Ο κόσμος να γνωρίζει την αλήθεια για τις δυσκολίες και το έργο της κυβέρνησης

n-hadjinicolaou

Δυο χρόνια μετά τη συγκρότηση κυβέρνησης με κορμό την Αριστερά ποιος ο απολογισμός, ποιες οι συνθήκες μέσα στις οποίες έδρασε αυτή η κυβέρνηση, ποιες οι εναλλακτικές λύσεις που υπήρχαν και υπάρχουν ακόμη και σήμερα; Ποιος ο ρόλος της κριτικής σήμερα προς την κυβέρνηση, πώς πρέπει να ασκείται και με ποιους στόχους από τα έντυπα της αριστεράς και τους αριστερούς; Πώς οργανώνεται η εκλαΐκευση του κυβερνητικού έργου έτσι που να παρακάμπτει το κλίμα πολέμου των συστημικών ΜΜΕ; Η συζήτησή μας με τον καθηγητή Νίκο Χατζηνικολάου επιχειρεί να απαντήσει, όσο είναι δυνατό, σ’ όλα αυτά και να συμβάλει στο από δω και πέρα.

Τη συνέντευξη πήρε
ο Παύλος Κλαυδιανός

Τα δύο χρόνια διακυβέρνησης ΣΥΡΙΖΑ – ΑΝΕΛ – Οικολόγων, είναι, νομίζω, ικανό διάστημα να βγάλουμε ορισμένα πρώτα συμπεράσματα.
Πιστεύω πως πριν προχωρήσουμε σε επιμέρους διαπιστώσεις και κρίσεις οφείλουμε να αναρωτηθούμε ποια ήταν η Ελλάδα που ο ΣΥΡΙΖΑ ανέλαβε να κυβερνήσει. Γιατί χωρίς να είναι ξεκάθαρο στο μυαλό μας αυτό, πώς είναι δυνατόν να κρίνουμε το τί έγινε μέσα στη διετία; Δεν πρέπει να ξεχνάμε λοιπόν ότι ο ΣΥΡΙΖΑ παρέλαβε μια βαθιά χρεοκοπημένη χώρα. Χρεοκοπημένη οικονομικά, χρεοκοπημένη πολιτικά. Κι ότι απ’ τη χρεοκοπία δεν βγαίνει μια χώρα, μια ολόκληρη χώρα και όχι ένα άτομο, ή μια εταιρεία, επειδή κάποιοι, έστω και οι περισσότεροι, και η ίδια η κυβέρνηση της χώρας το θέλουν. Πρέπει να δημιουργηθούν οι συνθήκες, εντός και εκτός, που θα συμβάλουν στο να βγει η χώρα από τη χρεοκοπία. Κάτι τέτοιο δεν μπορεί να γίνει απ’ τη μια μέρα στην άλλη. Κυρίως όταν η έξοδος από τη χρεοκοπία σημαίνει, ή προϋποθέτει, αναδιάρθρωση της οικονομίας. Αυτό είναι το πρώτο. Δεύτερο. Δεν πρέπει να ξεχνάμε τι είδους κόμμα ήταν ο ΣΥΡΙΖΑ όταν συγκρότησε κυβέρνηση: πόσο ανομοιογενές κόμμα ήταν και πόσο απροετοίμαστο για να ασκήσει εξουσία.
