΡΙΖ.Α.: ένα βήμα μπρος, δύο πίσω!

Ο ΣΥΡΙΖΑ. πήγε στις εκλογές με πλήρη απουσία προβολής φεμινιστικού προφίλ. Η διακήρυξη του ΣΥ.ΡΙΖ.Α. ήταν κάτι παραπάνω από φτωχή και μάλιστα σαφώς φτωχότερη σε σχέση με την πρώτη του 2004. Προβληματισμό επίσης προκαλούν οι διαδικασίες και τα κριτήρια με τα οποία αποφασίστηκαν οι υποψηφιότητες, που κατέληξαν να υπάρχουν μόνο 25% γυναικών στα ψηφοδέλτια. Το πιο λυπηρό ήταν το ψηφοδέλτιο Επικρατείας, μια που ήταν και το πιο συμβολικό, στο οποίο υπήρχαν 2 γυναίκες και 10 άνδρες.
Είναι πολύ σοβαρό επίσης ότι ενώ το ποσοστό των βουλευτίνων στη νέα Βουλή αυξήθηκε και το ποσοστό του ΣΥΡΙΖΑ διπλασιάστηκε, το ποσοστό των βουλευτίνων του ΣΥΡΙΖΑ μειώθηκε!.. Στη διαδικασία ανάδειξης των υποψηφίων των συνιστωσών του ΣΥΡΙΖΑ, τα κριτήρια για δίκαιη και ισότιμη εκπροσώπηση μεταξύ των φύλων εξαφανίστηκαν ως διά μαγείας.
Οι περισσότερες από τις δέκα οργανώσεις του ΣΥΡΙΖΑ δεν έχουν υιοθετήσει ποτέ ποσοστώσεις ή αναλογική εκπροσώπηση των γυναικών στα όργανά τους, και μάλιστα εκφράζουν αντίθεση έως και εχθρότητα προς μια τέτοια απόφαση.

Νόμος για ισότιμη συμμετοχή

Μήπως ήρθε η στιγμή να ζητήσουν οι φεμινίστριες επίμονα και πάλι την ψήφιση νόμου που να προωθεί την ισότιμη συμμετοχή των γυναικών στα ψηφοδέλτια; Ενός αναγκαστικού νόμου που θα τιμωρεί τα κόμματα που δεν παρουσιάζουν ίσο αριθμό ανδρών και γυναικών υποψηφίων στις εκλογές. Συνήθως λέγεται ότι δεν υπάρχουν διαθέσιμες γυναίκες. Ένας τέτοιος ισχυρισμός αγνοεί όμως -συνειδητά ή ασυνείδητα- τους μηχανισμούς αποκλεισμού των γυναικών από την πολιτική μόνο και μόνο γιατί είναι γυναίκες. Δηλαδή ότι οι γυναίκες έχουν λιγότερο προσωπικό χρόνο, λιγότερο κοινωνικό κύρος, λιγότερα χρήματα και κυρίως λιγότερη προβολή από τις ίδιες τις οργανώσεις τους και από τα μέσα ενημέρωσης. Ένας τέτοιος νόμος δεν είναι πανάκεια, αλλά θα είναι χρήσιμος.

Kαλα κρατεί η πολιτικη υπο-εκπροσώπηση των γυναικών

Βέβαια πολλά έχουν αλλάξει από το 1945, όταν το ψήφισμα του Εθνικού Συμβουλίου της πρώτης λαϊκής εξουσίας στην Ελλάδα ανέφερε ρητά ότι «Όλοι οι Έλληνες, άνδρες και γυναίκες, έχουν τα ίδια πολιτικά και αστικά δικαιώματα», ενώ αναγνώριζε για πρώτη φορά ίσα δικαιώματα για τα δυο φύλα. Μόλις το 1952, ο νόμος 2159 κατοχυρώνει το δικαίωμα του εκλέγειν και εκλέγεσθαι των γυναικών στις δημοτικές και βουλευτικές εκλογές. Οι Ελληνίδες ψηφίζουν για πρώτη φορά το 1956.
Το δικαίωμα του εκλέγειν έχει κατακτηθεί, όχι όμως και το δικαίωμα του εκλέγεσθαι. Η υποεκπροσώπηση των γυναικών στο νέο Κοινοβούλιο είναι και πάλι γεγονός, και για την επόμενη τετραετία.

Αύξηση της πολιτικής εκπροσώπησης, αλλά...

Εδώ και 50 χρόνια είναι γεγονός αναμφισβήτητο πως υπάρχει αυξητική τάση και βελτίωση της πολιτικής εκπροσώπησης γυναικών στην Ελλάδα και παγκοσμίως!
Από τους 300 βουλευτές που εκλέχτηκαν στο καινούργιο εθνικό Κοινοβούλιο οι 44 είναι γυναίκες, δηλαδή το 14,7%, έναντι του 12,7% στη Βουλή του 2004. Το 2000 οι βουλευτίνες ήταν μόνο το 9% των βουλευτών και η Ελλάδα είχε το χαμηλότερο ποσοστό εκπροσώπησης γυναικών στην Ευρώπη.
Στην νέα Βουλή το ΠΑΣΟΚ εκλέγει 19 βουλευτίνες ή ποσοστό 18,62%, ενώ η ΝΔ αριθμεί 15 γυναίκες εκπρόσωπους ή ποσοστό 10,52%.
Το ΚΚΕ κατέχει τη μεγαλύτερη αναλογία βουλευτίνων, με 7 βουλευτίνες, που αποτελούν περίπου το 1/3 της Κοινοβουλευτικής του Ομάδας, σε ποσοστό 31,81%. Αντίθετα, δύο είναι όλες κι όλες οι γυναίκες που εκλέχτηκαν βουλευτίνες με το ΣΥ.ΡΙΖ.Α. από τους 14 βουλευτές του, δηλαδή ποσοστό 14,28%.
Η ΝΔ κατέχει το αναλογικά μικρότερο ποσοστό των γυναικών βουλευτίνων μετά το ΛΑΟΣ από όλα τα κόμματα της Βουλής. Το ΛΑΟΣ, με μόνο μία γυναίκα στους 10 βουλευτές του, σημειώνει ρεκόρ και είναι το πιο ανδροκρατούμενο κόμμα της Βουλής.
Παγκοσμίως, η συμμετοχή των γυναικών στα εθνικά Κοινοβούλια σημειώνει φέτος το υψηλότερο ποσοστό της ιστορίας, αφού ανήλθε σε 17% παγκόσμια. Σε μόλις 10 χρόνια, από το 1995 ως το 2006, υπάρχει θεαματική αύξηση κατά 50% της πολιτικής εκπροσώπησης των γυναικών. Αυτό οφείλεται σε μεγάλο βαθμό στους αγώνες του φεμινιστικού κινήματος των περασμένων δεκαετιών και στην πίεσή του για τις πολιτικές της υποχρεωτικής ποσόστωσης στα ψηφοδέλτια και για μέτρα «θετικών διακρίσεων». Η λογική του αναλογικού εκλογικού συστήματος ενθαρρύνει περισσότερο τις γυναίκες να μετέχουν στην πολιτική, σε αντίθεση με το πλειοψηφικό, που ενθαρρύνει τον αποκλεισμό τους. Σημαίνουν όμως αυτά πως η επίτευξη της ισότητας είναι θέμα χρόνου; Πώς μπορούμε να επαναπαυόμαστε;
Ο κόσμος της εξουσίας και της πολιτικής παραμένει όσο ποτέ ένας ανδρικός κόσμος!

---

Ποια πολιτική εκπροσώπηση των μεταναστών και μεταναστριών;

ΧΡΕΙΑΖΕΤΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΒΟΥΛΗΣΗ ΓΙΑ ΝΑ ΜΗ ΠΑΡΑΜΕΝΟΥΝ ΠΟΛΙΤΙΚΑ «ΑΟΡΑΤΕΣ»

Είναι οι καθαρίστριες, οι αποκλειστικές, οι οικιακές βοηθοί, οι«μπέιμπι-σίτερ», οι σερβιτόρες, οι μαγείρισσες, οι καμαριέρες, οι εποχιακές στα ξενοδοχεία και στα χωράφια.  Φροντίζουν τους ηλικιωμένους, μεγαλώνουν τα παιδιά του τόπου, κρατούν τα ελληνικά νοικοκυριά … Είναι η Κωνσταντίνα Κούνεβα, είναι οι 500.0000 μετανάστριες που ζουν μαζί μας σε αυτήν την χώρα και δεν έχουν κανένα πολιτικό δικαίωμα!
«Θηλυκό» είναι  σε μεγάλο βαθμό το πρόσωπο του προλεταριάτου σήμερα, «θηλυκό» είναι και το μισό πρόσωπο της μετανάστευσης, και ανάλογα «θηλυκό» έπρεπε να ήταν επίσης  το πρόσωπο της μεταναστευτικής πολιτικής του Σύριζα και του κάθε αριστερού σχήματος που θέλει να εκπροσωπεί πραγματικά το κόσμο της εργασίας, σήμερα. «Θηλυκό» μεταναστευτικό έπρεπε να ήταν και ένα μέρος τουλάχιστον των αγωνιστών  και αγωνιστριών στις ίδιες τις οργανώσεις μας.
Φωνή και πολιτικός προγραμματικός λόγος πρέπει να δοθεί  στις ανάγκες των μεταναστών και μεταναστριών και στα παιδιά τους, που όμως  δεν  αποτελούν πολιτικό υποκείμενο στην κοινωνία μας.
Εμείς οι γυναίκες, που στήσαμε τη θεματική για τη μεταναστευτική πολιτική στο διήμερο του Δικτύου Γυναικών Σίρριζα προσπαθούμε να εισάγουμε αυτή τη νέα κουλτούρα στις οργανώσεις της αριστεράς: τη συμμετοχή από τα κάτω των ίδιων των μεταναστών και μεταναστριών.
Αλλά, για να είναι ουσιαστική και όχι παθητική ή και διακοσμητική, αυτή η συμμετοχή θα πρέπει να αναγνωρίζει και να σέβεται τις πολλαπλές ταυτότητες που χρωματίζουν την ζωή  των μεταναστριών…
Πράγματι, οι γυναίκες μετανάστριες έχουν να αντιμετωπίσουν τις κοινωνικές ιδιότητες και ρόλους που απορρέουν από το φύλο τους. Έχουν να αντιμετωπίσουν την ίδια τους την κοινότητα, της οποίας  πολλές φορές τα ήθη και οι παραδόσεις είναι αντίθετες σε μια πολιτική ένταξη. Έχουν να αντιμετωπίσουν και τις δυσκολίες που έχει η ζωή σε μια κοινωνία και στο κράτος της, που δεν είναι η κοινωνία που γνωρίζουν, η χώρα καταγωγής.
Πως αλλιώς θα επεξεργαστούμε αιτήματα, πως αλλιώς θα καθορίσουμε πολιτική, πως αλλιώς θα τους μιλήσουμε, αν δεν καταλαβαίνουμε την πραγματική ζωή τους;
Είναι λόγω του φύλου τους, που μεταναστεύουν για άλλους λόγους από τους άνδρες. Οι μισές μεταναστεύουν όχι πια για οικογενειακή συνένωση, όπως γινόταν παλιά. Πολλές είναι μόνες μητέρες, υπεύθυνες μονογονεϊκών οικογενειών, και μεταναστεύουν συχνά πριν από τους άνδρες μέσα σε απίστευτες συνθήκες, έγκυες ή/και με τα παιδιά τους. Και σε αυτή τη μετανάστευση τις σπρώχνει ο πόλεμος (που όλο και πιο συχνά συνοδεύεται από μαζικούς βιασμούς), η καταπίεση και η βία στην οικογένεια, τα εγκλήματα τιμής, η έλλειψη προσωπικής ελευθερίας ή απλώς η ανεργία, η φτώχεια και η εξαθλίωση ...
Είναι λόγω του φύλου τους  που οι  περισσότερες (200.000) δουλεύουν σαν οικιακές βοηθοί και στην φροντίδα, 70%, στις λεγόμενες γυναικείες μεταναστευτικές δουλειές, που είναι συχνά τομέας άτυπης, επισφαλούς και μαύρης εργασίας με πολύ χαμηλές αποδοχές. Οι επιπτώσεις είναι πολλαπλές στην ζωή τους: έχουν  ακόμα περισσότερα προβλήματα με την νομιμοποίησή τους, η πλειονότητα των μεταναστριών είναι παράνομες στη χώρα και ανασφάλιστες. Είναι εύκολος στόχος υπερεκμετάλλευσης, εύκολα θύματα της εμπορίας ανθρώπων και  της εργασιακής δουλείας.

