Ένα κείμενο για τη φίλη μας Μάρη Θεοδοσοπούλου

mari_1

 

Σαν βόμβα μεγατόνων έσκασε δίπλα μας! Η Μάρη πέθανε. Η Θεοδοσοπούλου! Μας την έφερε η καλή μας φίλη. Κοίτα να δεις! Μας πρόλαβε! Όπως πάντα πρώτη έφτασε στο νήμα. Μόνο που δυστυχώς γι’ αυτήν, ήταν στο μνήμα. Δεν γνωρίζαμε το θάνατό της. Δεν είχαμε πάρει είδηση και για την κηδεία της. Πού και πότε. Τόσο κακή πληροφόρηση δεν ματάγινε. Πού άφησε την τελευταία της πνοή και πότε; Στις διακοπές της; σε κάποιο νοσοκομείο; ή κατ’ οίκον; Ένα τόσο γνωστό πρόσωπο! Celembre, θα λέγαμε, και κανείς να μη γνωρίζει τίποτα. Ούτε ξέραμε από τι υπέφερε. Θα μπορούσαμε να της είχαμε συμπαρασταθεί, φίλες της ήμασταν. Γιατί τόσο μόνη; Στη ζωή. Μα και στο θάνατο ακόμα! Και έφυγε τόσο νωρίς!
Δεμένες στα παιδικά μας. Γειτονοπούλες. Με ό,τι σήμαινε αυτό. Με αγάπη και ανταγωνισμούς, όπως γίνεται σε κάθε φιλία. Η Μάρη, η Ματούλα και εγώ. Τελειώσαμε τη Σχολή Χιουρέα. Μετά χωρίσαμε, αλλά κατά καιρούς βλεπόμαστε κιόλας. Η Ματούλα η Γιάννου, πήρε τον δρόμο της. Παντρεύτηκε νέα. Λυκειάρχης, με παιδιά και εγγόνια είναι σήμερα. Η Μάρη μπήκε στο Πολυτεχνείο. Αριστούχος! Το μέλλον της έδινε υποσχέσεις. Όντως, ένα δοκτορά την περίμενε στη γωνία. Αρίστεψε και σ’ αυτό! Εν τω μεταξύ είχε παντρευτεί με κάποιον Νίκο, συμφοιτητή της στο Πολυτεχνείο, που εμείς τουλάχιστον δεν τον γνωρίσαμε ποτέ, και έμενε μαζί του. Είχε συντροφιά τουλάχιστον τις παγωμένες νύχτες στην Μινεάπολη. Σκληρό το Αμέρικα, δεν είναι παίξε γέλασε. Όλα με πολύ κόπο αποκτηθέντα. Ωστόσο άριστες οι συστάσεις που διέθετε.
Η Μάρη όμως, επιθυμούσε σφοδρά να επιστρέψει στη γηραιά ήπειρο. Όσο πιο κοντά στην Ελλάδα, τόσο καλύτερα έλεγε. Έκανε, λοιπόν, τα χαρτιά της για να δουλέψει στο Πανεπιστήμιο, στο Βέλγιο. Άλλο που δεν θέλανε αυτοί με τις συστάσεις που διέθετε. Ο Πριγκοζί έτριβε τα χέρια του για τα προσόντα που διέθετε η υποφαινόμενη. Δικαιώθηκε με το παραπάνω, με ένα βραβείο Νόμπελ. Μπορούμε να το πούμε τώρα, από τους συνεργάτες του, ήτανε η καλύτερη! Και όμως η επιστροφή, σαράκι που τρώει το μεδούλι της ψυχής, την έτρωγε. Τέλος, δεν άντεξε και γύρισε οίκαδε. Πέταξε στις καλένδες μια διεθνή καριέρα για χάρη της μικρής μας Ελλαδίτσας.
Έγινε κριτικός λογοτεχνίας, από το πουθενά, σε μια εποχή τόσο χαλεπή! Ήταν άραγε νόστος; Ή ξαφνικά τρελάθηκε; Παρεμπιπτόντως οι επιλογές του καθενός είναι σεβαστές είτε το θέλουμε είτε όχι. Αυτά της τα είχα πει σε κάποιο γράμμα μου στις Βρυξέλλες, όταν αλληλογραφούσαμε. Όμως, οι πνευματικές δυνάμεις αυτής της γυναίκας αποδείχτηκαν αστείρευτες. Ό,τι και να έκανε έπρεπε να είναι η πρώτη! Και σ’ αυτόν τον τομέα, έγραψε ιστορία! Η επιμονή της, η υπομονή της και η αντοχή της αξεπέραστα. Αν δεν είχε αλλάξει κιόλας στρατόπεδο και από τις θετικές επιστήμες δεν επέλεγε τις φιλοσοφικές…
Για αυτά και για αυτά, και τόσα άλλα προσόντα, η Μάρη Θεοδοσοπούλου ανήκε σε αυτό το σπάνιο είδος ανθρώπου, που ονομάζουμε ιδιοφυή. Ήτανε μια ιδιοφυία. Και θα λείψει.

