Ένας μεγάλος της ευρωπαϊκής σοσιαλδημοκρατίας

kovanis

Μια μακριά πορεία με αγώνες, αμφισβητήσεις, συμβιβασμούς και, τέλος, σημαντική
συμβολή στην ενότητα της αριστεράς στη χώρα του

Ο Μάριο Σοάρες που έφυγε στην αρχή του χρόνου στα 92 του χρόνια, ήταν μια ηγετική μορφή στην πολιτική ζωή της Πορτογαλίας, που σηματοδότησε την ένταξη της χώρας στην ΕΕ. Ακόμα, ήταν μια μορφή της ευρωπαϊκής σοσιαλδημοκρατίας, την εποχή που επικρατούσε ένα κύμα αισιοδοξίας στις χώρες του Νότου, το οποίο συνέβαλε στη θριαμβευτική άνοδο στην εξουσία του Φρανσουά Μιτεράν στη Γαλλία, του Φιλίπ Γκονζάλες στην Ισπανία, του Ανδρέα Παπανδρέου στην Ελλάδα…
Τότε, στις αρχές της δεκαετίας του 1980, οι δυνάμεις αυτές ήταν κυρίαρχες στις ευρωπαϊκές μεσογειακές χώρες. «Τριάντα χρόνια μετά τι απέμεινε, πέρα από την αγωνιώδη προσπάθεια τους να επιζήσουν;», σχολιάζει γάλλος αρθρογράφος. Ωστόσο, οι δυνάμεις αυτές άφησαν το αποτύπωμα τους στην οικοδόμηση της ΕΕ, για της οποίας το μέλλον είχε εκφράσει τις ανησυχίες του ο Μάριο Σοάρες, όπως έγραψε η «Ουμανιτέ», ασκώντας δριμύτατη κριτική για τις πολιτικές λιτότητας που επιβλήθηκαν στις χώρες της Ευρώπης και ιδιαίτερα στην Πορτογαλία και την Ελλάδα. Ο πορτογάλος γηραιός ηγέτης προχώρησε ακόμα παραπέρα, συμβάλλοντας στην ενότητα των αριστερών δυνάμεων στη χώρα του τα τελευταία χρόνια, καθώς και τη χάραξη μιας «άλλης εναλλακτικής πολιτικής», όπως είχε υποστηρίξει. Ιδιαίτερα ενδιαφέρον να αναφερθεί είναι πως είχε εκφράσει επανειλημμένα με ατομικά, αλλά και συλλογικές παρεμβάσεις, την αλληλεγγύη του στον ελληνικό λαό και την κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ.

Η στράτευσή του κατά της δικτατορίας

Ο Μάριο Σοάρες από πολύ νωρίς πήρε μέρος στον αγώνα κατά της  δικτατορίας του Σαλαζάρ, οργανώθηκε στη νεολαία του ΚΚ Πορτογαλίας στο τέλος της δεκαετίας του 1940, από τον καθηγητή του στο Λύκειο Αλβέρο Κουνιάλ, τον ιστορικό μετέπειτα ηγέτη του κόμματος. Απεχώρησε από το ΚΚ Πορτογαλίας το 1955 (διατηρώντας πάντα σχέσεις με τον Κουνιάλ, που τον υπερασπιζόταν στα δικαστήρια). Στη συνέχεια προχώρησε στην ίδρυση του Σοσιαλιστικού Κόμματος. Για τη δράση του αυτή φυλακίστηκε, εξορίστηκε και τελικά διέφυγε στο εξωτερικό, στη Δυτική Γερμανία. Επέστρεψε στη Λισαβόνα την Πρωτομαγιά του 1974. Λίγες ημέρες μετά την Επανάσταση των Γαρυφάλλων της 25ης Απριλίου του 1974.
Ο Σοάρες συμμετείχε ενεργά στην προσωρινή κυβέρνηση ως υπουργός Εξωτερικών, στην οποία μετείχε και ο Αλβέρο Κουνιάλ, στηρίζοντας τον πρόεδρο Φρανσίσκο ντα Κόστα Γκομές και τον πρωθυπουργό Βάσκο Κονσάλβες, προερχόμενοι από το στρατό.