Τρίτο. Δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι ο ΣΥΡΙΖΑ δεν μπορούσε να συγκροτήσει κυβέρνηση αν δεν συμμαχούσε με ένα άλλο κόμμα για να έχει την πλειοψηφία στη Βουλή. Του έλειπαν λίγες έδρες. Η ηγεσία του ΚΚΕ αρνήθηκε. Εξετάζοντας την πολιτεία του Ποταμιού κατά το διάστημα της διετίας που πέρασε, καθώς και των άλλων κομμάτων της αντιπολίτευσης, φάνηκε ότι η επιλογή ΑΝΕΛ ήταν η καλύτερη δυνατή. Ο ΣΥΡΙΖΑ πλήρωσε τη συμμαχία αυτή, που είχε και έχει τόσα θετικά ως κυβερνητική συμμαχία, γιατί οι ΑΝΕΛ, και είχαν φυσικά κάθε δικαίωμα να το κάνουν, υποστήριξαν σε ορισμένα σημεία νευραλγικής σημασίας θέσεις οι οποίες δεν διαφέρουν απλώς, αλλά έρχονται σε αντίθεση με βασικές αρχές της Αριστεράς.
Τέλος, τέταρτο, δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι η χρεοκοπημένη χώρα εξαρτιόταν οικονομικά (και αυτή ήταν και η καλύτερη προσδοκία) από τα υπόλοιπα κράτη-μέλη της Ευρωζώνης, που λειτουργούν υπό την οικονομικo-πολιτική ηγεμονία της Γερμανίας. Και ότι εκεί κυριαρχούν πολιτικά συντηρητικές δυνάμεις.
Αν τα λάβαινε κανείς όλα αυτά υπόψη του θα μπορούσε, απ’ την πρώτη κιόλας μέρα, απ’ τον Γενάρη του 2015, να αναρωτηθεί, αν είχε νόημα και τί νόημα είχε, να συγκροτήσει ο ΣΥΡΙΖΑ κυβέρνηση υπ’ αυτές τις συνθήκες. Γιατί αυτά τα δεδομένα ήταν γνωστά αμέσως μετά το αποτέλεσμα των εκλογών, με μοναδική ίσως εξαίρεση το πόσο κάλπικο είναι το Ποτάμι. Αυτό το είπαν πολλοί, είναι αλήθεια, απ’ την πρώτη στιγμή, αλλά τώρα το ξέρουμε. Κι άλλο είναι να νομίζεις ή να πιστεύεις και άλλο να ξέρεις. Απ’ την άλλη, αν και το μαγαζί στήθηκε με αποκλειστικό σκοπό να αναχαιτίσει και να βλάψει τον ΣΥΡΙΖΑ, και παρόλες τις παλιές καραβάνες που πρωτοστάτησαν στην προσπάθεια, πρέπει να προσέξουμε πως πολλοί από τους οπαδούς που το ακολούθησαν, και μάλιστα με τόσο αρχικό ενθουσιασμό, το έκαναν από τη βαθιά ανάγκη για ανανέωση της πολιτικής μας ζωής. Αυτή την ανάγκη πρέπει να καλύψει ο ΣΥΡΙΖΑ. Μπορεί να το κάνει, αν συνδυάσει τη χρηστή διαχείριση με την καινοτομία.