Ρούλα Καραπάνου
συγγραφέας, φωτογράφος
Σημειώσεις

Η Μάρη είχε παίξει το ρόλο της μάνας, στο «Νησί της Αφροδίτης» του Αλέξη Πάρνη, στο Δημοτικό Πειραιώς, σε σκηνοθεσία της υποφαινόμενης.
Κράτησε μια σεβαστή ουδετερότητα ως προς τη συγγραφική δουλειά μου. Και καλά έκανε.

Η Ρούλα Καραπάνου γεννήθηκε στην Αθήνα. Σπούδασε στην Ελλάδα θέατρο και στη συνέχεια στη Γαλλία, στο Πανεπιστήμιο της Σορβόνης, Κινηματογραφικές Έρευνες και Φωτογραφία. Έκτοτε δουλεύει σαν επαγγελματίας φωτογράφος σε κρατικό φορέα. Έχει παρουσιάσει καλλιτεχνική δουλειά της σε πολλές ομαδικές και ατομικές εκθέσεις στην Ελλάδα και στο εξωτερικό. Χωρίς να έχει εγκαταλείψει τον εικαστικό χώρο, ασχολείται παράλληλα με την πεζογραφία. «Τα κόκκινα νύχια», «Εν αναμονή», «Τα Αλογάκια της Παναγίας» που είναι συνέχεια του πρώτου. Το 2002 δημοσιεύτηκε το τέταρτο μυθιστόρημα της «Ο κύκλος της οργής». Το Νοέμβριο του 2003 κυκλοφόρησε «Το τανγκό του θανάτου».

 

 

Αναμνήσεις…

mari_2

Οι κύκλοι της ζωής μας ανοίγουν και κλείνουν δίνοντάς μας την ευκαιρία για απολογισμούς και χάραξη νέας πορείας.
Πολλές φορές όμως γυρνάς στο παρελθόν είτε για να αντλήσεις δύναμη είτε για να θυμηθείς τα νιάτα σου. Ποτέ δεν σκέφτεσαι ότι ήρθε ο καιρός που η απόπειρα επιστροφής στο τότε γίνεται για να μετρήσεις απώλειες.
Τα σχολικά χρόνια δε, τα φέρνεις πάντα στο μυαλό σου με χαρά.
Σου δημιουργούν ευεξία, σου προκαλούν αισιοδοξία και έχοντάς τα εξιδανικεύσει θεωρείς ότι οι συμμαθητές σου είναι αθάνατοι, αγέραστοι και μοναδικοί γιατί η αύρα της νιότης πάντα, υπερκαλύπτει τα θετικά και τα αρνητικά στοιχεία του χαρακτήρα τους.
Ένα απρόσμενο τηλεφώνημα από μια παλιά συμμαθήτρια με πληροφόρησε ότι η παιδική μας φίλη Μάρη Θεοδοσοπούλου δεν υπάρχει πια.