Και η αριστερά;

Δυστυχώς, ακόμη  λίγοι στην αριστερά   κατανοούν την πολιτική  ανάγκη για κάτι τέτοιο. Οι μετανάστες/στριες δεν μετέχουν ποτέ στις πανελλαδικές του Σύριζα, είναι άφαντοι/ες στα πάνελ και το χειρότερο δεν τις αναζητάει κανείς, δεν συζητείται καν η ανάγκη  πολιτικών  για να τους κάνουμε χώρο  και  να τους αγκαλιάσουμε μέσα στις οργανώσεις μας. Σαν να φτιάνουμε πολιτικές οργανώσεις ελίτ, με τους δικούς τους κωδικούς συνεννόησης, χωρίς επαφή με την κοινωνία και την αληθινή ζωή. Δεν πάει όμως άλλο.  Θα πρέπει ο Σύριζα και όλες οι οργανώσεις της αριστεράς να δώσουν στους μετανάστες και τις μετανάστριες και στα παιδιά τους μέσα στις οργανώσεις μας αυτό που τους αρνείται η πολιτεία, το δικαίωμα να είναι πολίτες με πλήρη δικαιώματα και να έχουν εδώ και τώρα στην αριστερά την ιδιότητα του πολίτη.
Αλλά και αυτό δεν αρκεί. Οι μετανάστες/στριες χρειάζονται ένα καινούργιο τρόπο εκπροσώπησης, που δεν θα περιορίζεται στην υπεράσπιση των δικαιωμάτων τους από τρίτους, όσο καλοί και έντιμοι κι αν είναι αυτοί. (αίφνης μόνο με επερωτήσεις στην Βουλή ή μόνο με  προγραμματικές δηλώσεις ή συμβολικές και θεαματικές πρωτοβουλίες όπως π.χ. με τον Τσίπρα και την Καντίτσα στην προεδρική δεξίωση). Και αυτός ο νέος τρόπος εκπροσώπησης σημαίνει πριν από όλα την ενεργό συμμετοχή των ίδιων των μεταναστών και μεταναστριών στη διαμόρφωση των πολιτικών επιλογών και στη λήψη των αποφάσεων τόσο στη κοινωνία όσο και στο συνδικάτο και στην πολιτική οργάνωση.
Ιδού λοιπόν η Ρόδος ιδού και το πήδημα για την ελληνική αριστερά, για τον Σύριζα. Εκτός κι αν νομίζει κανείς ότι μπορεί ποτέ να υπάρξει ριζοσπαστική αριστερά που ούτε οργανώνει ούτε εκφράζει τους μετανάστες / στριες, δηλαδή το πιο καταπιεσμένο μαζικό κομμάτι της εργατικής τάξης της ελληνικής πόλης και  υπαίθρου, των ίδιων των σπιτιών μας…

---

Άλλη μια μέρα δίχως σκοπό...

Της
Ρένας Δούρου

Και φέτος θα περισσέψουν πάλι τα αφιερώματα στην παγκόσμια ημέρα της γυναίκας, με διαφορετικό επιτονισμό, ανάλογο του χαρακτήρα του μέσου, έντυπου ή ηλεκτρονικού. Θα πλημμυρίσουμε από συνεντεύξεις εξεχουσών γυναικείων προσωπικοτήτων, από δελτία τύπου κομμάτων που θα τιμούν τη γυναίκα, όλα ανεξαιρέτως, με την έμφαση να δίνεται στη μάνα, στη σύζυγο, στην σκληρά εργαζομένη, ανάλογα με το ποια δεξαμενή ψηφοφόρων ιεραρχείται ως σημαντικότερη, από την επικοινωνιακή ομάδα του αντίστοιχου κομματικού επιτελείου.
Εκλογές έρχονται – τουλάχιστον οι ευρωεκλογές είναι σίγουρες...- και ο πολιτικός σύνδεσμος των γυναικών επισκέφτηκε όλα τα κόμματα. Σε όλα τα προεκλογικά προγράμματα ο φεμινισμός είναι παρών, έστω και αν έχει καταντήσει μια άνευρη υπόσχεση ισονομίας, μια ανέξοδη κομματική επαγγελία.
Χρόνια πολλά τώρα η συρρίκνωση των αυτονόμων φεμινιστικών ομάδων και η ουσιαστική απουσία φεμινιστικής κριτικής για όσα συμβαίνουν, περιόρισε την «γυναικεία πολιτική» ή την «πολιτική για τις γυναίκες» μέσα στις γραμμές των κομμάτων. Από κοντά και η παγίωση ενός κρατικού φεμινισμού, με τα ΚΕΘΙ και τη Γραμματεία Ισότητας. Έτσι, το κέντρο βάρους μετατοπίζεται από τις οργανωτικά ανεξάρτητες γυναικείες οργανώσεις, στα τμήματα των κομμάτων, όπου το όλο «γυναικείο ζήτημα» απλώς οικειοποιείται επιλεκτικά.
Από το κοινό πόρισμα ΚΚΕ-ΕΑΡ του 1988, με το αίτημα του 35% να χαρακτηρίζεται ως προσωρινό διοικητικό μέτρο και την Αλέκα Παπαρήγα να ισχυρίζεται ότι πρέπει «να υιοθετηθεί από το γυναικείο κίνημα σαν στόχος ζύμωσης και να γίνει μια μεγάλη εκστρατεία πίεσης»1, έως το ριζοσπαστικό αίτημα της ισάριθμης εκπροσώπησης που γράφεται, «τροπολογείται», αλλά δεν υιοθετείται από τη σημερινή αριστερά. Έτσι, «το μισό του ουρανού» καταλαμβάνει μονάχα το 2% στην Τοπική Αυτοδιοίκηση, το 15% στο κοινοβούλιο, το μόλις 29,16% στο ευρωκοινοβούλιο.
Και πώς θα μπορούσε άλλωστε να είναι τα πράγματα διαφορετικά για τη δική μας αριστερά, που κι αυτή αντιστρατεύθηκε το φεμινισμό ως κίνημα για την απελευθέρωση των γυναικών, ερμήνευσε τη συρρίκνωση των φεμινιστικών ομάδων ως κρίση αποτελεσματικότητας και αδιαφόρησε μπρος στις γόνιμες οργανωτικές μορφές του φεμινιστικού κινήματος και τους τρόπους δράσης του, παρ΄ ότι αρκετές φορές νομιμοποίησε εκ των υστέρων και επιλεκτικά την ορθότητα κάποιων διεκδικήσεων και επισημάνσεών του.
Με άλλα λόγια, η διάχυση του φεμινισμού και του φεμινιστικού προτάγματος στην αριστερή πολιτική και στον αριστερό λόγο, έλαβε χώρα ταυτόχρονα με την αδιαφορία για τα εργαλεία που επεξεργαστήκαν οι αυτόνομες φεμινιστικές ομάδες. Βεβαίως το ίδιο συνέβη και με άλλα κινήματα, έως και πρόσφατα που αποφασίστηκε η συμπόρευση με αυτά.
Σε περίοδο, λοιπόν, κρίσης του κινήματος ή σε περίοδο σχετικής αδυναμίας του να παρέμβει, η αναφορά στην ακαταλληλότητα των πρακτικών του εξυπηρέτησε μια χαρά την ιεραρχία των αιτημάτων των παραδοσιακών πολιτικών σχημάτων της αριστεράς. Ωστόσο, η διαπίστωση της αναποτελεσματικότητας του αυτόνομου φεμινιστικού κινήματος (ή και όποιου άλλου, π.χ. οικολογικού), ακριβώς επειδή δεν προκύπτει από μια επεξεργασμένη εσωτερική διαβούλευση, αλλά αποτελεί εξωτερική απόφανση, «πυροβολεί» κυρίως εναντίον της συλλογικότητας και της αυτονομίας ως τρόπου άσκησης φεμινιστικής πολιτικής, «πυροβολεί» εναντίον καταστατικών εννοιών, όχι μόνο για ένα κίνημα αλλά για την αριστερά ολόκληρη.
Το τελευταίο αποτελεί κοινή πεποίθηση όσων συντροφισσών αποφασίσαμε να δουλέψουμε για το Δίκτυο Γυναικών του ΣΥΡΙΖΑ. Με εμμονή για κάποιους/-ες, με συνέπεια για εμάς στις έννοιες της συλλογικότητας και της αυτονομίας, δεν προσπαθήσαμε να επιστρέψουμε σε κανενός είδους ορθοδοξίες. Γνωρίζουμε, όμως, και με το μπόλιασμα της εμπειρίας των μεγαλύτερων συντροφισσών στην οριζόντια και όχι πυραμιδωτή και χωρίς ηγεμονισμούς λειτουργία του Δικτύου, ότι αυτή η ίδια πρακτική των αυτόνομων φεμινιστικών ομάδων στάθηκε ο μοναδικός επεξεργασμένος ενδελεχώς τόπος και τρόπος άσκησης πολιτικής από την πλευρά του κινήματος. Η συλλογικότητα, το Δίκτυο Γυναικών ως διαδικασία αυτοσυνείδησης, και η αυτονομία της καθεμιάς ως διαδικασία αυτοπροσδιορισμού, είναι οι στόχοι μας που δημιουργούν τις αναγκαίες προϋποθέσεις για την υπέρβαση της πολιτικής/κομματικής μας απομόνωσης και δημιουργούν το πλαίσιο συγκρότησης ενός δραστήριου συλλογικού υποκειμένου.
Σήμερα όλες όσες εργαζόμαστε στο Δίκτυο Γυναικών ΣΥΡΙΖΑ γνωρίζουμε ότι φεμινιστική πολιτική δεν είναι επ΄ ουδενί συρρίκνωση του κινήματος σε τακτική διεκδίκηση πολιτικών και άλλων δικαιωμάτων. Γνωρίζουμε, επίσης, ότι το Δίκτυο Γυναικών ΣΥΡΙΖΑ οφείλει να είναι το νέο συλλογικό υποκείμενο, που μακριά από θεωρητικές συζητήσεις περί γυναικείας πολιτικής και την περιοριστική διαπραγμάτευση ευνοϊκότερων όρων για τη σύνδεση των γυναικών με την πολιτική, εντός και εκτός ΣΥΡΙΖΑ δίνει τη μάχη για την πορεία προς το σοσιαλισμό, που ή θα είναι φεμινιστικός ή δεν θα είναι σοσιαλισμός.