Εσύ τι πιστεύεις ύστερα από δύο χρόνια; Η συγκρότηση κυβέρνησης, αυτής της κυβέρνησης, ήταν η καλύτερη λύση; Υπήρχαν, υπάρχουν, άλλες επιλογές ή εναλλακτικές;
Δεν έχει και πολλές. Μπορείς να πεις «δεν ενσωματώνομαι, δεν κυβερνάω, δεν διαχειρίζομαι τις ανισότητες που παράγει και διαιωνίζει το καπιταλιστικό κράτος». Τί κάνεις όμως τότε; Περιμένεις να έρθει η σοσιαλιστική επανάσταση; Η μία λύση, που δεν τη συζητάω, ούτε σαν αφηρημένη πιθανότητα στις συνθήκες μιας λίγο-πολύ λειτουργούσας κοινοβουλευτικής δημοκρατίας, είναι να τα σπάσεις. Με τί αποτέλεσμα; Εδώ είδαμε πως ακόμα και στις πιο σκληρές στρατιωτικές δικτατορίες, στην Αργεντινή ή στην Ουρουγουάη, το αντάρτικο πόλεων στις δεκαετίες του ΄60 και του ΄70 κατέρρευσε μπροστά στον κατασταλτικό μηχανισμό των δικτατοριών. Σε καμία στιγμή δεν μπόρεσε να συσπειρώσει λαϊκές μάζες γύρω του. Κι αυτό δεν προχώρησε, παρόλο που ήταν σχετικά ισχυρό λόγω και της ανήκουστης καταπίεσης. Η εμπειρία της 17 Νοέμβρη επιβεβαίωσε, για άλλη μια φορά, το αδιέξοδο αυτών των μορφών πάλης. Το να βάζεις σήμερα φωτιά σε κάδους απορριμμάτων, να καις το αυτοκίνητο ενός ανυποψίαστου πολίτη που το παρκάρισε εκεί κοντά ή να πληγώνεις μ’ ένα κοκτέιλ μολότοφ έναν αστυνομικό και να τον στέλνεις στο νοσοκομείο, ποια επανάσταση προωθεί; Αυτή η βία δεν είναι η μαμή της ιστορίας. Πρόκειται για τραγική παρανόηση. Ούτε απαντάει στη βία του οργανωμένου καπιταλιστικού κράτους. Η άλλη εναλλακτική, αν αρνηθείς να βγάλεις εσύ το φίδι απ’ την τρύπα για τους αστούς που βρίσκονται σε λήθαργο και πιστεύεις πως δεν αξίζει τον κόπο να βάλεις εσύ φρένο στη διαπλοκή και στο πελατειακό κράτος (κάτι που, σε μια ευρωπαϊκή χώρα, δεν αφορά μόνο τους αστούς, πρέπει να πω), είναι να αυτοπεριορίζεσαι σ’ ένα ρόλο διαμαρτυρίας. Αυτό, όμως, τί εκφράζει πολιτικά και τί προοπτικές ανάπτυξης έχει; Η άρνηση συμμετοχής στη διακυβέρνηση της χώρας σε μια τόσο κρίσιμη στιγμή ποιον εξυπηρετεί; Τί περιμένουν να γίνει; Μια οικονομική κρίση, όπως περίμεναν οι «οικονομιστές» της Γ΄ Διεθνούς; Μα, δεν κατάλαβα: η κρίση δεν ήρθε; Δεν τη ζήσαμε και δεν τη ζούμε; Πρώτα το 2008 σε μορφή που άγγιξε, με τρόπους διαφορετικούς, το σύνολο του αναπτυγμένου καπιταλιστικού κόσμου; Και λίγο αργότερα στην Ελλάδα, χάρη στη σύζευξη της διεθνούς κρίσης με μιαν αυτοφυή ελληνική χρεοκοπία; Τί έφερε τον ΣΥΡΙΖΑ στην εξουσία αν όχι η οικονομική, πολιτική και ανθρωπιστική κρίση στην οποία οδήγησε το πελατειακό κράτος των κομμάτων που εναλλάσσονταν στην εξουσία από τη Μεταπολίτευση και μετά; Να περιμένουμε μιαν άλλη, μεγαλύτερη κρίση, και μέχρι τότε να αρκεστούμε στο να βρίζουμε με τον χειρότερο τρόπο εκείνους που το παλεύουν για να βγούμε τώρα απ’ την κρίση, η οποία κλυδωνίζει την κοινωνία; Πρέπει να πάψουμε να καλλιεργούμε την ασάφεια. Η «Εποχή» έχει κάτω απ’ τον τίτλο στην πρώτη σελίδα το σύνθημα «Για την κομμουνιστική ανανέωση – Για τον σοσιαλισμό». Τα συνθήματα αυτά, ως συνθήματα, με εκφράζουν κι’ εμένα. Αυτές τις έννοιες δεν πρέπει όμως να τις επεξεργαστούμε; Να τους δώσουμε το συγκεκριμένο νόημα που έχουν για μας σήμερα; Ακόμα και η κ. Φώφη Γεννηματά επικαλείται τον «Δημοκρατικό Σοσιαλισμό». Τι σημαίνει όμως αυτό για εκείνη, στον χώρο της οικονομίας για παράδειγμα; Τί σημαίνει για μας; Φοβάμαι ότι δεν κάνουμε τα μαθήματά μας. Είδες πόσο εύκολα ο Λαφαζάνης και η Λαϊκή Ενότητα έλυσαν το ζήτημα του νομίσματος και της χρεοκοπίας της χώρας, πριν από λίγες μέρες; Στο πι και φι. «Τα γεγονότα είναι όμως πεισματάρικα», έλεγε ο Βλαδίμηρος, για να επικαλεσθώ κι εγώ μια φράση-σύνθημα.