Εφυγε από τη ζωή το καλοκαίρι που μας πέρασε. Αισθάνθηκα έωλη.
Η Μάρη της εφηβείας μας, εκείνη με την οποία ζήσαμε σχεδόν όλα τα χρόνια του Γυμνασίου στη δεκαετία του ’60 δεν είναι ανάμεσά μας πια.
Προσπάθησα πολύ να ανοίξω την κερκόπορτα των αναμνήσεων μου και να την ξαναδώ μέσα από την αχλή του τότε.
Στο μυαλό μου ήρθε το σχολείο μας, παλιό ιδιωτικό. Πρότυπος Σχολή Χιουρέα στην Καλλιθέα.
Ήταν ώρα μαθήματος, όταν ο διευθυντής μας ήρθε στην τάξη μ’ ένα κοριτσάκι ψηλό, στρουμπουλό, σοβαρό με γυαλιά. Μας σύστησε τη νέα συμμαθήτρια, τη Μάρη. Φοιτούσαμε στη Δευτέρα Γυμνασίου.
Εκείνη αμίλητη, αμήχανη, λίγο φοβισμένη, όπως ήταν φυσικό, προστέθηκε στον κατάλογο, στην τάξη μας και στις ζωές μας.
Στην αρχή η προσέγγιση ήταν δύσκολη και για εκείνη και για μας που ήδη είχαμε δημιουργήσει τις παρέες μας. Σκληροί, όπως άλλωστε είναι η νιότη, δεν προσπαθήσαμε να την αγκαλιάσουμε.
Δεν μας έδειξε ποτέ ότι την απασχόλησε η επιφυλακτικότητα μας. Ταλαντούχα, εγωίστρια και ιδιαίτερα ευφυής επικεντρώθηκε στα μαθήματά της ξεχωρίζοντας σιγά - σιγά με τις επιδόσεις της.
Η αντίληψή της στο μάθημα των Μαθηματικών μας εξέπληξε. Η Φυσική και η Χημεία ήταν ένα ευχάριστο παιχνίδι γι’ αυτήν.
Αυτό όμως που γκρέμισε τα τείχη της αποξένωσης και στάθηκε γέφυρα φιλίας ήταν τα φιλολογικά μαθήματα. Είχαμε την τύχη να έχουμε φωτισμένους «δασκάλους», σ’ ένα οργανωμένο, πλήρως ελεγχόμενο αλλά δημιουργικό σχολικό περιβάλλον.
Το σχολείο αυτό συγκέντρωνε πολλούς εκπαιδευτικούς που δεν διορίζονταν, λόγω φρονημάτων. Πολύ δύσκολες εποχές τότε. Ο εμφύλιος είχε λήξει προ πολλού αλλά ο «μπαμπούλας» του κομμουνισμού κρατούσε!..
Τα πιστοποιητικά κοινωνικών φρονημάτων ίσχυαν. Οποιαδήποτε αντίδραση χρεωνόταν στους αριστερούς. Εμείς όμως φοιτούσαμε σε μια όαση ελευθερίας της σκέψης, είχαμε στην τάξη ανθρώπους που μας επέτρεπαν να γράφουμε στη δημοτική, που μας άφηναν να ξετυλίγουμε τα ταλέντα μας, και που μας ενθάρρυναν να αμφισβητούμε, να διεκδικούμε και να ονειρευόμαστε.
Η Μάρη είχε πολύ σπουδαία πένα. Οι εκθέσεις της διαβάζονταν ολοένα και συχνότερα.
Σιγά σιγά, οι θέσεις μας, τα πιστεύω μας, οι αξίες στις οποίες αρχίσαμε να πιστεύουμε μας έφεραν πιο κοντά. Ατελείωτες συζητήσεις ακολούθησαν την προσέγγισή μας.
Η διαδρομή της επιστροφής μας από το σχολείο στο σπίτι κρατούσε ώρες όπως και οι διαφωνίες μας.
Μέναμε κοντά. Θυμάμαι ακόμα το διώροφο γωνιακό σπίτι της, που και αυτό όπως και τόσα άλλα υπέκυψε στη θύελλα της αντιπαροχής.
