ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΓΙΑ ΤΙΣ ΕΞΕΓΕΡΣΙΑΚΕΣ ΣΥΛΛΟΓΙΚΕΣ ΔΡΑΣΕΙΣ

Κυριακή, 20 Δεκεμβρίου 2009 17:45

Η διερεύνηση μιας παραμελημένης πολιτικής διάστασης

Πολιτική βία:
περί τίνος πρόκειται;

Οι δράσεις που πυροδότησε η απρόκλητη δολοφονία του Αλέξανδρου Γρηγορόπουλου υπήρξαν έντονα συγκρουσιακές -ήταν συχνά βίαιες. Όμως ούτε ο Δεκέμβρης, ούτε και το συνέδριο που ενέπνευσε, ήταν απλώς και μόνο περί βίας, πολύ περισσότερο «τυφλής βίας» όπως κατά κόρον και απερίσκεπτα γράφτηκε. Βία βεβαίως επήλθε -όμως ανέκυψε στο πλαίσιο πολύ ευρύτερων διεργασιών (κυρίως αλληλεπιδράσεων) που όσο πυκνές και δυσπρόσιτες και αν φαντάζουν στο κοινό των τηλεοράσεων, εντούτοις κατοπτρίζουν την εποχή μας:
• χτυπητά ελλείμματα δημοκρατίας (συμπεριλαμβανομένης της διαφθοράς που ενδημεί στο επίσημο, αλλά ανυπόληπτο, πολιτικό σύστημα) συνδυαστικά με τα πλεονάσματα «προληπτικής» καταστολής και χημικών με τα οποία αντιμετωπίζονται όσες συλλογικές δράσεις τείνουν να θέσουν τον δάκτυλον επί τον τύπον των ήλων·
• γενικευμένη εργασιακή επισφάλεια στο φόντο εξακολουθητικά απίστευτων ποσοστών κερδοφορίας·
• κοινωνικός αποκλεισμός και εκμετάλλευση (όπως γράφτηκε σε μια προκήρυξη του Δεκέμβρη, τη «βία στη δουλειά», ή τα «γεγονότα που βαφτίζονται ‘εργατικά ατυχήματα»)·
• στρατόπεδα συγκέντρωσης -κατ’ ευφημισμό «κέντρα υποδοχής» μεταναστών, ανθρώπων που με τη μεγαλύτερη ευκολία βαφτίζονται «λαθραίοι»...
Πρόκειται για τις εναρκτήριες μορφές βίας, αυτές που προκαλούν και όλη την υπόλοιπη-στοιχείο που το συνέδριο κατέδειξε με τρόπο γλαφυρό και κατηγορηματικό.
Στις γενεσιουργές αιτίες της Δεκεμβριανής εξέγερσης εμφιλοχωρεί βεβαίως και η πολιτική -κυρίως ως αδυναμία (ή απροθυμία) των δυνάμεων που διατείνονται ότι ελέγχουν τις δυσλειτουργίες και τη φαυλότητα του συστήματος να επιτελέσουν ό,τι επαγγέλλονται. Ο Δεκέμβρης υπήρξε τόσο εκρηκτικός γιατί, σε τρεις μόνο εβδομάδες, έθιξε αδιαμεσολάβητα ό,τι αυτό το πολιτικό προσωπικό όφειλε να είχε θίξει μια ολόκληρη ιστορική περίοδο, αλλά δεν το έπραξε.

Αναζητήσεις, ερωτήματα

Σημείο εκκίνησης του προβληματισμού αποτέλεσαν ορισμένες βασικές παραδοχές-πυκνώσεις ιστορικής κοινωνικοπολιτικής εμπειρίας. Οι εξεγερσιακές συλλογικές δράσεις δεν αποτελούν «παραβατικότητα», αλλά μορφές πολιτικής απότοκες του ευρύτερου κοινωνικοοικονομικού και πολιτικού γίγνεσθαι, σε διαρκή αλληλεπίδραση με το επίσημο θεσμικό τοπίο: το κράτος, τις δυνάμεις καταστολής, τα κόμματα. Πυροδοτούνται όταν μια έκτακτη κατασταλτική υπέρβαση έρχεται να λειτουργήσει ως «η σταγόνα που ξεχειλίζει το ποτήρι» -ένα ποτήρι, όμως, που είναι ήδη γεμάτο από πολιτικά και κοινωνικά προβλήματα που σοβούν χωρίς να λύνονται και -το κυριότερο- χωρίς να διαφαίνεται καμιά προοπτική επίλυσής τους μέσα από τους θεσμικούς διαύλους. Ακριβώς επειδή αποτελούν αντίδραση σε ένα σύστημα που νοσεί, επιχειρούν να εγγράψουν στη δημόσια σφαίρα αιτήματα και βιωματικές ανάγκες με τρόπο έντονα συγκρουσιακό - «αλλιώς δεν γίνεται»...
Επιχειρώντας διεύρυνση του προβληματισμού και αντιπαραβολή της ελληνικής εμπειρίας με αυτήν άλλων χωρών (της Βρετανίας, της Γαλλίας, της Γερμανίας, των ΗΠΑ, του Ιράν) το συνέδριο έθεσε στο στόχαστρό του μια σειρά από ειδικότερα ερωτήματα:
Πώς εννοιολογούνται οι εξεγέρσεις και ποια η κοινωνική γεωγραφία τους; Πώς ακριβώς επιδρούν οι δομές και πώς η συγκυρία στο ξέσπασμα και την εξέλιξή τους; Ποιοι επεξηγηματικοί παράγοντες είναι απαραίτητοι για την σφαιρική ερμηνεία τους; Ποιο το φάσμα των μορφών δράσης που υιοθετούν, ποια η οργανωτική τους ιδιοσυστασία και τι είδους αξιακά πρότυπα αναδεικνύουν; Φέρνουν αποτελέσματα, αφήνουν παρακαταθήκες; Και αν ναι ποιας μορφής;