Ο ρόλος του κόμματος

 

hatzinikolaou2

Με την Αριστερά στην κυβέρνηση ανέκυψε και το ζήτημα της σχέσης του κόμματος, αλλά και αριστερών γενικά απέναντί της. Έχει ανάγκη τη δική μας κριτική και με τι όρους και τι στόχους πρέπει να ασκείται;

Ένα από τα μόνιμα προβλήματα, όποτε η Αριστερά κυβερνούσε, είναι και αυτό. Είναι φυσικό όσοι ασκούν άμεσα εξουσία, όσοι είναι σε πόστα που διαμορφώνουν την κυβερνητική πολιτική, ο πρωθυπουργός, οι υπουργοί, οι υφυπουργοί, οι γενικοί γραμματείς, αλλά και τα στελέχη που είναι υπεύθυνα για έναν τομέα, να αποκόβονται βαθμιαία από το κόμμα που τους/τις ανέδειξε και τους εμπιστεύτηκε τις θέσεις που έχουν αναλάβει. Αυτό δεν πρέπει να το δούμε πρώτα και κύρια από την σκοπιά εκείνων που αισθάνθηκαν ότι προδόθηκαν, ότι «ο Χ. καβάλησε το καλάμι» και άλλα τέτοια. Η πίεση, η κακοήθης κριτική που ασκείται επάνω τους από την αντιπολίτευση, οι απαιτήσεις της διαπραγμάτευσης και οι έλεγχοι των δανειστών τούς κάνουν να δουλεύουν σαν τρελοί κλεισμένοι στο καβούκι τους και η σχέση με το κόμμα υποχωρεί. Γι’ αυτό το λόγο πρέπει να λειτουργούν μηχανισμοί που αντιπαλεύουν αυτή την τάση. Η τακτική λειτουργία της Πολιτικής Γραμματείας και οι συζητήσεις όλων των βασικών θεμάτων εκεί είναι μια ασφαλιστική δικλείδα. Φυσικά κεκλεισμένων των θυρών. Χωρίς διαρροές. Ο τύπος και το ραδιόφωνο παίζουν ένα διαφορετικό ρόλο και η θέση τους είναι δύσκολη ως προς αυτό το ζήτημα. Γιατί αυτό που οφείλουν πάνω απ’ όλα να κάνουν μπροστά στο ενιαίο μέτωπο των συστημικών ΜΜΕ είναι να στηρίζουν το έργο της κυβέρνησης. Ο θετικός ρόλος που επιτελεί η «Εποχή» με την κριτική που ασκεί, δεν μπορεί να υπερτιμηθεί. Τα ίδια ισχύουν για το «Κόκκινο» ή για την «Εφημερίδα των Συντακτών», παρόλο που εκείνη απευθύνεται σε ένα κοινό περισσότερο ανομοιογενές, όπως ήταν ο ΣΥΡΙΖΑ αρχικά, κι έτσι συχνά αδικεί τις κυβερνητικές προσπάθειες. Πάντως, και γενικεύοντας, κάθε κριτική, όσο οξεία και νάναι, είναι χρήσιμη. Δεν υποσκάπτει αναγκαστικά την ενότητα του κόμματος, όπως συνήθως λέγεται. Στο κάτω-κάτω, καταλαβαίνεις αμέσως αν κάποιος θέλει να βοηθήσει με την κριτική του ή όχι. Ύστερα, ξέρεις εξίσου καλά πως κάθε αρνητικό σου σχόλιο θα το πάρει το επιτελείο της διαπλοκής και θα το κάνει σημαία του.

