Δεν βγήκαμε κερδισμένοι, αλλά ούτε και χαμένοι
Στην απεργία πείνας χάσαμε 10 φίλους και συντρόφους
Στο Μπέλφαστ, στα γραφεία των πρώην κρατουμένων για συμμετοχή στον IRA συναντήσαμε τον Πατ Σέιχαν, επιζήσαντα ύστερα από 55 μέρες απεργία πείνας. Ο Πατ όταν σταμάτησε την απεργία ζύγιζε 44 κιλά, είχε χάσει την όρασή του από το δεξί μάτι και κινδύνευε να πεθάνει.
Συνελήφθη το 1978 και καταδικάστηκε ως «τρομοκράτης του IRA» για το βομβαρδισμό μιας αποθήκης, με μόνη κατηγορία την κατάθεση ενός αυτόπτη μάρτυρα. Από την πρώτη μέρα στη φυλακή συμμετείχε στη «διαμαρτυρία της κουβέρτας» και στις 10 Αυγούστου 1981 αντικατέστησε τον Κίραν Ντόχερτι, που πέθανε ύστερα από 73 μέρες απεργία πείνας. Στη φυλακή πήρε πτυχίο στις πολιτικές επιστήμες και σήμερα εργάζεται στο γραφείο των πρώην κρατουμένων του IRA.
Τη συνέντευξη πήρε
η Ιωάννα Δρόσου
Το βασικό αίτημα σε όλες τις κινητοποιήσεις σας ήταν η αναγνώρισή σας ως πολιτικών κρατούμενων. Πώς σας χαρακτήριζαν μέχρι να το καταφέρετε;
Οι κρατούμενοι του IRA είχαμε ονομαστεί από τη βρετανική κυβέρνηση ως «ειδική κατηγορία κρατουμένων» και μας επέτρεπαν να φοράμε τα δικά μας ρούχα. Εμείς, όμως, απαιτούσαμε να αναγνωριστούμε ως «πολιτικοί κρατούμενοι» και να έχουμε ελευθερία μέσα στη φυλακή. Όταν οι βρετανοί αντιλήφθηκαν ότι συσπειρωνόμασταν σε αυτό το αίτημα, εφάρμοσαν την τριμερή στρατηγική τους: «αλστεροποίηση», «ομαλοποίηση» και «εγκληματικοποίηση». «Αλστεροποίηση» (Β. Ιρλανδία=Άλστερ, στα ιρλανδικά) είναι η τακτική των Βρετανών να αντικαθιστούν τους βρετανούς αστυνομικούς με ιρλανδούς (RUC). Τους παρείχαν αυτόματα όπλα, τανκς και πολυβόλα και τους επέτρεπαν να δράσουν στην κατεχόμενη περιοχή, ώστε ουσιαστικά τους καθιστούσαν παραστρατιωτική οργάνωση. Το δεύτερο στάδιο ήταν η «ομαλοποίηση». Στις γκέτο περιοχές, προσπάθησαν να δημιουργήσουν την αίσθηση ότι η ένταση εκτονωνόταν. Τέλος, προσπαθούσαν να παρουσιάσουν τις πράξεις μας ως εγκληματικές, προκειμένου να αποδυναμωθεί η αλληλεγγύη στον IRA. Χρησιμοποιούσαν όρους όπως «νονοί», «μαφία», «τρομοκράτες» για να δημιουργήσουν μία αύρα εγκληματικότητας.
Κάποια στιγμή, όμως, σας στέρησαν και το «προνόμιο» της «ειδικής κατηγορίας» χαρακτηρίζοντάς σας ποινικούς κρατούμενους.
Την 1η Μαρτίου 1976 καταργήθηκε ο όρος «ειδική κατηγορία» και όσοι καταδικάζονταν έκτοτε θα αντιμετωπίζονταν ως τρομοκράτες και ήταν υποχρεωμένοι να φορέσουν τη στολή της φυλακής. Ο πρώτος που καταδικάστηκε με το νέο νόμο ήταν ο Κάρι Νούτζεντ, ο οποίος και ξεκίνησε τη διαμαρτυρία της κουβέρτας. Επειδή τα μόνα ρούχα που μας παρείχαν ήταν της φυλακής και μία κουβέρτα για να κοιμόμαστε, ο Κάρι πέταξε τα ρούχα και τυλίχτηκε με μία κουβέρτα. Ένας ένας ξεκίνησαν τη διαμαρτυρία της κουβέρτας. Όσο ο αριθμός μεγάλωνε, αυξανόταν και η καταστολή. Όσο οι βασανισμοί εντείνονταν τόσο οργανωνόμασταν και όταν πια είχαμε εξαντλήσει κάθε μέσο διαμαρτυρίας, ξεκινήσαμε απεργία πείνας.