1. Ριζοσπάστης, 7 Δεκεμβρίου 1988

---

ΜΑΖΙΚΗ ΑΝΥΠΑΚΟΗ ΣΕ ΕΝΑ ΒΙΑΣΜΟ ΚΑΤ΄ ΕΞΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗ

Γύρνα, σκύψε, βήξε...

80 κρατούμενες από τις φυλακές ζητούν να καταργηθεί η κολπική εξέταση

Μπορεί και να είναι άνιση η αναμέτρηση. Μπορεί και να μην καταφέρουν να νικήσουν το θεριό. Αλλά δεν είναι και λίγο να βγαίνουν μέσα από τα μπουντρούμια κραυγές αξιοπρέπειας. Γυναίκες – όμηροι ενός συστήματος, που μυρίζει Γκουαντανάμο, που παραπέμπει στο «εξπρές του μεσονυχτίου» και ας ακούγεται υπερβολικό. Έρχονται, όμως, οι λέξεις να ταυτιστούν με τα γεγονότα. Έρχονται οι ανυπεράσπιστες να βγουν από το πέπλο της σιωπής. Έρχονται εικόνες που μας οδηγούν στην πίσω πλευρά του φεγγαριού.
Για τις γυναίκες κρατούμενες ο λόγος, που αποφάσισαν να διεκδικήσουν τον εαυτό τους, το σώμα τους, τη ψυχή τους. Να αντισταθούν σε έναν ιδιότυπο βιασμό, να αρνηθούν τα «ματσούκια» της σωφρονιστικής εξουσίας, τη βίαιη και παράνομη εισβολή στο σώμα τους, στην αξιοπρέπειά τους. Δεκάδες γυναίκες με υπόμνημά τους στο Συνήγορο του Πολίτη, καταγγέλλουν τη βαναυσότητα της κολπικής ή και της πρωκτικής έρευνας, που ως φαίνεται, είναι συνηθισμένη πρακτική στις γυναικείες, αλλά όχι στις αντρικές φυλακές που μάλλον έχει υποχωρήσει. «Γύρνα, σκύψε, βήξε» στην Ελλάδα του 2009.
Κι όμως η πρακτική τους είναι παράνομη. Ακόμη και ο δικός τους, εσωτερικός κανονισμός, θέτει προϋποθέσεις και όρους. Το θέμα κατήγγειλε η Πρωτοβουλία για τα Δικαιώματα των Κρατουμένων, τα μέλη της οποίας χρειάστηκε πολλές φορές –σχεδόν καθημερινά- να παρέμβουν για να βγουν οι «ανυπάκουες» γυναίκες από τα μπουντρούμια της απομόνωσης. Επίσης, το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο έχει στο παρελθόν κρίνει ότι η πρακτική αυτή είναι απάνθρωπη και εξευτελιστική αντιμετώπιση σε βάρος των κρατουμένων, ενώ και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή Πρόληψης των Βασανιστηρίων, αναφέρει ότι η συγκεκριμένη πρακτική θεωρείται δυσανάλογη σε σχέση με τον επιδιωκόμενο σκοπό και μη επιτρεπτή, παρά μόνο κατ΄ εξαίρεση.
Τις προηγούμενες ημέρες το θέμα έφερε στη Βουλή ο βουλευτής του ΣΥΡΙΖΑ Τάσος Κουράκης, ο οποίος σημειώνει ότι οι γυναίκες υφίστανται διπλό εξευτελισμό και ότι βιάζεται η προσωπικότητά τους.
Όλα ξεκίνησαν όταν μια χούφτα γυναικών κρατουμένων, αποφάσισαν να βάλουν ένα στοπ στην αυθαιρεσία και να αρνηθούν παρά το μεγάλο προσωπικό κόστος (έχουμε και πειθαρχικές ποινές) να υψώσουν το ανάστημά τους. Το παράδειγμά τους ακολούθησαν και άλλες με αποτέλεσμα να έχει δημιουργηθεί ένα μικρό κίνημα μέσα στις γυναικείες φυλακές. Μέλη της Πρωτοβουλίας για τα Δικαιώματα των Κρατουμένων σημείωναν ότι η σωφρονιστική εξουσία με την πλήρη κάλυψη κάλυψη του υπουργείου Δικαιοσύνης, εφαρμόζει ένα βασανιστήριο που σε κάθε περίπτωση έχει τιμωρητικό – εκδικητικό χαρακτήρα.
Στη συνέχεια, δημοσιεύουμε αποσπάσματα από τις καταγγελίες των γυναικών.    


Δεν ανέχομαι να με εξευτελίζουν

Στην απομόνωση μας υποβάλλουν σε άλλο βασανιστήριο. Απαιτούν να κάνουμε 8 κενώσεις τις οποίες αν δεν συμπληρώσουμε θα κρατηθούμε περισσότερες μέρες. Έτσι, έμμεσα, μας υποχρεώνουν να παίρνουμε καθαρτικά, κάτι που είναι ακόμα πιο βασανιστικό. Προσωπικά μία από τις φορές που έκανα χρήση καθαρτικού έφτασα σε σημείο να πονάω υπερβολικά, να βγάζω αίμα και να πρηστεί ο πρωκτός μου. Υπάρχει μόνο μία τουαλέτα, η οποία είναι κοινή για όλες τις κρατούμενες που βρίσκονται στην απομόνωση, με αποτέλεσμα αν η μία πάσχει από κάποιο μεταδοτικό νόσημα αυτό να μεταδοθεί και στις υπόλοιπες (...)
Όταν χτυπάμε το κουδούνι για να πάμε στην τουαλέτα καθυστερεί πολύ να ανοίξει το κελί και αρκετές φορές εφόσον έχουμε κάνει χρήση καθαρτικού δεν προλαβαίνουμε να πάμε στην τουαλέτα και όταν έρχεται η υπάλληλος είναι πλέον αργά. Επιπλέον δεν φτάνουν τα βασανιστήρια και ο εξευτελισμός της κολπικής έρευνας, της απομόνωσης και του καθαρτικού, έρχεται να προστεθεί και ο προσβλητικός τρόπος που μιλάνε κάποιοι υπάλληλοι.
Το 2005 που εισήλθα στον Κορυδαλλό ήμουν ένα κορίτσι 20 χρονών και νόμιζα ότι όλες αυτές οι προσβλητικές και εξευτελιστικές έρευνες και διαδικασίες, όπως γδύσου, σκύψε, βήξε και άνοιξε τα πόδια να σου κάνουμε κολπική πέρασε στην απομόνωση, πάρε καθαρτικό, πήγαινε στην τουαλέτα και μην τραβήξεις το καζανάκι όταν ενεργηθείς αν δεν μου το πεις για να το εξακριβώσω, ήταν κάτι το υποχρεωτικό από το νόμο αφού κανείς δεν μου είχε μιλήσει για τα δικαιώματά μου. Με το πέρασμα όμως των χρόνων έμαθα ποια είναι τα δικαιώματά μου.
Δεν ανέχομαι πλέον να εξευτελίζουν την προσωπικότητά μου, να καταπατούν τα δικαιώματά μου και να μου φέρονται απαξιωτικά σαν να είμαι σκουπίδι μόνο και μόνο επειδή είμαι τοξικομανής. Είμαι άνθρωπος, είναι την οποία ίσως να μην γνωρίζουν καν. Με την συμπεριφορά τους δεν με σωφρονίζουν αλλά με εξαγριώνουν και με κάνουν νιώθω μίσος και απέχθεια για αυτούς. Διεκδικώ πλέον τα νόμιμα δικαιώματά μου (...)