Τίθεται συχνά ένα ζήτημα όσον αφορά την εκλαΐκευση του έργου της κυβέρνησης. Γίνεται με επάρκεια;
Το μόνο που διαπιστώνω είναι η απουσία οποιασδήποτε υπεράσπισης των επιτευγμάτων της κυβέρνησης από τον ίδιο τον ΣΥΡΙΖΑ. Τα πάντα λειτουργούν λες και κάτι τέτοιο δεν χρειάζεται. Μόνο όταν τους επιτίθενται, κυρίως στη Βουλή, απαντούν. Μα είναι δυνατόν να λειτουργείς έτσι όταν έχεις τα 9/10 του τύπου, της τηλεόρασης και του ραδιοφώνου εναντίον σου; Κι όλοι αυτοί, καθημερινά, απ’ το πρωί έως το βράδυ να διαστρεβλώνουν, να επιτίθενται, να μηδενίζουν το έργο σου, τα πρόσωπα και τα πράγματα; Πού βρισκόμαστε με το Ασφαλιστικό; Τί έχει κατακτηθεί; Τί πρέπει ενδεχομένως να διορθωθεί; Τί σημαίνει Διαπραγμάτευση; Εννοώ πραγματική και όχι εικονική διαπραγμάτευση. Διάφοροι, μέσα και έξω, σε κατηγορούν ότι καθυστερείς. Ο κόσμος (και ο δικός σου κόσμος και ο άλλος) δεν πρέπει να ξέρει τί ακριβώς γίνεται; Δεν εννοώ λεπτομέρειες και στοιχεία που αποτελούν μέρος της διαπραγμάτευσης. Ακριβώς επειδή διαπραγματεύεσαι πραγματικά υπάρχουν πράγματα που δεν μπορείς να τα πεις. Εννοώ πώς λειτουργεί ο μηχανισμός της διαπραγμάτευσης, κυρίως από την πολιτική του πλευρά. Όταν είσαι σε καθεστώς επιτροπείας μέχρι πού μπορείς να πας αρνούμενος; Τι θα πει «συμβιβασμός» και «κόκκινες γραμμές» στην περίπτωση αυτή; Κτλ, κτλ. Χρειάζονται απαντήσεις σ’ αυτά τα ερωτήματα. Ομιλίες, μπροσούρες, συνεντεύξεις, άρθρα. Ξανά και ξανά. Γιατί οι άλλοι στο μεταξύ αλωνίζουν. Το ακούς που το λένε σχεδόν ταυτόχρονα: «Κλείστε τη διαπραγμάτευση, κ. Τσίπρα. Με το να καθυστερείτε καταστρέφετε τη χώρα» και «θα κόψετε πάλι τις συντάξεις, κύριε Τσίπρα. Λέτε ναι σε όλα». Η επικαιρότητα τρώει ένα υπερβολικά μεγάλο μέρος της ενασχόλησης του τύπου και τα επιτεύγματα της διακυβέρνησης μπαίνουν μονίμως στην άκρη ή αντιμετωπίζονται με τρόπο συνθηματικό.

