Η βιώσιμη ανάπτυξημετά το πρόγραμμα σταθερότητας: Ποιες εναλλακτικές κατευθύνσεις;

Tου
Πέτρου Λινάρδου-Ρυλμόν

Ενα ερώτημα εμφανίζεται αναπόφευκτα μετά το διάγγελμα του Γεωργίου Παπανδρέου και τα μέτρα σταθεροποίησης που ανακοινώνει η κυβέρνηση: η αύξηση και αναδιανομή της φορολογίας, και οι περικοπές δαπανών, αφορούν κατά κύριο λόγο τη διαχείριση του δημοσίου χρέους, ή εντάσσονται σε μια νέα στρατηγική “βιώσιμης ανάπτυξης”;
Τι μπορούμε να διαπιστώσουμε;

1) Το Πρόγραμμα Σταθερότητας και Ανάπτυξης είναι πριν απ’όλα ένα πρόγραμμα που προβλέπει την αύξηση και τη σταθεροποίηση σε υψηλά επίπεδα της ανεργίας. Παράλληλα δεν αναγγέλονται μέτρα που στοχεύουν στην ανασυγκρότηση της αγοράς εργασίας με την καταπολέμηση της αδήλωτης εργασίας και τις γενικευμένης ευελιξίας, με την αναβάθμιση του κόσμου της εργασίας, ιδιαίτερα δε των συνθηκών απασχόλησης νέων εργαζομένων.
2) Η ικανότητα της βιομηχανικής, της αγροτικής, αλλά και της ενεργειακής πολιτικής να αντιστρέψουν τον πολυετή κατήφορο και να ανασυγκροτήσουν, κατά την εποχή της κλιματικής αλλαγής, τον παραγωγικό ιστό, παραμένει μηδενική. Δεν υπάρχει καμμία ένδειξη απεμπλοκής αυτών των πολιτικών από το πλέγμα πελατειακών επιχορηγήσεων, άκριτης στήριξης της κερδοφορίας και πρωτοκαθεδρίας του χρηματοπιστωτικού κεφαλαίου.
3) Η δυνατότητα της δημόσιας διοίκησης και των κοινωνικών υπηρεσιών να υπηρετήσουν μια στρατηγική βιώσιμης ανάπτυξης έχει δραματικά υποβαθμιστεί από την αποδυνάμωση τομέων όπως η δημόσια υγεία, η εκπαίδευση και οι πολιτικές απασχόλησης, όπου η έλλειψη υποστήριξης του δημόσιου χαρακτήρα των πολιτικών και των υπηρεσιών, άφησε το πεδίο ελεύθερο για την ανάπτυξη της διαφθοράς, της αναποτελεσματικότητας και της στασιμότητας των γνώσεων και των ιδεών.
4) Το πεδίο της έρευνας, της τεχνολογικής εξέλιξης και της υποστήριξης καινοτομιών, έχει εγκαταλειφθεί λόγω της “στενότητας πόρων” στον δημόσιο τομέα και λόγω της πασιφανούς αδιαφορίας του ιδιωτικού τομέα. Ακόμα περιστρέφεται η προβληματική για την τεχνολογία και την καινοτομία στον φαύλο κύκλο των ξένων άμεσων επενδύσεων που αναμένεται να φέρουν νέα γνώση, όταν στην πραγματικότητα η καινοτομική ικανότητα είναι αυτή που θα ενίσχυε την εξωστρέφεια και στον τομέα των ξένων επενδύσεων.
Οι διαπιστώσεις αυτές δεν είναι το μονοπώλιο κανενός. Κοινή είναι η πεποίθηση οτι πρόκειται για αδιέξοδα τα οποία μπορεί να οδηγήσουν σε βάθεμα της κρίσης. Η νεοφιλελεύθερη αντζέντα θεωρεί οτι πρόκειται για πραγματικά αδιέξοδα και προσφέρει ως μόνη προοπτική τη γενικευμένη μείωση δημοσίων δαπανών και μισθών, δηλαδή μια μακροχρόνια “σταθεροποιητική” λογική χωρίς πραγματική προοπτική για την οικονομία και την απασχόληση. Η κυβέρνηση πραγματοποιεί μειώσεις των δημοσίων δαπανών και μειώσεις μισθών σε ορισμένες κατηγορίες υπαλλήλων του δημόσιου τομέα, υπό την πίεση του εξωτερικού δανεισμού, αναβάλει για το μετά το 2013 μέλλον την καταπολέμηση της ανεργίας, χωρίς να προσφέρει νέες προοπτικές απέναντι στα προβλήματα της εγχώριας παραγωγής, της τεχνολογίας και της διοίκησης.