Η Επανάσταση των Γαρυφάλλων

Με την πτώση του καθεστώτος Σαλαζάρ είχε πνεύσει άνεμος ελευθερίας. Εκατοντάδες χιλιάδες νέοι, εργαζόμενοι, αγρότες βρέθηκαν στους δρόμους μαζί με τα συνδικάτα, τα μέλη του κομμουνιστικού κόμματος, που έβγαιναν από την παρανομία και τις φυλακές. Όλοι αυτοί ενώθηκαν με τους στρατιώτες και αξιωματικούς του Κινήματος των Ενόπλων Δυνάμεων (MFA). Ο κόσμος αυτός ζητούσε μετά από δεκαετίες καταπίεσης, βαθιές κοινωνικές και δημοκρατικές μεταρρυθμίσεις, καθώς και την οικοδόμηση μιας σοσιαλιστικής κοινωνίας. Οι πολιτικές δυνάμεις, όμως, που είχαν συγκροτηθεί επεδίωκαν να επιβάλουν μια φιλελεύθερη δημοκρατία.
Ο αγώνας αυτός κράτησε δύο χρόνια. Ο Μάριο Σοάρες ηγέτης του Σοσιαλιστικού Κόμματος έπαιξε κεντρικό ρόλο στη διάσπαση των δημοκρατικών αριστερών δυνάμεων, που οδήγησε στην παραίτηση του πρωθυπουργού Βάσκο Γκονσάλβες, την απομάκρυνση των κομμουνιστών από την κυβέρνηση και την περιθωριοποίηση της Επαναστατικής Επιτροπής. Με την εξέλιξη αυτή ανακόπηκε ο ρυθμός των μεταρρυθμίσεων, μια από τις κυριότερες ήταν η αγροτική. Το τεράστιο λαϊκό κίνημα που είχε αναπτυχθεί, άρχισε να κάμπτεται. Το Σοσιαλιστικό Κόμμα (ΣΚ) πέτυχε μια σχετική νίκη στις βουλευτικές εκλογές τον Απρίλιο το 1976 και ο Μάριο Σοάρες αναλαμβάνει την πρωθυπουργία .

Η πολιτική της λιτότητας

Μετά την εκλογή του ο Μάριο Σοάρες ακολούθησε την πολιτική της λιτότητας (προηγήθηκε από όλους τους άλλους σοσιαλδημοκράτες ευρωπαίους ηγέτες). Με την πολιτική του αυτή διέκοψε κάθε συνεργασία με το ΚΚ Πορτογαλίας. Ήρθε σε αντίθεση με τα συνδικάτα, τα οποία αντέδρασαν και προχώρησαν σε μεγάλες κινητοποιήσεις. Ο Σοάρες για να αντιμετωπίσει την κατάσταση συμμάχησε με τις συντηρητικές δυνάμεις. Συγκρότησαν τη «μεγάλη συμμαχία», χωρίς να έχει καμία τύχη. Έτσι αναγκάστηκε να πάει σε εκλογές το 1979, που έχασε.
Επέστρεψε στην εξουσία μετά την εκλογική επιτυχία του ΣΚ τον Απρίλιο το 1983, μένοντας σταθερά προσηλωμένος στη συνεργασία με τις κεντρώες δυνάμεις. Στη διάρκεια της πρωθυπουργίας του η βασική επιτυχία ήταν η ένταξη της χώρας στην Ευρωπαϊκή Οικονομική Κοινότητα (ΕΟΚ) την 1η Ιανουαρίου του 1986.

Στην προεδρία της δημοκρατίας

Μετά την πρωθυπουργία του 1981, εκλέγεται για πρώτη φορά με 50,7% πρόεδρος της δημοκρατίας και το 1991 επανεκλέγεται με 70,3%. Στο πρόσωπό του εκφράστηκε η ευρύτερη συναίνεση, απέκτησε τον τίτλο του πατέρα της «Πορτογαλικής Δημοκρατίας». Ο Μάριο Σοάρες δεν σταμάτησε την πολιτική δράση. Το 1999 ηγήθηκε της λίστας του ΣΚ στις ευρωεκλογές. Ο απώτερος στόχος του ήταν, όπως έγινε γνωστό, να εκλεγεί πρόεδρος της ευρωβουλής. Οι συντηρητικοί και φιλελεύθεροι, όμως, έχουν το δικό τους άνθρωπο, τον εντελώς άγνωστο Νικολά Φοντέν. Η πολιτική της συναίνεσης που επιτεύχθηκε με τις μεγάλες πολιτικές οικογένειες κεντροδεξιάς και σοσιαλδημοκρατίας για την προώθηση του ευρωπαϊκού οικοδομήματος με την ψήφιση του Μάαστριχτ και τη συνθήκη της λιτότητας δεν επέτρεπαν καμία παρέκκλιση και πειραματισμούς.

