«Μια μέρα, δεν ξέρουμε πότε, θα μπορούσε να ξεσπάσει μια τεράστια χρηματοοικονομική κρίση και όλο το σύστημα να εκραγεί σε παγκόσμια κλίμακα, και τότε η αυτοοργάνωση αυτού του τύπου θα ήταν κι’ αυτή στοιχείο απάντησης σ’ αυτή την κρίση».
Πατρίκ Βιβερέ, Οκτώβριος 2002.
Πρωτεργάτης της Αυτοοργάνωσης
για την Αλληλέγγυα Οικονομία
Στο πλαίσιο του συστήματος που ζούμε, ιδιαίτερα όταν αυτό μαστίζεται από μια βαθιά κρίση, όπως συμβαίνει σήμερα, όλο και περισσότεροι άνθρωποι μένουν άνεργοι, φτωχαίνουν χωρίς να είναι σε θέση να καλύψουν ακόμα και τις βασικές τους ανάγκες. Αν όμως από καπιταλιστική άποψη είναι φτωχοί, από την ανθρώπινη άποψη δεν είναι, γιατί διαθέτουν ένα πλούτο προσόντων, ικανοτήτων και προϊόντων, αδιάφορο αν όλα αυτά δεν μπορούν να μετατραπούν σε χρήμα.
Δημιουργική αντίσταση
στην κρίση
Στο πλαίσιο, όμως, μιας αυτοοργάνωσης της τοπικής κοινωνίας, θα μπορούσαν να υπάρχουν ανταλλαγές υπηρεσιών και προϊόντων χωρίς τη μεσολάβηση χρήματος, συνιστώντας έτσι μια δημιουργική αντίσταση στην κρίση.
Έτσι, θα μπορούσε πολύ ωραία ο άνεργος καθηγητής να κάνει μαθήματα στα παιδιά του άνεργου δικηγόρου κι αυτός να του προσφέρει την υπηρεσία του και ο άνεργος οικοδόμος να ανταλλάσσει τις υπηρεσίες του με τον άνεργο υδραυλικό. Το τεχνικό ζήτημα της ισοδυναμίας των προσφερόμενων υπηρεσιών δεν θα μας απασχολήσει εδώ, μιας και μας ενδιαφέρει να τονίσουμε περισσότερο τη φιλοσοφία του όλου εγχειρήματος. Μπορεί κανείς, όμως, να φανταστεί τη μεγάλη γκάμα ανταλλαγών που μπορεί να δημιουργηθεί στο πλαίσιο μιας τοπικής μικροκοινωνίας. Η πρώτη συνέπεια αυτής της αυτοοργάνωσης είναι ότι αυτό που φαινόταν πριν, στη σχέση εμπορευμάτων, ο φετιχισμός του εμπορεύματος, όπως τον ονόμαζε ο Μαρξ, φαίνεται τώρα σαν σχέση ανθρώπων, αποκαλύπτοντας την ανθρώπινη, πολύ ανθρώπινη προέλευση της υπηρεσίας ή του προϊόντος που ανταλλάσσεται. Γιατί αναγκαστικά ο καθένας που συμμετέχει σε μία τέτοια συλλογικότητα, συναντιέται με τους άλλους ανθρώπους, μιλά για τα προβλήματά του, περιγράφει τις ανάγκες του, εμπιστεύεται, τον εμπιστεύονται, νιώθει τη χαρά της προσφοράς, την αίσθηση ότι αν και άνεργος δεν είναι άχρηστος, συνειδητοποιεί τη δύναμή του, τον ανθρώπινο πλούτο του. Το Εμείς αντικαθιστά το Εγώ και αναπτύσσεται η αίσθηση της κοινωνικής ευθύνης.