Το ρεπερτόριο των δεσμοφυλάκων

Η δεσμοφύλακας με υποχρεώνει να βγάλω όλα μου τα ρούχα, με βάζει να σκύψω, ν’ ανοίξω τους γλουτούς, να βήξω και παρατηρεί τον πρωκτό μου. Πολλές φορές βρίσκει ευκαιρία να παρατηρήσει γυμνό σώμα και με κοιτάει καλά καλά, μου φέρεται προσβλητικά, ειρωνικά...
Μετά μου δίνουν άλλα ρούχα, από την αποθήκη τους, παράτερα και εξευτελιστικά, μου παίρνουν το σουτιέν γιατί, λέει, «απαγορεύεται» να το φοράω στην απομόνωση γιατί λέει, δήθεν μπορεί να...αυτοκτονήσω μ’ αυτό, μου δίνουν παπούτσια μεγαλύτερο μέγεθος απ’ το δικό μου και περπατάω σαν παλιάτσος και με οδηγούν στο φαρμακείο. Εκεί, με βάζουν να καθίσω σε γυναικολογική καρέκλα και η δεσμοφύλακας βάζει το δάχτυλό της στο αιδοίο μου μέσα στον κόλπο. Στην συνέχεια υποχρεούμαι να ουρήσω μπροστά στην δεσμοφύλακα για να κάνουν το ναρκωτέστ.
Τα ειρωνικά σχόλια και τα σόκιν «αστειάκια» των δεσμοφυλάκων δεν λείπουν από το «ρεπερτόριό» τους (...)
Στην απομόνωση με έκλεισαν σε κελί όπου έπρεπε να χτυπάω το κουδούνι για να’ ρθει η δεσμοφύλακας να μου ανοίξει να πάω στην τουαλέτα που είναι κοινή για όλες τις κρατούμενες στον χώρο αυτόν και παρακολουθούμενη από κάμερα.
Την ώρα της αφόδευσης σε παρακολουθεί η δεσμοφύλακας από την κάμερα κι όταν δει τα περιττώματά σου τότε της ζητάς την άδεια να τραβήξεις καζανάκι.
Μου έχει συμβεί να μη μου ανοίγει η δεσμοφύλακας την πόρτα του κελιού για να πάω στην τουαλέτα και αναγκαζόμουν να ουρώ σε πλαστικό μπουκάλι νερού και αργότερα να έχω πρόβλημα με το έντερό μου από την συγκράτηση των κοπράνων. Στο τέλος, έφτασα στο σημείο να κλωτσάω την πόρτα του κελιού για να μου ανοίξει, να μου φέρεται προκλητικά και υποτιμητικά.
Όταν λοιπόν, αποφασίσουν οι ασύδοτοι βασανιστές μας να μας βγάλουν από την απομόνωση πρέπει να περάσουμε το ίδιο μαρτύριο της σωματικής έρευνας και της κολπικής εισβολής. Αυτό το ίδιο μαρτύριο της έρευνας μπορεί ανά πάσα στιγμή να μου το κάνουν και στο θάλαμο, όπου μένω, όταν υπάρχει υπόνοια για ύπαρξη απαγορευμένων ουσιών. Μπαίνουν μέσα στο θάλαμο, μας ξυπνάνε, μας κάνουν σωματική και κολπική έρευνα, μας βγάζουν έξω από τον θάλαμο και ανακατεύουν όλα μας τα πράγματα πετώντας τα κάτω. Μετά χάνουμε πράγματα μας γιατί τα πετάνε ή τα παίρνουν και πρέπει να τακτοποιήσουμε ολόκληρο το θάλαμο για να μπορέσουμε να κοιμηθούμε...


Σαν σκουπίδι

(...) Με μειώνουνε και νιώθω κατώτερη γιατί με αντιμετωπίζουν σαν σκουπίδι, φοβάμαι μην κολλήσω καμία αρρώστια από τον διαστολέα. Καταπατούν τα ανθρώπινα δικαιώματά μου και ψυχολογικά εγώ δεν νιώθω καλά. Πολλοί υπάλληλοι, μου έχουν συμπεριφερθεί σαν ζώο και όχι σαν άνθρωπο. Λοιπόν, ως πότε θα ανέχομαι όλα αυτά;


Τότε ντρεπόμουν, σήμερα αντιστέκομαι

Δεν θα ξεχάσω ποτέ τη μέρα που μεταφέρθηκα στις Γυναικείες Φυλακές Κορυδαλλού. Ήταν η πρώτη μου φορά που έμπαινα στην φυλακή. Δεν γνώριζα τίποτα εκτός το ότι έπρεπε να ερευνηθούν τα ρούχα μου και να μου γίνει σωματική έρευνα όπως στα μαλλιά μου, στο στόμα μου, στα αυτιά μου, στη μύτη μου, στο στήθος μου και να ανεβάσω τα χέρια μου ψηλά να δουν τις μασχάλες μου. (...)
Φώναξαν κάποια να μου φέρει ένα εσώρουχο, κάλτσες, παντόφλες και ρούχα της υπηρεσίας. Μέχρι να έρθει εκείνη με τα ρούχα, με έβαλε να βγάλω και τα εσώρουχά μου. Ντρεπόμουν τόσο πολύ που βρέθηκα σε αυτή τη θέση αναγκαστικά. Κρύωνα πάρα πολύ, ενώ εκείνη δεν νοιαζόταν καθόλου και εγώ είχα νευριάσει υπερβολικά.
Άλλαξε γάντια και άρχισε να μου ψάχνει τα μαλλιά, μετά μέσα στο στόμα μου να δει αν φοράω μασέλα, με ερεύνησε στα αυτιά, τη μύτη, στο στήθος και τις μασχάλες μου με ένα πολύ υποτιμητικό τρόπο. Μετά μου είπε: «Γύρνα, σκύψε, άνοιξε τους γλουτούς σου και βήξε δυνατά 2-3 φορές», που κάθε βήξιμο για μένα ήταν ένα δάκρυ. Ένα μεγάλο γιατί να θίγεται η αξιοπρέπειά μου και ακόμα δεν ήξερα τι με περιμένει. Μέχρι τα ρούχα της υπηρεσίας να έρθουν ήμουν ολόγυμνη στο δωμάτιο της έρευνας με ανοιχτό παράθυρο στο κρύο. Μου έφεραν κάτι πατσαβούρια για ρούχα να φορέσω. Ζήτησα μία σερβιέτα γιατί σιχαινόμουν το εσώρουχό τους. Στην αρχή έλεγαν ότι δεν υπάρχει, αλλά εγώ επέμενα μέχρι να μου δώσουν. Τα φόρεσα και την ακολούθησα στο φαρμακείο, όπου εκεί με έβαλαν να κάνω την εξευτελιστική έρευνα της κολπικής από μία υπάλληλο που νόμιζα ότι ήταν νοσοκόμα. Εγώ αντιδρούσα για την κολπική έρευνα και εκείνοι μου την επιβάλανε. Μετά από την κολπική έρευνα με κατέβασαν στην απομόνωση σε ένα μικρό κελί που ήταν ήδη εκεί μέσα έξι άτομα, με μένα εφτά που κανονικά χωράει τρία άτομα το πολύ. Μου έδωσαν ένα στρώμα μέσα στη βρώμα, ένα σεντόνι και δυο κουβέρτες της φυλακής που βρώμαγαν. Μα που να χωρούσαν αφού ήταν ήδη γεμάτο το κελί της απομόνωσης και αναγκαστικά κοιμόμασταν η μία πάνω στην άλλη. Το επόμενο πρωί μου έδωσαν 4 καθαρτικά, γιατί αν δεν έκανα τουλάχιστον 8 κενώσεις μου έλεγαν ότι δεν θα βγω, στις 3 νύχτες και 1 μέρα.
Οι συνθήκες κάτω στην απομόνωση ήταν απάνθρωπες. Ένα στρώμα. Κυριολεκτικά κοιμόμαστε στο πάτωμα, χωρίς θέρμανση και ζεστό νερό. Η τουαλέτα που χρησιμοποιούσαμε ήταν κοινή για όλες. Πολλές φορές θέλαμε να ενεργηθούμε και δεν υπήρχε υπάλληλος να μας ανοίξει και κρατιόμασταν με το ζόρι μέχρι να έρθει να μας ξεκλειδώσει την πόρτα. Θυμάμαι μία μέρα μια κοπέλα αναγκάστηκε να ενεργηθεί σε μπωλ φαγητού, γιατί δεν υπήρχε υπάλληλος να της ανοίξει και ύστερα την εξευτέλιζε και από πάνω μπροστά μας.
Βγαίνοντας από την απομόνωση έπρεπε να υποστώ σωματικό έλεγχο και κολπική έρευνα, αλλιώς θα με ξανακατέβαζαν κάτω. Ήταν η δεύτερη φορά που μου έκαναν αυτή την εξευτελιστική έρευνα ή αλλιώς κολπική έρευνα που θίγει την αξιοπρέπειά μου.
Πάλι καλά που μας αφήνουν να πάρουμε τηλέφωνο κανέναν άνθρωπό μας, να μας δώσει δύναμη, κουράγιο και υπομονή.


Γυμνή μπροστά στη δεσμοφύλακα

(...) Μία υπάλληλος, με αυστηρό ύφος και στυλ με διέταξε να γδυθώ για να με ερευνήσει. Γυμνή μπροστά της, σχεδόν εκτελούσα τις διαταγές της. Δέχτηκα να βγάλω τα ρούχα μου, τα οποία μαζί με όλα τα υπάρχοντά μου ή θα πηγαίνανε αποθήκη ή πλυντήριο. Όταν όμως άρχισε να ζητάει περισσότερα, όπως σκύψε, άνοιξε τα πόδια, γλουτούς, βήξε, σήκωσε στήθος να δω τα αυτιά σου, βγάλε τα σκουλαρίκια σου όλα (τυγχάνει να έχω αρκετά σε διάφορα σημεία του σώματός μου), φύσα τη μύτη σου, λύσε τα μαλλιά σου, πρέπει να σε ερευνήσω καλά, εγώ άρχισα να φωνάζω και να αρνούμαι. Αφού τελείωσε η ξεφτιλιστική έρευνα, περίμενα την κρατούμενη που δουλεύει στην αποθήκη της κοινωνικής υπηρεσίας της φυλακής (ανύπαρκτη) να μου βρει ρουχισμό. (...)


