8 ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ: ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΗΜΕΡΑ ΚΑΤΑ ΤΟΥ ΑΝΑΛΦΑΒΗΤΙΣΜΟΥ - ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΦΩΤΙΑ
Αναλφαβητισμός στον αστερισμό του Σρέντερ

Αποστόλης Στραγαλινός

Αποτελεί μέγα σφάλμα η αντίληψη ότι ο αναλφαβητισμός συνιστά φαινόμενο το οποίο παρατηρείται μόνο στις υποανάπτυκτες και αναπτυσσόμενες χώρες, ενώ στις προηγμένες έχει σχεδόν εξαλειφθεί. Το αντίθετο συμβαίνει: Ο αναλφαβητισμός δεν εξαιρεί τα αναπτυγμένα δυτικοευρωπαϊκά κράτη - εγγενές χαρακτηριστικό κάθε ταξικά δομημένης κοινωνίας - προσβάλλοντας κατά κύριο λόγο τα οικονομικά εξαθλιωμένα στρώματα, τις κατώτερες κοινωνικές τάξεις, τους μετανάστες και πρόσφυγες, τις μειονότητες, τις γυναίκες, τον αγροτικό πληθυσμό.

Τέσσερα εκατομμύρια στη Γερμανία

Με αφορμή τον 30ο εορτασμό της "παγκόσμιας ημέρας κατά του αναλφαβητισμού" (8 Σεπτεμβρίου) ο γερμανικός ομοσπονδιακός σύνδεσμος "Αλφαβητισμός" δημοσίευσε στοιχεία που ανατρέπουν την κρατούσα αντίληψη περί εξάλειψης του προβλήματος. Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις του συνδέσμου, στην ευημερούσα Γερμανία υπάρχουν ούτε λίγο ούτε πολύ τέσσερα εκατομμύρια αναλφάβητοι, οι οποίοι χωρίζονται σε δύο κατηγορίες: Στους οργανικά αναλφάβητους, εκείνους δηλαδή που δεν διδάχθηκαν ποτέ γραφή και ανάγνωση και στους λειτουργικά αναλφάβητους, εκείνους που παρότι διδάχθηκαν γραφή και ανάγνωση, δεν είναι σε θέση να ασκήσουν τις αναγκαίες αυτές δραστηριότητες για την προσωπική τους ανάπτυξη και την καλή λειτουργία της ομάδας και της κοινότητάς τους. Επιπρόσθετα, άκρως ανησυχητικό είναι το γεγονός ότι ετησίως 80.000 μαθητές της μέσης εκπαίδευσης εγκαταλείπουν το σχολείο ή για διάφορους λόγους δεν καταφέρνουν να ολοκληρώσουν τον κύκλο της υποχρεωτικής εκπαίδευσης, τα ναρκοθετημένα θεμέλια της οποίας κλονίζονται από κομμένα επιμορφωτικά, εκπαιδευτικά προγράμματα, υπερπλήρεις αίθουσες και καταπονημένους καθηγητές.