Πριν την απεργία πείνας κάνατε και άλλες διαμαρτυρίες, όπως η άρνηση καθαριότητας. Πώς ξεκίνησε;
Ήμασταν κλειδωμένοι 24 ώρες το 24ωρο, 7 μέρες τη βδομάδα, σε ένα κελί χωρίς τουαλέτα μόνο με μία πάπια. Για να πάμε τουαλέτα έπρεπε να χτυπήσουμε το κουδούνι. Συνήθως οι φύλακες μας αγνοούσαν ή όταν μας άνοιγαν μας χτυπούσαν μέχρι να φτάσουμε στην τουαλέτα. Ο κανονισμός έλεγε ότι δύο φορές τη μέρα έπρεπε να αδειάζουν την πάπια. Ωστόσο, αυτό δεν γινόταν για μέρες. Έτσι ξεκινήσαμε να αδειάζουμε την πάπια από το παράθυρο και οι φύλακες πέταγαν τα κόπρανα πίσω στο κελί. Τότε σκεφτήκαμε ότι μπορούμε να στρέψουμε εναντίον τους αυτό το βασανιστήριο πασαλείβοντας τα κόπρανα στους τοίχους και χύνοντας τα ούρα από την πόρτα. Αρνηθήκαμε να πλυθούμε, να ξυριστούμε και να κουρευτούμε.
Πώς επικοινωνούσατε μεταξύ σας, ώστε να οργανώσετε τις δράσεις σας, εφόσον ήσασταν σε συνεχή εγκλεισμό;
Κάθε πτέρυγα είχε 26 κελιά, τα οποία είχαν λεπτούς τοίχους και οι σιδερένιες πόρτες είχαν μεγάλα κενά μέχρι το πάτωμα. Ο διάδρομος ήταν πολύ στενός ανάμεσα στις δυο πλευρές και κάθε πλευρά της πτέρυγας την διαπερνούσε ένας μεγάλος σωλήνας, που δεν ήταν πλήρως μονωμένος. Από αυτά τα κενά περνούσαμε χαρτιά. Στα απέναντι κελιά περνούσαμε ένα χαρτί δεμένο με σπάγκο που το σπρώχναμε να φτάσει απέναντι. Όταν είχε καλό καιρό και ησυχία φωνάζαμε και ακουγόμασταν στις άλλες πτέρυγες. Ακόμα κρύβαμε χαρτιά στο σώμα μας, στο στόμα, τη μύτη, τον πρωκτό, το πέος και τα δίναμε στους συντρόφους μας όταν βρισκόμασταν στην εκκλησία ή κάναμε μεροκάματα.
Τώρα που έχει περάσει καιρός... θεωρείς ότι τελικά κερδίσατε; Αναλογιζόμενοι ότι είχατε 10 νεκρούς απεργούς…
Δεν κερδίσαμε όλα τα αιτήματα. Μας επέτρεψαν να φοράμε τα δικά μας ρούχα, αλλά μας υποχρέωναν να δουλεύουμε και μας απαγόρευαν την επικοινωνία με άλλους κρατούμενους. Όπως είπες χάσαμε 10 φίλους και συντρόφους… Σίγουρα δεν νικήσαμε, αλλά ούτε χάσαμε κιόλας. Οι πτέρυγές μας είχαν χαρακτηριστεί ως «ασυμμόρφωτες» επειδή δεν είχαμε υπογράψει ότι δεχόμαστε να συμμορφωθούμε στον τρόπο λειτουργίας της φυλακής. Ξεκινήσαμε να σαμποτάρουμε το σύστημα της φυλακής και να οργανώνουμε τις δικές μας πτέρυγες. Έτσι, αντιστρέψαμε τους όρους και οι προτεστάντες και οι Βρετανοί έγιναν οι «ασυμμόρφωτοι». Όταν μας έβαζαν να δουλέψουμε, εμείς φροντίζαμε να μάθουμε τα πάντα για το σύστημα ασφαλείας της φυλακής. Έτσι, στις 25 Σεπτεμβρίου 1983, οργανώσαμε μια «μαζική απόδραση», όπου κατάφεραν 38 σύντροφοι να αποδράσουν. Κάθε μέρα στη φυλακή δίναμε τη δική μας μάχη. Οι φύλακες αναγνώριζαν τους διοικητές του IRA και κάθε μέρα έκαναν συναντήσεις όπου συζητούσαν τα αιτήματά μας. Τα κελιά ήταν συνέχεια ανοιχτά, κάναμε μαθήματα, μαγειρεύαμε, καθαρίζαμε.