Ποιες προτάσεις;

Για να υπάρξει όμως σταθεροποίηση της οικονομικής δραστηριότητας και αντιμετώπιση των προβλημάτων της ανεργίας, της φτώχειας και των ανεπαρκών κοινωνικών υπηρεσιών θα ήταν αναγκαίο να γίνουν ορισμένες ριζοσπαστικές επιλογές:
α) Να προγραμματιστεί η κατάργηση της αδήλωτης εργασίας, η κατάργηση των επισφαλών σχέσεων εργασίας, να δημιουργηθεί ένας αποτελεσματικός μηχανισμός προστασίας των εργαζομένων από την εργοδοτική αυθαιρεσία και να ολοκληρωθεί η νομιμοποίηση και προστασία των οικονομικών μεταναστών και των οικογενειών τους.
β) Να υιοθετηθεί ένας προσατολισμός ριζικής αναδιανομής του εισοδήματος, ώστε να υπάρξουν δημόσιοι πόροι όχι μόνο για τη διαχείριση του δημοσίου χρέους, αλλά και για την αναβάθμιση των κοινωνικών πολιτικών και την αύξηση των δημοσίων επενδύσεων.
γ) Να σχεδιαστούν κλαδικές πολιτικές για τη βιομηχανία, την αγροτική παραγωγή και τον ενεργειακό τομέα, οι οποίες να αξιοποιούν ερευνητικά ιδρύματα και δημόσιους φορείς υποστήριξης των επιχειρήσεων, και να απευθύνονται τόσο σε ιδιωτικές, όσο και σε δημόσιες ή συνεταιριστικές επιχειρήσεις.
δ) Να αφιερωθούν πόροι για την ανάπτυξη της κοινωνικής οικονομίας, ως τομέα αξιοποίησης της διάχυτης εφευρετικότητας και κοινωνικής ευαισθησίας.
ε) Να δημιουργηθεί ένας δημόσιος τραπεζικός τομέας, ικανός να στηρίξει τις δημόσιες πολιτικές και να χρηματοδοτεί αποτελεσματικά τις μικρές επιχειρήσεις και την κοινωνική οικονομία.
στ) Να ενισχυθεί η χρηματοδότηση της εκπαίδευσης και της έρευνας, ώστε να διευρυνθούν οι βάσεις της οικονομίας της γνώσης, της δυνατότητας χρήσης και ανάπτυξης νέων τεχνολογιών και μεθόδων, τόσο στην παραγωγή, όσο και στις κοινωνικές υπηρεσίες.

Έργο ποιων δυνάμεων;

Ποιές είναι όμως οι δυνάμεις που θα επιβάλουν έναν τέτοιο προσανατολισμό; Δεν υπάρχουν σήμερα οι κοινωνικές συμμαχίες, ακόμα και στο εσωτερικό της ευρείας κατηγορίας των μισθωτών, ή ακόμα και στο χώρο των χαμηλόμισθων και ευέλικτα απασχολούμενων, που να έχουν τη δυνατότητα να προβάλουν και να παλαίψουν ένα παρόμοιο πρόγραμμα. Ακόμα και στην περίπτωση μιας κοινωνικής έκρηξης, που είναι πολύ πιθανό να συμβεί, ποιοί θα είναι οι ενοποιητικοί στόχοι που θα έχουν μια πλειοψηφική απήχηση και θα διαμορφώσουν έναν νέο συσχετισμό και μια νέα οικονομική και κοινωνική πραγματικότητα;
Προϋπόθεση για να δωθούν προγραμματικές απαντήσεις στην κρίση και να ξεπεραστούν οι διασπάσεις και αδράνειες της κοινωνίας, είναι να πραγματοποιηθεί μια στροφή προς τη συγκρότηση και ανάπτυξη ενοτικών κοινωνικών κινημάτων. Ικανών να προβάλουν ενιαίους στόχους στους τομείς της απασχόλησης, των εργασιακών σχέσεων, και της αναδιανομής του εισοδήματος. Ικανών να επιβάλουν τον αναπροσανατολισμό των πολιτικών, αλλά και τον προσδιορισμό και έλεγχο του περιεχομένου τους.