Στη σωστή κατεύθυνση

Το ισοζύγιο, λοιπόν, της διετίας ποιο είναι κατά τη γνώμη σου; Επαληθεύτηκε η αρχική απόφαση ότι μπορεί να ασκηθεί αριστερή πολιτική και υπό αντίξοες συνθήκες;

Θα έλεγα ανεπιφύλακτα ότι το ισοζύγιο είναι θετικό για τη χώρα, όχι όμως ακόμα για τους ανθρώπους. Γιατί το ποσοστό των ανέργων και των λουκέτων στα μαγαζιά είναι ακόμα τεράστιο. Φαίνεται αντιφατικό αυτό που λέω, δεν είναι όμως. Ο ρυθμός, με τον οποίο γίνεται αισθητή σε ατομικό επίπεδο η σταθεροποίηση της οικονομίας και η ανάπτυξη, είναι πολύ αργός. Πρέπει να συνειδητοποιήσουμε όμως (ακόμα κι εκείνοι που δεν είναι Αριστεροί) ότι η κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ-ΑΝΕΛ είναι η τελευταία ελπίδα για την Ελλάδα. Αν επιστρέψουν στην εξουσία εκείνοι που αρνήθηκαν πεισματικά να προχωρήσουν σε μια ουσιαστική αυτοκάθαρση και συνεχίζουν, σήμερα ακόμα, να στηρίζουν τη διαπλοκή, λέγοντας ότι δεν υπάρχει ή ότι είναι πρόβλημα του ΣΥΡΙΖΑ, η χώρα θα χάσει και την τελευταία ευκαιρία που της δίνεται για να ανακάμψει. Δεν υπάρχει αμφιβολία πως τόσο η Αριστερά όσο και η κυβέρνηση φθείρονται από την άσκηση της εξουσίας. Αυτό είναι αναπόφευκτο όταν κυβερνάς. Το αντισταθμίζουν όμως οι επιτυχίες. Όσο κι αν είναι λίγες σε σχέση μ’ αυτό που έχει ανάγκη ο τόπος. Η δίωξη της διαπλοκής δεν πρέπει να μετριασθεί. Άσε εκείνους που στηρίζουν τους ύποπτους να λένε ότι μ’ αυτό τον τρόπο διχάζεις τους Έλληνες. Κάθε συμβιβασμός στον χώρο αυτό (με την ελπίδα να μετριασθεί αντίστοιχα ο πόλεμος κατά της κυβέρνησης), οδηγεί νομοτελειακά, με μικρά αλλά σταθερά βήματα, στην κατάρρευση της διακυβέρνησης ΣΥΡΙΖΑ-ΑΝΕΛ. Το ίδιο ισχύει για την προώθηση των «δικών μας παιδιών» σε θέσεις που με αξιοκρατικά κριτήρια δεν θα έπρεπε να πάρουν, με δυσανάλογα για τις υπηρεσίες που προσφέρουν υψηλές αμοιβές, κτλ.
Όλες οι αντιφάσεις, όλοι οι εσφαλμένοι χειρισμοί, όλα τα αδιέξοδα που αντιμετωπίζει η Αριστερά στην εξουσία αξίζουν όμως τον αγώνα που δίνει, ώστε το ελάχιστο να γίνει καλύτερο με στόχο να βγει η χώρα από την κρίση και να μπει στον δρόμο της ανάπτυξης. Οι πρώτοι δείκτες το δείχνουν. Είμαστε στη σωστή κατεύθυνση.

 

ΗΜΕΡΟΛΟΛΟΓΙΟ ΒΑΛΙΑ ΣΕΜΕΡΤΖΙΔΗ

Μια συναρπαστική περιπέτεια

Ασχολείσαι με τον ζωγράφο Βάλια Σεμερτζίδη. Να δώσουμε μια εικόνα αυτής της δουλειάς σου στους αναγνώστες μας;
Προετοιμάζω την έκδοση του ημερολογίου του ζωγράφου. Ο Σεμερτζίδης άρχισε να κρατάει ημερολόγιο στα δεκαεννιά του χρόνια, το 1930, και σταμάτησε το 1981, στα εβδομήντα του. Πρόκειται για έναν πραγματικό θησαυρό γεμάτο πληροφορίες για τη ζωγραφική του, αλλά και για τους έλληνες φιλότεχνους που αγόραζαν έργα του, για τις τιμές που τα πουλούσε, για τους φίλους του, τις καλλιτεχνικές παρέες, τις εκθέσεις και φυσικά το βουνό. Τον Μάρτιο του 1944 ανεβαίνει απάνω, μετά έχουμε πολλά νέα στοιχεία για τα Δεκεμβριανά, για την κατάσταση μετά, για τον αγώνα του για τον ρεαλισμό. Ένα πολύτιμο υλικό το οποίο ελπίζω να μπορέσει να δημοσιευτεί.

