Η καλλιτέχνις και συγγραφέας Μαργιάν Σατραπί, που τα τελευταία εικοσιδύο χρόνια ζει στο Παρίσι, έγινε γνωστή στο πλατύ κοινό με την ταινία κινουμένων σχεδίων Περσέπολις που βασίστηκε στο ομότιτλο 4τομο comic book των αναμνήσεων της. Στο βιβλίο της, συνδυάζει έξοχα την αφήγηση της προσωπικής της εμπειρίας με αυτή των συνταρακτικών γεγονότων της χώρας της, τη μικροϊστορία με την Ιστορία. Βρέθηκε στην Αθήνα, καλεσμένη της Στέγης Γραμμάτων και Τεχνών, σε μια συζήτηση με τη δημοσιογράφο Άννα Δαμιανίδη.

Της Σοφίας Ξυγκάκη

H Σατραπί, σε μια συνέντευξή της σχετικά με το Περσέπολις, είχε πει: «Δεν είμαι ιστορικός, δεν είμαι πολιτικός. Είμαι ένας άνθρωπος που γεννήθηκε σ’ ένα συγκεκριμένο μέρος, μια συγκεκριμένη στιγμή, και μπορεί να μην είμαι σίγουρη για πολλά, είμαι όμως σίγουρη για όσα έχω ζήσει. Και είναι το πολύ προσωπικό, το πολύ μικρό, που είναι το σημαντικό. Όταν αρχίζεις να μιλάς για ένα έθνος, τι είναι το έθνος; Θέλω να πω, όλοι οι Βρετανοί είναι το ίδιο; Φυσικά όχι. [...] Ένα πρόσωπο, η, ο αναγνώστρια/ης, μπορεί να ταυτιστεί με το προσωπικό, δεν μπορεί να ταυτιστεί με ένα έθνος. Έτσι έπρεπε να δημιουργήσω κάτι με μια πολύ προσωπική οπτική ματιά, διαφορετικά θα ήμουν ένα οποιοδήποτε βαρετό άτομο».
Η υπεράσπιση της προσωπικής ματιάς, που είναι αυτονόητη σε κάθε ειλικρινή δημιουργία, για τις καλλιτέχνιδες που δεν προέρχονται από δυτικές χώρες αποτελεί κι ένα όπλο κατά των στερεοτύπων, θέλουν να το επισημαίνουν, καθώς γυναίκες από το Ιράν, το Αφγανιστάν, τη Σαουδική Αραβία, κ.α. τσουβαλιάζονται σε μία μοναδική εικόνα: ως υπεξούσιες με μαντήλες.
Μου έρχεται στο νου ένα ντοκιμαντέρ για τις Αφγανές γυναίκες, όπου ο δημοσιογράφος τριγυρνούσε σε διάφορους χώρους της Καμπούλ -σχολεία, θέατρα κτλ- συγκεντρώνοντας μαρτυρίες των απαγορεύσεων που υφίστανται οι γυναίκες εκεί, θεωρώντας προφανώς ότι η ταινία έπρεπε να λειτουργήσει επιβεβαιωτικά της αντίληψης που ο ίδιος είχε παγιώσει γι’ αυτές από πριν, ότι δηλαδή είναι μόνο θύματα, χωρίς να κάνει τον κόπο να ψάξει ποιες είναι και τι κάνουν.
Αυτή τη βαθιά ριζωμένη μονοδιάστατη εικόνα της πραγματικότητας ανατρέπουν διαρκώς σπουδαίες Ιρανές καλλιτέχνιδες, που ζουν και δρουν μέσα κι έξω από το Ιράν, ανάμεσά τους και η Μαργιάν Σατραπί:
«[...] Αυτός ο παλαιός και μεγάλος πολιτισμός έχει συζητηθεί ως επί το πλείστον σε σχέση με τον φονταμενταλισμό, το φανατισμό και την τρομοκρατία. Ως Ιρανή που έχω ζήσει περισσότερη από τη μισή μου ζωή στο Ιράν, γνωρίζω ότι η εικόνα αυτή απέχει πολύ από την αλήθεια. Γι’ αυτό η συγγραφή του Περσέπολις είχε τόση σημασία για μένα. Πιστεύω ότι ένα έθνος δεν πρέπει να κρίνεται από τα λάθη λίγων εξτρεμιστών. Δεν θέλω, ακόμη, οι Ιρανοί που έχασαν τη ζωή τους σε φυλακές [..] ή στον πόλεμο με το Ιράκ, που υπέφεραν κάτω από διάφορα καθεστώτα ή που αναγκάστηκαν [...] να εγκαταλείψουν την πατρίδα τους, να ξεχαστούν. Μπορεί κανείς να συγχωρεί αλλά δεν πρέπει ποτέ να ξεχνά», γράφει το 2002 στην εισαγωγή του βιβλίου της Περσέπολις.