Όταν το Εμείς αντικαθιστά το Εγώ
Με άλλα λόγια, πέρα από τις πρακτικές ανάγκες που καλύπτει, η συμμετοχή του έχει επίσης σαν συνέπεια το σπάσιμο της μοναξιάς του, κάτι που δεν είναι αμελητέο μετά την εξαφάνιση αυτού που κάποτε λέγαμε γειτονιά. Η δημιουργία μιας τέτοιας συλλογικότητας σε τοπικό επίπεδο δεν συνιστά μια ουτοπία, αλλά μια περίπλοκη κοινωνική πρακτική που εξελίσσεται δυναμικά, κάτι που μπορεί ν’ αλλάξει προς το καλύτερο τη ζωή μιας τοπικής κοινωνίας σήμερα. Αυτό δεν έρχεται καθόλου σε αντίθεση με το γενικότερο κίνημα για την ανατροπή του καπιταλιστικού συστήματος. Αντίθετα η εμφάνιση τέτοιων δημιουργικών αντιστάσεων και η άνθισή τους στις διάφορες τοπικές κοινωνίες θα μπορούσε να αποτελέσει τη βάση μιας Αριστεράς της Αυτοοργάνωσης που θα πήγαζε από τις ζωντανές κοινωνικές λειτουργίες. Τι είναι αυτό ου κάνει τις διάφορες δημιουργικές αντιστάσεις ιδιαίτερα σημαντικές; Δεν είναι μόνο οι πρακτικές ανάγκες που καλύπτουν, είναι κάτι πολύ πιο σημαντικό: Οι ρωγμές που επιφέρει στην κυρίαρχη ιδεολογία της κοινωνίας. Μιας ιδεολογίας που έχει ριζώσει πια στην ψυχική δομή των ανθρώπων. Η κυρίαρχη αυτή ιδεολογία έχει μεταπλάσει την ψυχοδομή του σύγχρονου ανθρώπου και έχει ήδη μετατραπεί σε μια ενεργή δύναμη, μια υλική εξουσία που ωθεί τα άτομα να θέλουν να κάνουν ότι χρειάζεται για να μπορεί να αναπαραχθεί το σύστημα. Αυτό γίνεται είτε ανοιχτά και άμεσα (π.χ. ΜΜΕ) είτε έμμεσα δια μέσου της εκπαίδευσης, των προτύπων συμπεριφοράς κ.λπ. Έτσι ο κάθε πολίτης εκτίθεται όχι μόνο στις συνθήκες της δουλειάς του αλλά και στη γενικότερη κυρίαρχη ιδεολογία της κοινωνίας, την οποία αναπαράγει με μια σκέψη και μια δράση αντιφατικές τόσο όσο και η κοινωνία που τις γεννά.
Το Χαριστικό Παζάρι
χτυπά το δόγμα
«καταναλώνω άρα υπάρχω»
Για να γίνουμε πιο συγκεκριμένοι ας πάρουμε το παράδειγμα μιας άλλης δημιουργικής αντίστασης, το Χαριστικό Παζάρι: Η κυρίαρχη ιδεολογία μέσα από τα στερεότυπα που ενσταλάζει στους καταναλωτές μέσω του Μάρκετιγκ, της Διαφήμισης και με βάση τη λογική του κέρδους, απαξιώνει καθετί «παλιό» ταυτίζοντας το «παλιό» με το «ξεπερασμένο», με κάτι ακατάλληλο για περαιτέρω χρήση και προορισμένο για τα σκουπίδια. Αντίθετα η απόφαση ενός ανθρώπου για ανταλλαγή, επαναχρησιμοποίηση ρούχων και αντικειμένων, είναι ήδη μια πρόοδος σε σχέση με το αλλοτριωμένο άτομο που δεν νιώθει ολοκληρωμένο παρά αγοράζοντας τη φίρμα που του πασάρουν τα ΜΜΕ και η Διαφήμιση.
Η συνειδητοποίηση ότι σε μια γωνιά του σπιτιού μας υπάρχουν αντικείμενα που δεν χρησιμοποιούμε αν και ξοδέψαμε χρήματα γι’ αυτά, δηλαδή ώρες εργασίας, και ότι αυτά θα μπορούσαν να είναι χρήσιμα σε κάποιους άλλους είναι ήδη ένα βήμα μπροστά. Ο περιορισμός της άσκοπης κατανάλωσης, που συνήθως συνοδεύεται από μια βιομηχανία απορριμμάτων, γίνεται έτσι μια έμπρακτη αμφισβήτηση του δόγματος της κυρίαρχης ιδεολογίας «καταναλώνω άρα υπάρχω». Στη γερμανική ιδεολογία ο Μαρξ έγραφε: «Οι άρχουσες ιδέες απλά και μόνο εκφράζουν ιδεατά τις κυρίαρχες υλικές συνθήκες διατυπωμένες σε ιδέες· άρα τις συνθήκες που καθιστούν κυρίαρχη μια τάξη, άρα τις συνθήκες που καθιστούν κυρίαρχη μία τάξη, άρα τις συνθήκες της κυριαρχίας της». Αυτό, αν ισχύει ακόμα, σημαίνει πως ένας εργαζόμενος, ένας πολίτης δεν είναι μονοσήμαντος επαναστάτης και αντιδραστικός, αλλά ψυχικά διασπασμένος από επαναστατικές και αντιδραστικές ροπές.
Ακριβώς εκεί βρίσκεται η μεγάλη σημασία της Αυτοοργάνωσης και των Δημιιουργικών Αντιστάσεων, που γεννούν μια νέα πράξη, που αντιτάσσει στις συντηρητικές ψυχικές τάσεις τις επαναστατικές δυνάμεις. Όσο πιο γρήγορα το κατανοήσει αυτό η Αριστερά, κι αν βέβαια εννοεί αυτά που διακηρύσσει, τόσο καλύτερα.
Κώστας Κοροντζής
| < Προηγούμενο | Επόμενο > |
|---|