Παιδεία, μηχανισμός αναπαραγωγής εξουσίας

Σε πρακτικό - προσωπικό επίπεδο ο αναλφάβητος αντιμετωπίζει τεράστιες δυσκολίες στην καθημερινή ζωή: Δεν μπορεί να διαβάσει οδηγίες χρήσεις, συμβόλαια, βιβλία. Δεν μπορεί να αποταμιεύει την πείρα του και να επικαλείται την πείρα των άλλων με το διάβασμα. Η επαγγελματική και κοινωνική του δραστηριότητα περιορίζεται δραματικά, αναπτύσσει σχέσεις εξάρτησης με τους άλλους και διακατέχεται από ανασφάλεια, σύμπλεγμα κατωτερότητας και φόβο. Ο αναλφαβητισμός είναι θέμα ταμπού στις ευημερούσες δυτικές πολιτείες. Σε πολλές περιπτώσεις δεν υπάρχουν διαθέσιμα στατιστικά στοιχεία. Οι δυτικοευρωπαϊκές κυβερνήσεις, διαπρύσιοι κήρυκες της ιδιωτικής εκπαίδευσης και πολιτικοί διαχειριστές των νεοφιλελεύθερων συνταγών του παγκοσμιοποιημένου κεφαλαίου, απεκδύονται των ευθυνών τους μετατρέποντας το εν λόγω κοινωνικό φαινόμενο σε προσωπικό πρόβλημα του καθενός, για το οποίο, υποτίθεται, ευθύνεται αποκλειστικά ο ίδιος. Οι κοινωνικά αποκλεισμένοι των αναπτυγμένων χωρών, 200.000.000 κατά τον ΟΑΣΕ, εγκλωβίζονται έτσι σε έναν φαύλο κύκλο αμάθειας, αναλφαβητισμού, ανεργίας, φτώχειας και εξάρτησης από τον οποίο δεν μπορούν να ξεφύγουν ούτε οι ίδιοι, αλλά σε μεγάλο βαθμό ούτε τα παιδιά τους. Η διεθνοποίηση του κεφαλαίου και η ανασύνθεση του εργασιακού και παραγωγικού μοντέλου προϋποθέτουν μια ελεγχόμενη εκπαίδευση σε στενή συνεργασία με τις επιχειρήσεις. Η φτώχεια και η ανέχεια όμως, όπως τονίζει ο σύνδεσμος "Αλφαβητισμός", εξαναγκάζουν ένα σημαντικό ποσοστό μαθητών στη διακοπή των σπουδών τους ή τους στέλνουν σε ειδικά σχολεία δημιουργώντας ντε φάκτο νέους αναλφάβητους. Συνεπώς, ενώ η παιδεία έχει μεταβληθεί σε μηχανισμό αναπαραγωγής της εξουσίας, τόσο μέσα από ιδεολογικές διεργασίες, όσο και μέσα από την επιστημονική δεοντολογία, ακόμη και μέσα από τον έλεγχο της γνώσης, των προτύπων και την επιλογή στελεχών της παραγωγής και της διοίκησης, οι φέροντες το στίγμα του αναλφάβητου αδυνατώντας να συμβαδίσουν με τα νεοφιλελεύθερα εργασιακά πρότυπα, μη διαθέτοντας υψηλή τεχνογνωσία, ιδιαίτερες δεξιότητες και εξειδίκευση, αποκλείονται από τη γνώση και "ξεγράφονται" από την διαδικασία εργασίας και παραγωγής.

Όχι στην ταξική μόρφωση

Είναι προφανής η σκοπιμότητα: Το διεθνοποιημένο κεφάλαιο συντηρεί τον αναλφαβητισμό. Η μόρφωση μπορεί να οδηγήσει στη συνειδητοποίηση και τη χειραφέτηση των λαών - ο αναλφαβητισμός και η ιδιωτικοποιημένη παιδεία, αντιθέτως, αποτελούν τροχοπέδη. Είναι δηλαδή προτιμότερο να ευνοείται η ανάπτυξη φαινομένων κοινωνικής απόκλισης, οι εύκολα χειραγωγούμενες μάζες "απελέκητων ξύλων", ώστε να παρεμποδίζεται η συμμετοχή στα κοινωνικά και πολιτικά δρώμενα των μη προνομιούχων, των μεταναστών, των μειονοτήτων καθώς και η ανάδειξη τους σε πολίτες μορφωμένους, διεκδικητικούς, με κρίση και αναλυτικές ικανότητες.
Όσο οι παραπάνω προβληματισμοί διαρκούν, οι επετειακές δεσμεύσεις του γραμματέα του ΟΗΕ Κόφι Ανάν για την παγκόσμια ημέρα κατά του αναλφαβητισμού ("δεν θα εφησυχάσουμε ώσπου να εξαλειφθεί αυτή η μάστιγα") θα παραμένουν κενό γράμμα. Ο αγώνας κατά του αναλφαβητισμού, είναι αγώνας για την απελευθέρωση του ανθρώπου. Η καταπολέμηση του φαινομένου δεν εξαντλείται μόνο με κυβερνητικές εξαγγελίες και αποσπασματικά μέτρα, με διακηρύξεις καλών προθέσεων ή με την απόκρυψη των στατιστικών. Η προσπάθεια για την εξάλειψη του αναλφαβητισμού αποτελεί αυτονόητο πεδίο δράσης και παρέμβασης για τους συνδικαλιστικούς φορείς, τους πολιτιστικούς συλλόγους, τις πολιτικές οργανώσεις της αριστεράς και τα κοινωνικά κινήματα. Ειδικά για την αριστερά είναι χρέος και καθήκον.
"Όπως για τον αστό η κατάργηση της ταξικής ιδιοκτησίας σημαίνει την κατάργηση της ίδιας της παραγωγής, έτσι και η κατάργηση της ταξικής μόρφωσης είναι γι' αυτόν ταυτόσημη με την κατάργηση της μόρφωσης γενικά". (Μαρξ - Ένγκελς "Μανιφέστο του Κ.Κ")