Η συγκρουσιακότητα
ως κινηματική προϋπόθεση

Το συνέδριο άνοιξε η Frances Fox Piven -συγγραφέας παγκόσμιας εμβέλειας και μορφή εμβληματική και στη μελέτη των συλλογικών δράσεων και των κοινωνικών κινημάτων. Συγγραφέας (μαζί με το πρόωρα χαμένο σύντροφό της Richard Cloward) έργων κλασικών, όπως, πιο χαρακτηριστικά, το Poor Peoples’ Movements είναι η ερευνήτρια που τόνισε (και έδειξε) όσο κανένας άλλος πως η δύναμη των κινημάτων που οι απλοί άνθρωποι συγκροτούν επειδή δεν έχουν άλλο τρόπο να διεκδικήσουν τα δίκαιά τους δεν βρίσκεται στη θέσμιση, αλλά στη μαχητική συλλογική δράση.
Η εισήγησή της εστιάστηκε στη βίαιη συγκρουσιακή διαμαρτυρία: Οι μελετητές των συλλογικών δράσεων και των κοινωνικών κινημάτων, υποστήριξε η Piven, διστάζουν να την μελετήσουν, με αποτέλεσμα να μη την γνωρίζουμε ειμή μόνο ως καρικατούρα -μέσα από το ιδεολογικά φορτισμένο πρίσμα άλλων προσεγγίσεων που όμως δεν έχουν καμία σχέση με τις κινηματικές πραγματικότητες. Αν όμως ενδιαφερόμαστε να κατανοήσουμε τους τρόπους με τους οποίους οι ελίτ επιχειρούν να περιθωριοποιήσουν και καταστείλουν τις συλλογικές δράσεις και να βγάλουμε κρίσιμα συμπεράσματα για τις κινηματικές στρατηγικές, μελετητές και ενεργοί πολίτες οφείλουμε να ενσκήψουμε με προσοχή στη διερεύνηση της υφής, των αιτίων και των συνεπειών τους, Το συνέδριο αποτέλεσε δυναμικό εφαλτήριο για μια συζήτηση που μόλις τώρα αρχίζει.

*Ο Κύκλος Συγκρουσιακής Πολιτικής είναι ένα διεπιστημονικό δίκτυο ερευνητών με θεωρητική και συγγραφική εστία τη συλλογική δράση και τα κοινωνικά κινήματα. Συμμετέχουν σε αυτόν πανεπιστημιακοί και πρόσφατοι ή υποψήφιοι διδάκτορες. Έχει έδρα το Πάντειο Πανεπιστήμιο (Τμήμα Πολιτικής Επιστήμης & Ιστορίας/ΠΜΣ Πολιτικής Επιστήμης & ιστορίας)και συνδέεται οργανικά με το Παρατηρητήριο Συλλογικών Δράσεων (Πανεπιστήμιο Κρήτης, Τμήμα Κοινωνιολογίας) που καταγράφει συστηματικά, σε μηνιαία βάση, συγκρουσιακά επεισόδια που ξεσπούν στον ελληνικό χώρο. Στο πλαίσιο του «Κύκλου» λειτουργεί σεμινάριο για την πολιτική κοινωνιολογία και την ιστορία των συλλογικών δράσεων, ενώ παράλληλα οργανώνονται συνέδρια, ημερίδες και άλλες εκδηλώσεις. Ο «Κύκλος» συνεργάζεται στενά με την Ομάδα Εργασίας Contentious Politics and Social Movements της Διεθνούς Εταιρείας Πολιτικής Επιστήμης (IPSA) και της Διεθνούς Κοινωνιολογικής Εταιρείας (ISA).
Το αμέσως επόμενο διάστημα το βίντεο των εργασιών (κατά θεματική και ομιλητή) θα αναρτηθεί στο .blog του «Κύκλου» στη διεύθυνση http://contentiouspoliticscircle.blogspot.com), ενώ προσεχώς θα εκδοθεί και τόμος πρακτικών. Στο «Εντός Εποχής» προγραμματίζεται αφιέρωμα με υλικά του συνεδρίου.