«Περσέπολις»

Στην Τεχεράνη το 1980 και υπό το άγρυπνο βλέμμα της 10χρονης Μαργιάν, που είναι και «φυσικά» παρούσα, απουσιάζει από ελάχιστα καρέ, εκτυλίσσεται η επανάσταση που αργότερα ονομάστηκε ισλαμική και ανατρέπει τα δεδομένα στη προοδευτική και εύπορη οικογένειά της: η μητέρα της κατεβαίνει σε διαδήλωση κατά της μαντίλας που επιβάλλουν οι μουλάδες, κι οι δυο γονείς κατεβαίνουν σε διαδήλωση κατά του Σάχη που προβαίνει σε τρομοκρατικές πράξεις για να μη χάσει τον θρόνο του· η Μαργιάν αναζητά απαντήσεις στα υπαρξιακά της ερωτήματα, διαβάζει τα πάντα που της δίνουν οι γονείς της, ενώ το αγαπημένο της βιβλίο είναι ένα κόμικ με τον τίτλο Διαλεκτικός υλισμός, συνομιλεί και βρίσκει παρηγοριά στην αγκαλιά του Θεού που της φανερώνεται κάθε βράδυ και που αργότερα ανακαλύπτει ότι στην όψη είναι φτυστός ο Μαρξ.
Με αφήγηση που ισορροπεί το διαβρωτικό χιούμορ και την τραγικότητα, η Σατραπί εκπληρώνει απολύτως την υπόσχεση στον εαυτό της, να μη ξεχαστούν αυτοί οι άνθρωποι: Ο θείος που αυτοεξορίστηκε για να μη συλληφθεί από την αστυνομία του Σάχη και επιστρέφοντας συλλαμβάνεται και δολοφονείται από τον Χομεϊνί, οι γείτονες που σκοτώνονται από τις βόμβες του Σαντάμ, περιγράφονται συγκινητικά στις αναμνήσεις της· αλλά και η αλλαγή της καθημερινής ζωής, το κλείσιμο των πανεπιστημίων και των συνόρων, όπως και το δικό της μεγάλωμα, η συνειδητοποίηση της ταυτότητας της ως γυναίκα ή ως οργισμένη έφηβη, φαν των Iron Maiden να παίζει χέβι μέταλ με την κιθάρα της. Στο Περσέπολις 2, την ακολουθούμε στη Βιέννη, έφηβη πια, σε ένα περιβάλλον συντηρητικότερο από αυτό που άφησε πίσω και δίχως ίχνος ενσυναίσθησης (μια λέξη που η Σατραπί χρησιμοποιεί πολύ)· παρακολουθούμε τις δυσκολίες της στο σχολείο και στο οικοτροφείο, την πρώτη μεγάλη ερωτική απογοήτευση αλλά και τη ζωή της ως άστεγη, την επιστροφή στο Ιράν.

«Κεντήματα»

Στο θαυμάσιο επόμενο βιβλίο της, «Κεντήματα», εννέα γυναίκες από τρεις γενιές μαζεύονται γύρω από το σαμοβάρι και με γλώσσα χύμα εξομολογούνται τα δικά τους ερωτικά μυστικά και αποκαλύπτουν εμπιστευτικά των άλλων· αταίριαστοι συμφωνημένοι γάμοι, παράνομοι έρωτες, σεξουαλικές απογοητεύσεις, νουθεσίες για φιλήδονο βλέμμα, επίσκεψη σε μάντισσα για συμβουλές και μαγικά φίλτρα, ανακατεύονται στην κουβέντα μαζί με μερικά εργόχειρα στο σώμα, πατροπαράδοτα και σύγχρονα: την παρθενορραφή, τη λιποαναρρόφηση, την αυξητική στήθους.
Πιο προσωπική ματιά δεν γίνεται!

Βιβλιογραφία:

Μαργιάν Σατραπί, «Περσέπολις», μτφ Γεωργία Τσάκωνα, Μελίττα Γκουρτσογιάννη, Ηλίβατον, Αθήνα 2006
Μαργιάν Σατραπί, «Περσέπολις 2, Η επιστροφή», μτφ Γεωργία Τσάκωνα, Ηλίβατον, Αθήνα 2007
Μαργιάν Σατραπί, «Κεντήματα», Ηλίβατον, μτφ Γεωργία Τσάκωνα, Ηλίβατον, Αθήνα 2008

 

 
Πρόσφατα άρθρα ( Πολιτισμός )
ΓΙΑ ΤΗΝ 
ΚΟΜΜΟΥΝΙΣΤΙΚΗ ΑΝΑΝΕΩΣΗ, 
ΓΙΑ ΤΟ ΣΟΣΙΑΛΙΣΜΟ
ΜΕΛΟΣ ΤΟΥ

Copyright © 2021 - All rights reserved

 | 

Developed by © Jetnet