Άρχισα να χάνω τα λογικά μου

Με υποχρέωσαν να κάτσω σε μία γυναικολογική καρέκλα και να ανοίξω τα πόδια μου, αφημένη στα χέρια τους, να μου βάζουν δυο ολόκληρα δάχτυλα στον κόλπο μου και να τα πιέζουν κάτω προς τον πρωκτό για να μου κάνουν και πρωκτικό έλεγχο, χωρίς να έχω δώσει καμία αφορμή ότι μπορεί να κατείχα κάποια ναρκωτική ουσία πάνω μου και ενώ τους έλεγα ότι πονάω, οι απαντήσεις τους ήταν χυδαίες (...)
Αργότερα με κατέβασαν στη λεγόμενη απομόνωση. Και ενώ ήμουν ακόμα με στερητικά λόγω των ουσιών που έπαιρνα έξω, χωρίς να με εξετάσουν με βάλανε να σηκώσω ένα στρώμα μόνη μου και να το μεταφέρω μέσα σε ένα κελί, όπου μου είπαν ότι παρ’ όλα τα παθολογικά μου προβλήματα που είχα επίσης (στο στομάχι και στην καρδιά) και τους τα είχα αναφέρει. Βεβαίως δίχως καμία ανταπόκριση, μου είπαν ότι πρέπει να κάτσω το λιγότερο έξι μέρες εκεί κάτω, κάνοντας παραπάνω από 8 κενώσεις και έτσι αναγκαστικά και πάλι έπρεπε να πάρω ειδικά χάπια (Durkolax) με τα οποία να μπορέσω να πάω τόσες φορές τουαλέτα.
Με βάλανε τέλος πάντων σε ένα κελί και για καλή μου τύχη είχα ένα άτομο μαζί μου, που πραγματικά και χωρίς υπερβολές αυτό το άτομο έσωσε την ζωή μου στην κυριολεξία. Αυτός ήταν και ο άγγελος της ζωής μου, έτσι την ονόμασα, και ονομάζεται Κατερίνα. Το λέω αυτό γιατί από τη στιγμή που με βάλανε εκεί στην ειδική λεγόμενη απομόνωση, άρχισα να χάνω τα λογικά μου, με τα στερητικά που έβγαζα πράγματα της φαντασίας μου, ζητώντας πράγματα και άτομα που δεν υπήρχαν εκεί, κάνοντας εμετούς, χωρίς βέβαια καμία βοήθεια από την υπάλληλο που υποτίθεται ότι είναι έξω και μας προσέχει. Πάθαινα αναρροφήσεις και είχα μία Κατερίνα άγνωστη για μένα να με γυρνάει στα πλάγια, να μαζεύει τους εμετούς μου και γενικά 4 μέρες που την κράτησαν απομόνωση μαζί μου, γιατί είχε κάνει περισσότερες κενώσεις από μένα.

---

Επάγγελμα καθαρίστρια

Η ιστορία της Λίας: από την Αλβανία στην Ελλάδα αναζητώντας μια καλύτερη ζωή

«Είμαι καθαρίστρια» λέει η Λία από την Αλβανία. «Τι οικιακή βοηθός; Έχει μεγαλύτερο κύρος;» Η φράση αυτή φτάνει και περισσεύει για να αντιληφθείς τη νοοτροπία της Λίας, η οποία έφτασε στη Ελλάδα διεκδικώντας, όπως τόσες άλλες μια καλύτερη ζωή. «Δεν είναι τα χρήματα το παν, προέχει η ελευθερία» λέει σε ένα άλλο σημείο για να δικαιολογήσει την άρνησή της να εργαστεί ως εσωτερική.
Η Λία, συνηθισμένη γυναίκα, αγωνίστρια στη ζωή, τσαμπουκάς. Μια περιγραφή ζωής από το βιβλίο «Κόσμοι της οικιακής εργασίας – φύλο, μετανάστευση και πολιτικοί μετασχηματισμοί στην Αθήνα του πρώιμου 21οι αιώνα», έκδοση του Πανεπιστήμιου του Αιγαίου, Τμήμα Κοινωνικής Ανθρωπολογίας και Ιστορίας. Οι συγγραφείς, Ευθύμης Παπαταξιάρχης, Πηνελόπη Τοπάλη, Αγγελική Αθανασοπούλου, παρουσιάζουν τους πρώτους βηματισμούς της στην Ελλάδα, την καθημερινότητά της, κάποιες «σκόρπιες» σκέψεις της, που όμως, σκιαγραφούν την προσωπικότητά της, ίσως και την κουλτούρα, τις αντοχές και το πείσμα πολλών μεταναστών και μεταναστριών που ζουν στη χώρα μας.

Η Οφηλία ή Λία, όπως τη φωνάζουν, γεννήθηκε το 1966 και μεγάλωσε σε μια αγροτική κοινότητα. Η Λία, όταν έφτασε στην Αθήνα, πήγε κατευθείαν στη μητέρα της στην Αργυρούπολη, αλλά δεν μπορούσε να μείνει εκεί αφού η μητέρα της δεν είχε δικό της σπίτι. Τη φιλοξένησε μία θεία της, μικρότερη αδερφή της Αγάπης, η Μπόνα, που νοίκιαζε δικό της σπίτι στη Δάφνη. Η Μπόνα, που ήταν παλιότερα υπάλληλος στο ταχυδρομείο του Ελ Μπασάν, καθάριζε σπίτια, ενώ ο άντρας της Ίλι, Ηλίας πλέον, εργαζόταν σε μια βιοτεχνία παρασκευής τυποποιημένων τροφίμων. Η μεγαλύτερη κόρη τους πήγαινε στο σχολείο και ο μικρότερος γιος τους στον παιδικό σταθμό. Η Μπόνα δεν μπορούσε να βοηθήσει τη Λία με το θέμα της δουλειάς καθώς και η ίδια είχε μόνο ένα χρόνο στην Ελλάδα και μόνο τους τελευταίους μήνες είχε αρχίσει και αυτή να βρίσκει σπίτια για να εργαστεί. Η Λία έμεινε μαζί τους τρεις μήνες μέχρι να βρει δουλειά και στη συνέχει δικό της σπίτι να νοικιάσει. Στην αρχή εργάστηκε αποκλειστικά και με μηνιαίο μισθό σε ένα ζευγάρι ηλικιωμένων στο Νέο Κόσμο – στους οποίους τη σύστησαν οι εργοδότες της μητέρας της.
Εργαζόταν από το πρωί μέχρι το μεσημέρι, όπου έκανε «τα πάντα, ό, τι ήτανε». Από την εργασία αυτή ήταν ευχαριστημένη, καθώς μπορούσε να έχει μαζί της την κόρη της, η οποία δεν πήγαινε ακόμα σχολείο, εξασφάλιζε το φαγητό τους και μάθαινε ελληνικά, αφού με την εργοδότριά της την περισσότερη ώρα μιλούσαν. Η ίδια η εργασία δεν ήταν ιδιαίτερα κουραστική. Γρήγορα όμως αντιλήφθηκε ότι αυτός ο τύπος εργασίας δεν ήταν κατάλληλος γι’ αυτήν, για οικονομικούς λόγους.
"Δύσκολα τα πράγματα στην αρχή, ξέρεις. Έπαιρνα 80 χιλιάδες το μήνα και πλήρωνα 55 μόνο το ενοίκιο …. Τους άφησα γιατί δεν μπορούσα με τόσο λίγα χρήματα."

Δεν είναι τα χρήματα το παν

Η μητέρα της, η Αγάπη, της πρότεινε ως εναλλακτική λύση να εργαστεί και η Λία ως εσωτερική. Με αυτό τον τρόπο και θα εξασφάλιζε στέγη, φαγητό και φύλαξη για την κόρη της και θα έκανε οικονομία. Η Λία όμως αρνήθηκε για λόγους που αφορούσαν το παιδί της και το τι θεωρούσε καλύτερο για την ανατροφή του αφού «είναι πιο υγιές για ένα παιδί να μεγαλώνει σε ένα περιβάλλον που είναι δικό του», αλλά και για τον τύπο της σχέσης που θα αναπτυσσόταν.
"Δεν μπορώ να περιμένω από τον άλλο αν θα μαγειρεύει και άμα εγώ για κάποιο λόγο είμαι στενοχωρημένη ή, ας πούμε, δεν πάει καλά στη σχέση δουλειάς και θα περιμένω να φάω απ’ αυτό τον άνθρωπο, να με ταΐσει."
Αρνήθηκε και για λόγους που αφορούσαν την ίδια και γι’ αυτό που αντιλαμβάνεται ως διαχωρισμό της εργασίας από την προσωπική της ζωή: «όταν είσαι εσωτερική δεν τελειώνει ποτέ η δουλειά, εγώ γυρίζω από τη δουλειά και ξεκουράζομαι, η μαμά μου δεν μπορεί να ξεκουραστεί». Ήταν, λοιπόν, πάνω από όλα ζήτημα προτεραιοτήτων. Η Λία είχε έρθει στην Ελλάδα για να εργαστεί και να κερδίσει χρήματα αλλά όχι με οποιοδήποτε τίμημα και κυρίως της «ελευθερίας» της, βασικό κριτήριο της καλύτερης ζωής που διεκδικούσε. Όπως χαρακτηριστικά υποστηρίζει σήμερα,
"για μένα οικονομικά ήταν καλύτερα άμα δούλευα εσωτερική… Αλλά στο κάτω – κάτω τα χρήματα δεν είναι το παν. Δε θα βάλω τον εαυτό μου σε τέτοια διαδικασία να βασανιστώ, επειδή θα μου δώσει ο άλλος ένα κομμάτι ψωμί. Όχι, προτιμώ να πληρώσω. Το θεωρώ πιο υγιές, πιο …. Αισθάνομαι εγώ καλύτερα, αισθάνομαι πιο ελεύθερη."