Τα προβλήματα της εποχής δεν μας άφηναν αδιάφορους. Οι θέσεις μας για την κοινωνία, την πολιτική, την τέχνη στην Ελλάδα και το εξωτερικό, επηρεαζόταν από τη γνωριμία μας με τους αριστερούς συγγραφείς της εποχής, από τις συναυλίες του Θεοδωράκη και την ανάγνωση των εφημερίδων που κρυφά και διπλωμένες μας έδινε ο περιπτεράς της γειτονιάς μας.
Εμείς, τότε, μεγαλώναμε σε σπίτια φοβισμένων ανθρώπων. Όμως είμαστε νέοι, ελπίζαμε, ονειρευόμαστε μια άλλη ζωή. Διαβάζαμε πολύ, χορεύαμε, τραγουδούσαμε, συζητούσαμε. Η Μάρη θέλησε να μετέχει σ’ όλα.
Άρχισε να γράφει, όπως πολλοί από εμάς θεατρικά σκετσάκια για τις γιορτές.
Συμμετείχε σε θεατρικές παραστάσεις που οργάνωνε το σχολείο, αφήνοντας την πρωτοβουλία της υλοποίησης τους σ’ εμάς.
Της άρεσε αυτός ο δημιουργικός οίστρος που μας αποσπούσε από τυχόν παρεκτροπές και μας οδηγούσε στη γνωριμία με την εαυτό μας.
Η εφηβεία μας έκανε να θέλουμε να βελτιώσουμε την εμφάνισή μας. Ζηλεύαμε όσε είχαν λεπτή μέση και λίγα κιλά. Νομίζω ότι αυτές οι συνήθειες έγιναν μόνιμες εμμονές σ’ όλες μας.
Με την παρέα διασκεδάζαμε, χορεύαμε στους ήχους των Rolling stones και Beatles, τρέχαμε στις πορείες ειρήνης αλλά και στις μπουάτ. Διαδηλώναμε για την Κύπρο. Θυμάμαι το πάθος της για να συμμετάσχει το σχολείο σε μια διαδήλωση για το τραγικό νησί και την οργή της όταν δεν πραγματοποιήθηκε μια σχολική εκδρομή.
Σιγά σιγά διαμορφώναμε πολιτικές συνειδήσεις και αρχίσαμε να αμφισβητούμε το κατεστημένο της εποχής.
Και εκείνη πάντα παρούσα να προασπίζεται με πείσμα, θάρρος και θράσος, πολλές φορές, τις ιδέες μας.
Η δεκαετία του ’60, η δικιά μας εποχή ήταν πολυφωνική, πλουραλιστική με έντονο το στοιχείο του ρομαντισμού, της αληθινής φιλίας και ουσιαστικό κοινωνικό προβληματισμό.
Δυστυχώς, η δικτατορία που προέκυψε το 1967 αποτέλεσε φραγή στην εξέλιξη των πραγμάτων.
Δεν παρακολούθησα τη ζωή της μετά το σχολείο. Ευκαιριακά μάθαινα νέα της.
Μετά το Γυμνάσιο κάνει σημαντικές σπουδές στο ΕΜΠ. Για την επιστημονική της δράση που ήταν εξαιρετικά σημαντική είχε την καλοσύνη να με πληροφορήσει ο κ. Χρήστος Κυρανούδης καθηγητής της Σχολής Χημικών Μηχανικών του ΕΜΠ την οποία και καταθέτω παρακάτω.
Τέλος, εγώ προσπάθησα να σκιαγραφήσω το πορτρέτο της Μάρης στην εφηβική της ηλικία. Πριν χωρέσουν στον αγώνα για καταξίωση και αναγνώριση, οι δύο μεγάλες αγάπες της, οι θετικές επιστήμες και η λογοτεχνία.
Θα μείνει στη μνήμη μου πάντα ένα νέο κορίτσι, που αγωνιζόταν για τις ιδέες της, που δεν θέλησε ποτέ να συμβιβαστεί, που ξόρκιζε τους δαίμονες της και που είχε, όπως όλοι, την επιθυμία να ζήσει την εποχή της, να ερωτευθεί, να διασκεδάσει και να συμμετάσχει ενεργά στα δρώμενα μιας δεκαετίας εξάρσεων, οραμάτων και αλλαγών.
Καλό ταξίδι Μάρη!