Η κρίση της ευρωπαϊκής σοσιαλδημοκρατίας

«Οι πολιτικές αυτές απέτυχαν. Η ευρωπαϊκή σοσιαλδημοκρατία που εξέφρασε ο Σοάρες βρίσκεται σε βαθιά κρίση. Η ευρωπαϊκή ολοκλήρωση έχει χάσει την αίγλη της. Ακόμα και αν αυτή παραμένει πολύ δημοφιλής στην Πορτογαλία, που έχει πληρώσει πολύ ακριβά την κρίση χρέους, που χτύπησε τη χώρα από το 2010. Μια χώρα της ευρωζώνης που έχει γνωρίσει την πιο αδύνατη ανάπτυξη στο κατά κεφαλήν εισόδημα από το 1999 και η ανάκαμψη της είναι επισφαλής. Η παραγωγικότητα είναι άτονη και το δημόσιο χρέος στα ύψη…», αναφέρει στην «Λα Τριμπιούν» ο Ρομαρίκ Γκοντίν.

Η συμβολή Σοάρες για την αριστερή προσέγγιση

Το Σοσιαλιστικό Κόμμα μετά τις εκλογές τον Οκτώβριο αη Η από του 2015 διέκοψε τη στρατηγική που είχε χαράξει ο Μάριο Σοάρες. Επέλεξε να σχηματίσει κυβέρνηση μειοψηφίας, έχοντας, όμως, τη στήριξη της ριζοσπαστικής αριστεράς, του Μπλόκου και του ΚΚ Πορτογαλίας. Φαίνεται παράδοξο, αλλά είναι γεγονός ότι στην προσέγγιση αυτή που πραγματοποιήθηκε για πρώτη φορά μετά τη ρήξη του 1975, συνέβαλε και ο γηραιός πολιτικός, ο οποίος είχε εκφράσει τον αποτροπιασμό του για την πολιτική επιτήρησης και λιτότητας που επέβαλε η τρόικα και η κυβέρνηση της δεξιάς του Πάουλο Κοέλιο στη χώρα του. Παρά τη προχωρημένη ηλικία του, ο πρώην ηγέτης των σοσιαλιστών είχε πάρει ενεργά μέρος σε κοινή σύσκεψη των αριστερών δυνάμεων στη Λισαβόνα το 2013. Στη σύσκεψη αυτή υποστήριζε την ανάγκη μιας άλλης «εναλλακτικής πολιτικής».
Η συμμαχία αυτή δεν σημαίνει ότι το ΣΚ γλιστράει προς τον «αριστερισμό», όπως τον κατηγορούν στη χώρα του και στις Βρυξέλλες. Η κυβέρνηση του Αντόνιο Κόστα ακολουθεί την πολιτική της δημοσιονομικής προσαρμογής, όπως ζητάει η ελίτ των Βρυξελλών. Παρ’ όλα αυτά έχει, όπως δείχνουν τα γεγονότα, την πολιτική βούληση να ξεφύγει από τις πολιτικές λιτότητας και αυτό δείχνουν οι πράξεις της. Στην προσπάθεια αυτή το ΣΚ έχει ευρύτερη συναίνεση. Αυτό συμπεραίνεται και από τις δημοσκοπήσεις, οι οποίες για πρώτη φορά μετά από χρόνια, φέρουν να προηγείται το Σοσιαλιστικό Κόμμα. Σ’ αυτή την εξέλιξη που είναι ιστορική για το μέλλον της Πορτογαλίας συνέβαλε και ο Σοάρες, που αποχαιρέτησαν πριν λίγες μέρες οι Πορτογάλοι.

Μ. Κοβάνης
ΓΙΑ ΤΗΝ 
ΚΟΜΜΟΥΝΙΣΤΙΚΗ ΑΝΑΝΕΩΣΗ, 
ΓΙΑ ΤΟ ΣΟΣΙΑΛΙΣΜΟ
ΜΕΛΟΣ ΤΟΥ

Copyright © 2022 - All rights reserved

 | 

Developed by © Jetnet