Σε σπίτια

Η Λία εργάστηκε στο ηλικιωμένο ζευγάρι για ένα χρόνο. Ταυτόχρονα άρχισε να καθαρίζει σκάλες τα απογεύματα σε πολυκατοικίες και να καθαρίζει διαφορετικά σπίτια. Τις δουλειές αυτές της τις είχαν βρει οι εργοδότες της που αντιλαμβάνονταν τη δυσκολία της κατάστασής της, και επιχειρούσαν με αυτό τον τρόπο να τη βοηθήσουν να συγκεντρώσει περισσότερα χρήματα. Στην αρχή την έστειλαν στο σπίτι του γιου τους να καθαρίζει τις σκάλες στην πολυκατοικία όπου έμενε, μετά ανέλαβε και τον καθαρισμό του σπιτιού του γιου, και σιγά - σιγά και άλλων συγγενών και φίλων τους. Αυτός ο τρόπος εργασίας σε γνωστούς την ανακούφιζε γιατί, όπως υποστηρίζει, «κι εγώ στην αρχή φοβόμουνα, και ένιωθα πιο ασφαλής, το επιδίωκα και εγώ αλλά και αυτοί, ξέρεις, ο άλλος να σου έχει εμπιστοσύνη».
Ο καινούργιος αυτός τύπος εργασίας, στην αρχή ήταν συμπληρωματικός του μηνιαίου μισθού και διερευνητικός. Για τη Λία έγινε ο αποκλειστικός τύπος εργασίας όταν τα «σπίτια» στα οποία εργαζόταν και αυξήθηκαν και άρχισε να φαίνεται ότι αρκετές από τις εργοδότριές της επιθυμούσαν μια συστηματική και σταθερή εργασιακή σχέση μαζί της και όχι να πηγαίνει μια φορά το μήνα ή και αραιότερα για «γενική καθαριότητα» ή για τις «βαριές, τις χοντρές δουλειές».
Αντιλήφθηκε, λοιπόν, ότι υπήρχαν «σπίτια» στα οποία μπορούσε να στηριχτεί για να εξασφαλίσει την οικονομική της επιβίωση.
Την ίδια περίοδο, η Αλγίνα, κόρη της αδερφής του πατέρα της, η οποία ζούσε στην Κοκκινιά με το σύζυγο και τα παιδιά της, της  βρήκε δουλειά σε ένα σουπερμάρκετ της περιοχής και της πρότεινε να εργαστεί αλλά και να μείνει εκεί, όπου τα ενοίκια είναι φθηνότερα και θα μπορούσε να τη βοηθήσει και στην ανατροφή της Έλλης.

Εδώ είναι άλλο...

Συγκεκριμένα, η Έλλη θα μπορούσε να έχει παρέα τα συνομήλικα ξαδέρφια της αλλά και, όταν χρειαζόταν, θα μπορούσε να μένει στο σπίτι τους. Η ίδια η Λία θα είχε μια παρέα, καθώς με την Αλγίνα είχαν την ίδια ηλικία, είχαν μεγαλώσει σχεδόν μαζί, και ήταν πολύ αγαπημένες. Η Αλγίνα και ο Γιώργος, ο σύζυγός της, είχαν μεταναστεύσει στην Ελλάδα το 1992 και είχαν μεγάλο κύκλο γνωριμιών. Για να δελεάσουν τη Λία, της έλεγαν ότι πολύ γρήγορα θα της έβρισκαν και σύντροφο για να παντρευτεί. Η Λία ωστόσο αρνήθηκε. Προτιμούσε την Αργυρούπολη ως περιοχή, δεν ήθελε άλλοι να ανακατευτούν στην προσωπική της ζωή, και στην Κοκκινιά δεν θα μπορούσε να εργάζεται σε σπίτια αφού «είναι πολύ φτωχοί εκεί, δεν έχει να πας σε σπίτια, τα κάνουν μόνες τους οι γυναίκες. Εδώ είναι άλλο». Τέλος η εργασία σε σουπερμάρκετ δεν την ικανοποιούσε αφού τα χρήματα είναι λιγότερα και υπάρχει μεγαλύτερη εξάρτηση όταν ο εργοδότης είναι ένας. Στην πράξη αυτό σημαίνει ότι είναι αναγκασμένη να ανεχτεί πολύ περισσότερα πράγματα και ότι δεν μπορεί να τον εγκαταλείψει εύκολα.
Η Λία αρνήθηκε την εβδομαδιαία εργασία σε ένα μόνο σπίτι, είτε εσωτερική είτε εξωτερική, όπως αρνήθηκε και τη μισθωτή εργασία σε σουπερμάρκετ. Η εργασία σε πολλά, διαφορετικά σπίτια στη διάρκεια της βδομάδας ήταν γι’ αυτήν προτιμότερη και οικονομικά και από άποψη «ασφάλειας» και «ελευθερίας», όχι όμως και από άποψη σωματικού κόπου, «κούρασης»:
"Όταν είσαι κάθε μέρα σε ένα σπίτι δεν κουράζεσαι όπως κουράζεσαι άμα πας και θα κάνεις το εξάωρο ή το εφτάωρο, ξέρω εγώ, κάθε μέρα συνέχεια σε άλλο σπίτι."
Ήταν όμως αποφασισμένη να κουραστεί γιατί ήξερε ότι δεν μπορούσε να περιμένει στήριξη από κανέναν, γι’ αυτή και την κόρη της. Και η Λία έλπιζε να προσφέρει στην ίδια και στην Έλλη μια όσο το δυνατόν καλύτερη ζωή. Εξάλλου, όπως λέει η ίδια, η σκληρή δουλειά δεν την πειράζει αφού αυτό είναι που καλείται και έχει την ευκαιρία να κάνει στη χώρα μετανάστευσης, δηλαδή στην Ελλάδα, αλλά και γιατί είναι κάτι που γνωρίζει.
"Εμείς οι Αλβανοί είμαστε πολύ εργατικοί. Είχαμε μάθει με το καθεστώς. Πιστεύω ότι εδώ στην Ελλάδα, άμα έχεις κέφι να δουλέψεις, άμα έχει κουράγιο, θα δουλέψεις."

Σε γκαρσονιέρα

Από την άλλη πλευρά, όμως, αναγνωρίζει ότι η στρατηγική της σκληρής δουλειάς έχει τα όριά της: «πόση αντοχή διαθέτει κάποιος, τι αντοχές θα έχει το σώμα;».
Όταν η Λία εγκατέλειψε τους μόνιμους εργοδότες της, τους είχε ειδοποιήσει καιρό πριν να βρουν αντικαταστάτρια. Ταυτόχρονα, έφυγε από το σπίτι που είχε νοικιάσει στην αρχή και νοίκιασε μια φθηνότερη και σε καλύτερη κατάσταση γκαρσονιέρα στο υπόγειο μιας πολυκατοικίας. Μητέρα και κόρη κοιμόντουσαν για χρόνια μαζί στον καναπέ στο σαλόνι, ο οποίος το βράδυ γινόταν κρεβάτι, καθώς δεν υπήρχε άλλο δωμάτιο και ο χώρος δεν επαρκούσε για να μετατραπούν δύο καναπέδες σε κρεβάτια. Οι «γυναίκες», οι εργοδότριές της και η ξαδέρφη της τη βοήθησαν στην αρχή να φτιάξει το σπίτι της, προσφέροντάς της οικιακές συσκευές και οικιακά σκεύη, γιατί «δεν είχα τίποτα».

Η Έλλη που έγινε Ελένη

Η Έλλη τη χρονιά εκείνη ξεκίνησε σχολείο. Μαζί με την Έλλη, έμαθε να διαβάζει και να γράφει ελληνικά και η Λία: «ήμουν αποφασισμένη να μάθω γιατί έπρεπε να πάει η κόρη μου σχολείο». Στο δημοτικό η Έλλη είχε πολλές προτάσεις από τις δασκάλες της για να τη βαφτίσουν. Η Λία δεν ήταν σίγουρη αν ήθελε να βαφτίσει την κόρη της, καθώς η ίδια πιστεύει μόνο σε μια ανώτερη δύναμη, στο Θεό. «Οι θρησκείες, μουσουλμάνοι, χριστιανοί κι αυτά είναι βλακείες, είναι σαν τα κόμματα, ΠΑΣΟΚ, ΝΔ, χωρίζουν τον κόσμο». Επειδή όμως έβλεπε ότι η Έλλη αισθανόταν άσχημα απέναντι στα άλλα παιδιά, και ήθελε να βαφτιστεί, δέχθηκε την πρόταση που της έκανε η κόρη μίας από τις εργοδότριες που την είχαν βοηθήσει πολύ στην αρχή. Από την άλλη, επέμενε και η μητέρα της, η οποία από τη στιγμή που εγκαταστάθηκε στην Ελλάδα ανέπτυξε στενές σχέσεις με την εκκλησία. Η Έλλη βαφτίστηκε και πήρε το όνομα Ελένη, «για να μην ξεχωρίζει, αυτό βρήκαμε εδώ». Η Ελένη λέει ότι αυτό το όνομα της άρεσε πάρα πολύ όταν το άκουγε, και ήταν ένα όνομα που έμοιαζε με το αρχικό της.
Στο σχολείο η Έλλη, Ελένη πια, έμενε μέχρι τις πέντε το απόγευμα, αφού ο σύλλογος γονέων και κηδεμόνων του σχολείου είχε προσλάβει δασκάλα για τη «φύλαξη» των παιδιών, την οποία πλήρωναν οι ίδιοι οι γονείς. Η Λία έστειλε την κόρη της στη «φύλαξη» γιατί, αφενός της επέτρεπε μετά τα σπίτια που καθάριζε να πηγαίνει κατευθείαν για «σκάλες» ή για «σίδερο» και να επιστρέφει στο σπίτι μαζί με την κόρη της, έχοντας κερδίσει επιπλέον χρήματα και αφετέρου γιατί η Ελένη είχε δυσκολίες με τα μαθήματα, παρά τη βοήθεια της πρωινής δασκάλας. Καθώς η Λία δεν μπορούσε να τη βοηθήσει στο σπίτι, η δασκάλα της «φύλαξης» την προετοίμαζε για τα μαθήματα της επόμενης ημέρας. Επειδή, όμως, η Ελένη εξακολουθούσε να μην τα καταφέρνει, η Λία προσέλαβε και μια δασκάλα, η οποία πήγαινε τρεις φορές την εβδομάδα από μιάμιση ώρα. Η Λία θυμάται ότι εκείνη την εποχή, τα ιδιαίτερα αυτά μαθήματα κράτησαν τρία χρόνια, έπαιρνε 7 χιλιάρικα την ημέρα και έδινε τα 4 χιλιάρικα στη δασκάλα. Και είχαν και το ενοίκιο και όλα τα άλλα τρέχοντα έξοδα. Έτσι, «την κυνήγησα τη δουλειά». Άρχισε να εργάζεται και Κυριακές, έβαλε και άλλες «σκάλες» και άλλο «σίδερο» τα απογεύματα για να τα καταφέρει οικονομικά.