Σ. Γιάννου - Ανδρακάκου

 

 

 

Δύο σημαντικοί σταθμοί

mari_3

Στην επιστημονική και ακαδημαϊκή διαδρομή της Μάρης Θεοδοσοπούλου,
που χρονικά συνέπεσαν με τη δεκαετία του 1970

 

Ο πρώτος ήταν η Σχολή Χημικών Μηχανικών και Επιστήμης των Υλικών του Πανεπιστημίου της Μινεσότα στις ΗΠΑ και η εργασία της με τον (σήμερα) Ομότιμο Καθηγητή της Σχολής John S. Dahler. Το Πανεπιστήμιο της Μινεσότα ήταν την εποχή εκείνη το καλύτερο Πανεπιστήμιο των ΗΠΑ (και του κόσμου) για την επιστήμη του Χημικού Μηχανικού (σήμερα βρίσκεται στην πρώτη τριάδα παγκοσμίως). Μαζί μελέτησαν τα φαινόμενα μεταφοράς ορμής που σχετίζονται με τη ροή πολυμερών και πηγμάτων με ιδιαίτερη έμφαση στη μαθηματική περιγραφή της συμπεριφοράς του τανυστή τάσης σε ένα εύρυτατο φάσμα εφαρμογών. Αξίζει να σημειωθεί ότι οι θεωρητικές προσεγγίσεις των εργασιών αυτής της δεκαετίας αποτελούν το μαθηματικό φορμαλισμό των υπολογιστικών μεθοδολογιών που χρησιμοποιούνται σήμερα για την επίλυση των εξισώσεων μεταφοράς ορμής, μάζας και θερμότητας με σημαντικότατες πρακτικές εφαρμογές στη χημική βιομηχανία (πλαστικά, σύνθετα υλικά, αιωρήματα και πήγματα). Από την εργασία της προέκυψαν σημαντικές δημοσιεύσεις σε εξαιρετικά έγκριτα περιοδικά όπως τα Physics of Fluids, The Journal of Chemical Physics και Molecular Physics.
H ερευνητική της δραστηριότητα στην Αμερική αποτέλεσε τη βάση της καριέρας της που συνεχίστηκε στο Ελεύθερο Πανεπιστήμιο των Βρυξελλών στην άλλη πλευρά του Ατλαντικού σε θέματα που αφορούσαν περισσότερο βασικές επιστήμες, όπως φυσική και χημεία. Στο Πανεπιστήμιο αυτό ο χαρακτήρας της έρευνας της διαμορφώθηκε από την προσπάθεια μακροσκοπικής περιγραφής φαινομένων του μικρόσκοσμου με εργαλεία στατιστικής μηχανικής μακριά από την ισορροπία. Η περιοχή αυτή καλείται σήμερα μη-Αντιστρεπτή Θερμοδυναμική ή Θερμοδυναμική μη-Ισορροπίας (Non - Reversible / Non-Equilibrium Thermodynamics), της οποίας ο σημαντικότερος εκφραστής της ήταν ο διάσημος Φυσικός και Χημικός Ilya Prigogine, Καθηγητής στο Ελεύθερο Πανεπιστήμιο των Βρυξελλών και βραβείο Νόμπελ Χημείας το 1977 (την εποχή δηλαδή που ξεκίνησε να δουλεύει εκεί). Οι θεωρίες της αναντίστρεπτης θερμοδυναμικής ήταν (και θεωρούνται ακόμη και σήμερα) κάτι εντελώς καινοτομικό στην επιστήμη. Πριν από αυτές, το σύνολο των εφαρμογών στην επιστήμη και τεχνολογία βασίζονταν στην επίλυση εξισώσεων που περιέγραφαν τα φαινόμενα του κόσμου μας σαν αντιστρεπτές διεργασίες επειδή τα μαθηματικά που είχαν αναπτυχθεί δεν ήταν κατάλληλα για την περιγραφή των αναντιστρεπτοτήτων που όλοι καταλάβαιναν ότι υπάρχουν. Οι εργασίες εκείνης της εποχής δημοσιεύτηκαν σε σημαντικά έγκριτα περιοδικά όπως τα Physics Letters, Physica και Proceedings of the National Academy of Science USA. Ο ίδιος ο Prigogine θεωρεί τη συμβολή της στην επιστημονική επιτυχία της θεωρίας αυτής πολύ σημαντική. Όπως o ίδιος αναφέρει: «Περισσότερο από οποιοδήποτε στάδιο της επιστημονικής μου καριέρας, αυτό (η θεωρητική περιγραφή της μη-αντιστρεπτής θερμοδυναμικής) ήταν το αποτέλεσμα μιας συλλογικής προσπάθειας. Δεν θα μπορούσε τίποτε από αυτά να ήταν επιτυχημένο αν δεν είχα την αμέριστη βοήθεια των άξιων συνεργατών μου: M. De Haan, Cl. George, A. Grecos, F. Henin, F. Mayné, W. Schieve και M. Theodosopulu».


Χρήστος Κυρανούδης,
Καθηγητής Σχολής
Χημικών Μηχανικών ΕΜΠ
Πρόσφατα άρθρα ( Πολιτισμός )
ΓΙΑ ΤΗΝ 
ΚΟΜΜΟΥΝΙΣΤΙΚΗ ΑΝΑΝΕΩΣΗ, 
ΓΙΑ ΤΟ ΣΟΣΙΑΛΙΣΜΟ
ΜΕΛΟΣ ΤΟΥ

Copyright © 2021 - All rights reserved

 | 

Developed by © Jetnet