Κατά τη διάρκεια της απεργίας πείνας, το κίνημα αλληλεγγύης σας βοήθησε;
Εμείς τότε δεν γνωρίζαμε ότι υπάρχει κίνημα αλληλεγγύης. Δεν είχαμε καν αντιληφθεί ότι η απεργία είχε διαδοθεί σε όλο τον κόσμο. Δεν πιστεύαμε ότι γνωρίζει ο κόσμος για τον Μπόμπι, μέχρι που εκλέχθηκε. Πάντως όσο και να μην αντιλαμβανόμασταν τότε την προσπάθεια των «απέξω» και την αντίστασή τους να μην χαρακτηριστούμε εγκληματίες, τίποτα δεν θα είχαμε καταφέρει χωρίς την αλληλεγγύη.
Ήσουν κρατούμενος για 17 χρόνια σε συνθήκες συνεχών βασανιστηρίων και απομόνωσης. Ήταν εύκολη η επανένταξη;
Ναι. Πρώτα από όλα οι πολιτικοί κρατούμενοι γίνονται εύκολα αποδεκτοί από την κοινωνία. Ακόμα και αν δεν στηρίζουν τις πράξεις σου καταλαβαίνουν ότι θυσίασες τα πάντα για την ελευθερία. Καταλαβαίνουν ότι αντισταθήκαμε στη βρετανική κατοχή και ότι παρότι ενεργούσαμε σύμφωνα με τις δικές μας πεποιθήσεις και ίσως δεν συμφωνούσαν, σίγουρα ποτέ δεν δέχτηκαν ότι ήμασταν εγκληματίες.
Τότε επέλεξες τον ένοπλο αγώνα για την ελευθερία ενώ τώρα ακολουθείς το δημοκρατικό δρόμο. Θεωρείς ότι άλλαξες τα πιστεύω σου, την ιδεολογία σου;
Όχι. Τα πιστεύω μου είναι τα ίδια με αυτά που είχα όταν ήμουν στον IRA, όταν με συνέλαβαν, όταν ήμουν κρατούμενος, όταν έκανα απεργία πείνας. Οι Βρετανοί πρέπει να αποχωρήσουν από την Ιρλανδία και να ανεξαρτητοποιηθεί το κράτος και να περάσει στα χέρια του λαού. Τότε πιστεύαμε ότι ο καλύτερος τρόπος να το πετύχουμε αυτό ήταν ο ένοπλος αγώνας. Σήμερα θεωρούμε ότι οι πολιτικές συνθήκες έχουν διαμορφωθεί έτσι ώστε να μην χρειάζεται ο ένοπλος αγώνας για να καταφέρουμε την ανεξαρτητοποίηση. Η ένοπλη μάχη μπορεί να είναι αποτελεσματική σε κάποια ιστορική στιγμή, αλλά σε κάποια άλλη μπορεί και να φέρει αντίθετα αποτελέσματα. Θεωρώ ότι ο ένοπλος αγώνας βοηθά το λαό που είναι υπό διωγμό, αλλά δεν μπορεί να αποτελέσει μία πάγια στρατηγική. Χρειάζεται ορθή ανάλυση, αγνή ηγεσία και νηφάλια απόφαση γιατί ο κόσμος πρέπει να γνωρίζει σε τι εμπλέκεται και να μην παρασύρεται από τα συναισθήματά του. Για να κερδηθεί, όμως, ο αγώνας για την ελευθερία πρέπει να καταλήξει στο δημοκρατικό δρόμο.
Διαβάστε το ημερολόγιο του IRA και των κινητοποιήσεων στις φυλακές στο: www.cain.ulst.ac.uk
Δείτε τις περιγραφές πρώην κρατουμένων και πλούσιο φωτογραφικό υλικό στην ιστοσελίδα των πολιτικών ξεναγήσεων: www.coiste.ie
Δείτε τις ταινίες: Hunger (2008) και H-Block (1980)
Διαβάστε: «Γραφή και αντίσταση», εκδόσεις «Δαίμων του τυπογραφείου»
| < Προηγούμενο | Επόμενο > |
|---|