Τι οικιακή βοηθός; Έχει περισσότερο κύρος;

Το 1998 ξεκίνησε και τη διαδικασία νομιμοποίησής της. Ήταν η χρονιά που άρχισε η πρώτη μεγάλη φάση νομιμοποίησης των μεταναστών και η Λία έσπευσε να κάνει τις απαραίτητες διαδικασίες με τη βοήθεια μιας εργοδότριάς της η οποία ήταν δικηγόρος. Έκτοτε, κάθε δύο χρόνια ανανεώνει τα χαρτιά της άδειας παραμονής και εργασίας. Το 2004 ήταν από τις πρώτες που έκαναν αυτασφάλιση στο ΙΚΑ. Ως επάγγελμα δήλωσε «καθαρίστρια».
"Τι οικιακή βοηθός; Έχει πιο πολύ κύρος; Κάτι, πώς το θεωρούν; Αφού καθαρίζω. Μόνο καθαρίζω, τι, δεν κάνω τίποτα άλλο … Εμένα δεν με πειράζει καθόλου, άμα πειράζει τους άλλους, πρόβλημά τους."
Την ασφάλισή της την πληρώνει μόνη της, καθώς «είμαι ελεύθερος επαγγελματίας», αλλά και καθώς έχει διαπιστώσει ότι στην Ελλάδα δύσκολα ένας εργοδότης βάζει τα ένσημα που πρέπει στους εργαζόμενους. Θεωρεί ότι είναι ζήτημα νοοτροπίας «όποιος αρπάξει και ό, τι μπορεί», την οποία είχε αντιμετωπίσει και στην Αλβανία τα τελευταία χρόνια μετά την πτώση του κομμουνιστικού καθεστώτος. Την ελαστικότητα η οποία επικρατεί στον τομέα της άτυπης οικονομίας όπου και η ίδια εργάζεται, προσπαθεί να τη χειριστεί όσο το δυνατόν καλύτερα. «Στις αποδείξεις γράφουμε λιγότερο μεροκάματο και όχι όλες τις μέρες, διαφορετικά δεν βγαίνει».
Η ασφάλιση αυτή είναι απαραίτητη, γιατί καλύπτει την ιατροφαρμακευτική περίθαλψη της ίδιας και της κόρης της, αποδεικνύει ότι εργάζεται και της επιτρέπει να συγκεντρώνει τα απαραίτητα ένσημα για την ανανέωση των χαρτιών της. Η Λία θεωρεί απίθανο το να καταφέρει μέσω της ασφάλισης να εξασφαλίσει μελλοντικά σύνταξη. Κι αυτό είναι κάτι που την αγχώνει και την οδηγεί να σκέφτεται ότι κάποια στιγμή θα πρέπει να επιστρέψει στην Αλβανία. Αν και αυτό είναι κάτι που δεν επιθυμεί, τουλάχιστον στην παρούσα φάση, δεν βλέπει και κάποια εναλλακτική, καθώς δεν θα ήθελε να γίνει «βάρος» στην κόρη της.
"Για γεράματα στην Αλβανία με βλέπω γιατί εκεί θα έχω και πέντε, έξι ανθρώπους γύρω μου. Δεν θα το ’θελα ποτέ, αλλά άμα δω πως δεν μπορώ να δουλέψω και δεν …. θα φύγω, τι θα κάνω. Εδώ για την κόρη μου θα είμαι βάρος. Και την Ελένη δεν τη θέλω εκεί. Δεν θέλει κι αυτή να γυρίσει πίσω. Και εγώ δεν θέλω να πάω πίσω, αλλά, σε περίπτωση που δεν θα αντέχω, δεν θα μπορέσω, γιατί δεν θα μπορώ να πληρώσω το ενοίκιο. Εδώ, τι; Στο δρόμο θα βγούμε;"

---

ΠΙΣΩ ΑΠΟ ΤΟΝ «ΠΟΛΕΜΟ ΤΩΝ ΦΥΛΩΝ» ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΤΟΥ 21ου ΑΙΩΝΑ

Ατελείωτο γκρι σε φόντο ροζ

Της
Μαριάννας Τόλια

Κάποτε, όχι τον καιρό του Νώε, υπήρχαν νόμοι που θέσπιζαν επίσημα το ανδρικό πρωτείο.  Η συνταγματική κατοχύρωση της ισότητας των φύλων έγινε το 1975 στην Ελλάδα. Και στη δεκαετία του 80 άλλαξαν για τα καλά τα πράγματα, όταν στο πνεύμα της εποχής και του ευρωπαϊκού κεκτημένου, οι τότε κυβερνήσεις μεταρρύθμισαν το οικογενειακό δίκαιο και την εργατική νομοθεσία. Είκοσι πέντε χρόνια μετά, τι μας έχει δώσει η νομική ισότητα των φύλων; Η ρευστή ζωή μιας χώρας που άλλαξε δραστικά στο μεσοδιάστημα, οι γκρίζοι δείκτες των στατιστικών και το εξωπραγματικό λάιφ στάιλ   φτιάχνουν εικόνες αντιφατικές. 

Λάιφσταϊλ

Ο πολύς κόσμος στην Ελλάδα βλέπει τηλέοραση. Ανοίγεις την τηλεόραση που χτίζει συνειδήσεις και βλέπεις ξανθιές Όπρες-στη-θέση-της-Όπρα να καλούν τις ελληνίδες σε ομαδικό προβληματισμό: «Υπάρχουν πραγματικοί άντρες σήμερα;». Διαπιστώνεις μετά  ότι η όλη αγωνία αφορά το ποσό του διαπιστούμενου καμακίου. Κάποιος πρέπει να τους μιλήσει για το διαδίκτυο – όπου και το συγκεκριμένο είδος δραστηριότητας έχει μεταφερθεί. Ελλείψει τηλεοπτικής απάντησης, η Χρύσπα το ξαναθέτει σε ένα τραγουδάκι με τρελές πωλήσεις: «Πού πήγανε οι άνδρες 100%;». Το έξυπνο κορίτσι επιλύει τελικά μόνο την αγωνία του για «άντρα σκληρό και αισθηματία» παραπέμποντας στο αθάνατο κινηματογραφικό ρομάντσο. Κάτι σε Σουγκαρτάουν δηλαδή. Να θυμηθούμε τη Ζαχάρω, που οι άντρες της έγιναν ταινία αναζητώντας τις νύφες τους στη ρημαγμένη ευρωπαϊκή Ανατολή γιατί οι ελληνοπούλες φεύγουν μαζικά από την επαρχία. Τι καλύτερο έχει η ένταξη στο μητροπολιτικό θηλυκό πρεκαριάτο από το γάμο με το καλό παλικάρι που θα τις κάνει «κυράδες στον τόπο τους», αναρωτιούνταν. Έλα ντε;
Αφήνεις την τηλεόραση, πας στα περιοδικά. Εδώ παρά την κρίση βλέπεις πλήθος ανδρικές πένες παρασυρμένες από το Cosmogirl («είσαι γυναίκα τόσο το καλύτερο»!), να μετρούν μια κάποια υπαρκτή, υποτίθεται, γυναικεία ηγεμονία στο γήπεδο της πλατείας Κολωνακίου – με τη μεγαλύτερη ευκολία των θηλυκών να κλείσουν τραπέζι σε μοδάτα ρέστοραν-μπαρ. Σε ποιον κόσμο ζουν;

Πραγματικότητα

Στις εφημερίδες, αλλάζει η εικόνα. Οι παραδοσιακές ανισότητες των φύλων επιβιώνουν με διαφορετικό πρόσωπο. Αστυνομικό δελτίο με ολιγόλογες στεγνές αναφορές «βιασμού 23χρονης αλλοδαπής παρ’ αγνώστου, το θύμα νοσηλεύεται με κάταγμα στη σπονδυλική στήλη στο νοσοκομείο Ηρακλείου». Κοινωνικό ρεπορτάζ: από τις περσινές οδυνηρές μαρτυρίες των καθαριστριών που έρχονταν  αντιμέτωπες με τις περικοπές στα βαρέα κι ανθυγιεινά περάσαμε φέτος στην πρωτοφανή υπόθεση Κούνεβα, τη μετανάστρια καθαρίστρια που δέχτηκε επίθεση με βιτριόλι για τη συνδικαλιστική της δράση. Σειρά παίρνουν οι δείκτες κι οι στατιστικές που εκφράζουν απρόσωπα πλήθος από ατομικά αδιέξοδα. Διαβάζεις: Ελλάδα, η χώρα με την υψηλότερη γυναικεία ανεργία στην Ευρώπη και την πιο μικρή συμμετοχή γυναικών στο εργατικό δυναμικό – πάρα πολλές δουλεύουν μαύρα. Ελλάδα, μόνη, μαζί με την Ισπανία, ευρωπαϊκή χώρα όπου διατηρείται η αποκλειστική επιβάρυνση των γυναικών με τις ευθύνες του νοικοκυριού και των παιδιών – όσες πήραν ανάσα το οφείλουν στις χαμηλόμισθες ανασφάλιστες μετανάστριες, διπλές παρίες της σημερινής κοινωνίας. Είμαστε επίσης μια χώρα με μια δυναμικότατη αγορά σεξ: «limit up» κατέγραψε το 2007, διαπίστωνε κυνικά η έγκυρη «Καθημερινή», στο 1 δις ευρώ είχε σκαρφαλώσει πριν την έναρξη της κρίσης ο τζίρος της πορνείας και του τράφικινγκ. Από αυτά τα λεφτά μόνο το 15 % πήγαινε στις εκδιδόμενες γυναίκες, το 85% κατέληγε στη διαφθορά, τους μαστροπούς και τους μεσάζοντες. Να θυμηθούμε ακόμη τον κρότο που έκανε πέρσι τέτοια εποχή η υπόθεση Ζαχόπουλου με πρωταγωνίστρια μια γυναίκα που διαπιστώνοντας ότι τα ακαδημαϊκά αριστεία της δεν της έφταναν για μια σταθερή δουλειά των 900 ευρώ ακολούθησε την «παραδοσιακή μέθοδο» που περνά από το κρεβάτι του «κατάλληλου άντρα». Τουτέστιν η διατήρηση της παραδοσιακής ροής χρήματος και εξουσίας στην κοινωνία καταγράφεται σε όλο της το μεγαλείο.  Τότε προς τι οι αντιφατικές γνώμες; Ας τις αφήσουμε κατά μέρος, για να πάμε στην επιστήμη και τις  κοινωνικές έρευνες που είναι καλά πράγματα, γιατί μπορούν  αν μη τι άλλο να σου δώσουν πιο αντικειμενική γνώση.
Πάνε 50 χρόνια από τότε που η Σιμόν ντε Μπουβουάρ έγραφε «δε γεννιέσαι γυναίκα γίνεσαι».
«Ούτε άνδρας γεννιέσαι, γίνεσαι» απάντησαν οι ανδρικές σπουδές που ακολούθησαν αργότερα ως αντίδραση και ως απάντηση στις γυναικείες σπουδές.