Πότε θα τυπωθεί ;
Ας το τελειώσουμε πρώτα. Η δουλειά θα πάρει χρόνια. Τη δεκαετία του ΄30 ο Σεμερτζίδης χρησιμοποιούσε κάτι μεγάλα τετράδια, ενώ την περίοδο του βουνού έγραφε σε μικρά χαρτάκια, συχνά τυλιγμένα, διότι τα ’χε κρύψει μετά. Η γραφή του, εν τω μεταξύ, είναι δυσανάγνωστη. Εφαρμόζει κι ένα ορθογραφικό σύστημα που δυσκολεύει ακόμα περισσότερο τον αναγνώστη. Πρόκειται για μια συναρπαστική περιπέτεια για μένα. Αυτό είναι το μεγάλο σχέδιο αυτή τη στιγμή, το οποίο μακάρι να μπορέσει να ολοκληρωθεί.

Βιογραφικό

hatzinikolaou-1

O Νίκος Χατζηνικολάου γεννήθηκε στη Θεσσαλονίκη το 1938. Σπούδασε ιστορία της τέχνης στο Βερολίνο, στο Φράιμπουργκ, στο Μόναχο και στο Παρίσι. Ήταν μέλος της συντακτικής επιτροπής του περιοδικού Πορεία, οργάνου της Ενώσεως των εν Παρισίοις Ελλήνων Σπουδαστών (ΕΠΕΣ) καθώς και του περιοδικού Αγώνας που εξέδιδε η οργάνωση Παρισιού του ΚΚΕ Εσωτερικού. Είναι ομότιμος καθηγητής του Πανεπιστημίου Κρήτης, όπου δίδαξε για είκοσι χρόνια (1985-2005). Ως προσκεκλημένος καθηγητής δίδαξε σε πολλά Πανεπιστήμια του εξωτερικού. Το 2003 ήταν Getty Research Scholar. Το 2006 τιμήθηκε με το Βραβείο Herder από το Πανεπιστήμιο της Βιέννης. Μεταξύ των κυριότερων δημοσιεύσεών του στα ελληνικά συγκαταλέγονται τα βιβλία Εθνική τέχνη και πρωτοπορία (1982), Νοήματα της Εικόνας (1994), Από τον Μολιέρο στον Γκόγια (2003), καθώς και οι κατάλογοι των εκθέσεων Δομήνικος Θεοτοκόπουλος Κρης (1990), Ο Μέγας Αλέξανδρος στην ευρωπαϊκή τέχνη (1997), Ο θάνατος του Τσε Γκεβάρα (2002), Ο Γκρέκο στη μεγάλη οθόνη (2008), Βάλιας Σεμερτζίδης, 1911-1983 (2012), Ο Δομήνικος Θεοτοκόπουλος μεταξύ Βενετίας και Ρώμης (2014) και Ο φιλικός κύκλος του Γκρέκο στο Τολέδο (2014). Έχει δημοσιεύσει πολλά επιστημονικά άρθρα σε ξένα περιοδικά.
ΓΙΑ ΤΗΝ 
ΚΟΜΜΟΥΝΙΣΤΙΚΗ ΑΝΑΝΕΩΣΗ, 
ΓΙΑ ΤΟ ΣΟΣΙΑΛΙΣΜΟ
ΜΕΛΟΣ ΤΟΥ

Copyright © 2021 - All rights reserved

 | 

Developed by © Jetnet