Άνδρας δε γεννιέσαι, γίνεσαι 

Μετά από 20 χρόνια γόνιμου διαλόγου μεταξύ φεμινιστικής θεωρίας και ανδρικών σπουδών, καταφέραμε να ξεκαθαρίσουμε μερικά βασικά πράγματα. Ας κρατήσουμε προς το παρόν τέσσερα συμπεράσματα. Συμπέρασμα ένα,  το φύλο είναι μια σχέση που αλλάζει στο χρόνο, δεν υπάρχει καμιά αναλλοίωτη ουσία που κάνει τον άντρα «άντρα» και τη γυναίκα «γυναίκα». Δύο, οι αλλαγές των τελευταίων χρόνων μπορεί να σήμαναν πολλά, όχι όμως και την αλλαγή της ανδρικής εξουσίας στην κοινωνία ως τέτοιας  – άλλαξαν μόνο η μορφή και το περιτύλιγμα. Τρία, η αλλαγή στους νόμους είναι κάτι πολύ λίγο. Τις ανισότητες του φύλου φτιάχνουν, εκτός των νόμων, άλλα πέντε εξίσου σημαντικά πεδία: η οικογένεια, το σχολείο, η αγορά εργασίας, τα ΜΜΕ, οι ερωτικές σχέσεις. Τέσσερα, δεν μπορεί να γίνει τίποτα καλύτερο για τις γυναίκες αν δεν αλλάξουν οι άνδρες: γυναίκες και άνδρες πάνε μαζί, πακέτο. Γιατί όσο οι άντρες παραμένουν προσκολλημένοι σε παλαιά πρότυπα λειτουργούν ως διαρκής ενεργός αντίσταση μέσα στην κοινωνία στις προσπάθειες των γυναικών.

---

ΣΚΛΗΡΑ ΤΑ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΕΛΛΗΝΕΣ ΑΝΤΡΕΣ

Άντρες φαταούλες...

Η ΠΡΟΣΚΟΛΛΗΣΗ ΤΩΝ ΑΝΤΡΩΝ ΣΤΑ ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΑ ΠΡΟΤΥΠΑ ΤΟΡΠΙΛΙΖΕΙ ΤΙΣ ΠΡΟΣΠΑΘΕΙΕΣ ΤΩΝ ΓΥΝΑΙΚΩΝ

Για τις γυναίκες στην Ελλάδα έχουν γίνει πολλές μελέτες κι έρευνες, μας έλειπαν όμως ως τα τώρα οι άνδρες. Αυτόν τον χαμένο κρίκο έρχονται να αποκαταστήσουν οι δύο πρώτες, και εξ αυτού, σημαντικές έρευνες για τους άνδρες στην Ελλάδα. Η πρώτη εξ αυτών έγινε στο πλαίσιο του ευρωπαϊκού προγράμματος με τίτλο «Αριάδνη: διευρύνοντας τους ορίζοντες των αγοριών εφηβικής ηλικίας» και ανιχνεύει τη διαμόρφωση του ανδρισμού στην εφηβεία, ιδίως στο σχολείο που θεωρείται ο ισχυρότερος μηχανισμός αναπαραγωγής των έμφυλων στερεοτύπων, κοιτάει όμως και σε δύο άλλους κεντρικούς τόπους κατασκευής του φύλου, την οικογένεια και τις ερωτικές σχέσεις. Τα αποτελέσματά της δημοσιεύτηκαν σε βιβλίο με τίτλο «Μεγαλώνοντας ως αγόρι: Διερεύνηση της ανάπτυξης της ανδρικής ταυτότητας στην εφηβική ηλικία» υπογεγραμμένο από τις Βασιλική  Δεληγιάννη – Κουϊμτζή, Δέσποινα Σακκά, Μαρία Ηρακλείδου και Λίνα Φρόση. Τη δεύτερη έρευνα τη βρίσκουμε στο βιβλίο του Φώτη Πολίτη με τίτλο «Οι ανδρικές ταυτότητες στο σχολείο. Ετεροσεξουαλικότητα, ομοφυλοβία και μισογυνισμός». Η έρευνα αυτή πραγματοποιήθηκε μεταξύ των παιδιών της 5ης και 6ης Δημοτικού σε ένα δημόσιο σχολείο μιας επαρχιακής πόλης και εστιάζει στις νοοτροπίες περί ανδρισμού που εισέρχονται από την επαρχιακή κοινωνία στο σχολείο, το κατακλύζουν και τελικά κυριαρχούν.
Το κοινό τους στοιχείο είναι πως δίνουν την προσοχή και το λόγο στους άνδρες και τα αγόρια αλλά και τις γυναίκες και τα κορίτσια, για να ανασκαλέψουν την ανδρική ταυτότητα στη σύγχρονη Ελλάδα, το πώς δηλαδή οι ίδιοι οι άνδρες των διαφόρων ηλικιών συλλαμβάνουν τον εαυτό τους και τοποθετούν τον ανδρισμό. Για το λόγο αυτό  προσφέρουν μια συνολικότερη εικόνα για τις κοινωνικές νοοτροπίες για τα δύο φύλα  που κυριαρχούν στη σημερινή Ελλάδα. Τα πιο σημαντικά τους – και σκληρά τους – συμπεράσματα σε μια πρώτη συμπύκνωση είναι:
1Με την εξαίρεση ορισμένων αστικών στρωμάτων υψηλού μορφωτικού επιπέδου, οι νοοτροπίες για τους άντρες και τις γυναίκες στην Ελλάδα παραμένουν γενικά παραδοσιακές.  Μετρούν συνεπώς σε όλα τα επίπεδα της ζωής όπου δεν φτάνει η νομοθεσία. Η ισχύς τους στο χρόνο οφείλεται κυρίως στον ανδρικό παράγοντα, δηλαδή τις στάσεις των ανδρών έναντι των γυναικών μέσα στην καθημερινότητα. . Οι έλληνες άνδρες παραμένουν γερά προσανατολισμένοι σε παραδοσιακές αντιλήψεις, με αποτέλεσμα να λειτουργούν μέσα ως ενεργός αντίσταση στις προσπάθειες των γυναικών.
2Στην ελληνική επαρχία κυριαρχεί ακόμη το παραδοσιακό σκληρό ανδρικό πρότυπο μπολιασμένο τώρα και με άγριο ρατσισμό απέναντι στους μετανάστες. Αυτό κάνει δύσκολα τα πράγματα για τα κορίτσια, εξ ου και η χαρακτηριστική γυναικεία αστυφιλία που ερημώνει την ύπαιθρο από ελληνίδες.      
3Οι παραδοσιακές νοοτροπίες «ο άντρας στο επάγγελμα και την κοινωνία, η γυναίκα στο νοικοκυριό και τα παιδιά» και «οι άντρες είναι πιο έξυπνοι και ικανοί από τις γυναίκες» παραμένουν κοινωνικά κυρίαρχες τροφοδοτώντας την αδυναμία των γυναικών στην αγορά εργασίας. 
4Οι άνδρες από τον Άρη και οι γυναίκες από την Αφροδίτη που αποτελούν ψωμοτύρι και  λάδι στη μηχανή χρήματος του σύγχρονου λάιφ στάιλ και της κοινωνίας της κατανάλωσης παράγουν τόσο αντιφατικές εικόνες στο ερωτικό πεδίο που το καθιστούν αδιέξοδο. Τουτέστιν αντίο ρομαντική λογοτεχνία! 
5Οι αισιόδοξοι που πιστεύουν ότι η μετάβαση σε νέα πρότυπα κάνει τον κύκλο της τώρα και ότι η νέα γενιά θα ζήσει ζευγαρωμένη εν ειρήνη γελιούνται. Η αδυναμία προσέγγισης των φύλων αυξάνεται, αντί να μειώνεται, στη νέα γενιά. Αυτό συμβαίνει διότι οι νέοι άνδρες παραμένουν προσκολλημένοι σε παραδοσιακά στερεότυπα ενώ οι γυναίκες έχουν αλλάξει αρκετά.      
6Μπαίνει θέμα κοινωνικής ενίσχυσης της επιθετικότητας των νέων αγοριών κατά το κυνήγι μάτσο ανδρικών προτύπων, που αν βγει εκτός ελέγχου, παράγει περιστατικά νεανικής βίας και παραβατικότητας σαν κι αυτά που απασχολούν κατά καιρούς τον Τύπο και τα δελτία.       
7Χτυπάει ένα καμπανάκι για το ελληνικό σχολείο. Η νοοτροπία περί ανδρικού πρωτείου είναι τόσο ισχυρή σ’ αυτό ώστε ο θεσμός μάλλον ανδραγωγεί παρά παιδαγωγεί τα παιδιά του. Αυτό με τη σειρά του έχει δύο συνέπειες: από τη μια την παραγωγή «ανδρών δύο ταχυτήτων» (αγόρια αλλά και κορίτσια που υιοθετούν ανταγωνιστικά ανδρικά πρότυπα – βλέπε την κουλτούρα του Cosmogirl που εξεγείρει τις ανδρικές πένες) και από την άλλη την παραγωγή γυναικών με τραυματισμένη αυτοεικόνα που νιώθουν πολίτες δεύτερης τάξης. 
Ελπίζουμε να επανέλθουμε σε αυτές τις έρευνες γιατί έχουν πολύ ψωμί...