Σημείο αναφοράς για μια αριστερή διανόηση του 21ου αιώνα

 

Της Ρένας Δούρου

Βρισκόμαστε με την καρδιά σφιγμένη, για να μιλήσουμε για μια ξεχωριστή συντρόφισσα, μια αγαπημένη φίλη. Έναν ιδιαίτερο άνθρωπο που μας τίμησε με τη φιλία και την εμπιστοσύνη της. Μια σπουδαία και σημαντική γυναίκα, με ήθος, διορατικότητα και τόλμη. Δυσκολεύομαι να μιλήσω για τη Σούλα σε χρόνο παρελθόντα. Να μιλήσω για τη Σούλα και τη γενναιοδωρία της ειδικά απέναντι στους νέους —κάτι που ήταν το σήμα κατατεθέν της. Να μιλήσω για την ευρύτητα του πνεύματός της, μακριά από δογματισμούς και αποκλεισμούς. Να μιλήσω για την ανιδιοτέλεια της προσφοράς σε όσα πίστευε βαθιά: την Αριστερά, τα δικαιώματα των γυναικών, τη συνέπεια, την αξιοπρέπεια, τον αγώνα.
«Είναι ασυγχώρητη απλούστευση η πλήρης “οικονομικοποίηση” της πολιτικής, που αντί να θέτει τους κανόνες, σέρνεται πίσω από τις διαθέσεις του κερδοσκοπικού κεφαλαίου», έγραφε ως Μελίνα Βολιώτη στην «Αυγή», με τον τίτλο «Ζητείται αξιοπρέπεια!». «Αξιοπρέπεια», λέξη κομβική που ταυτίστηκε με τον χαρακτήρα της, τη διακριτικότητα που δεν ήταν αδυναμία, αλλά στάση ζωής.

Απέναντι στη χυδαιότητα

Η Παναρέτου είχε συνειδητά επιλέξει να ασχολείται με τα σοβαρά και όχι με τα επιφανειακά. Ανήκε στη φουρνιά εκείνων που κτίζουν γέφυρες επικοινωνίας. Δεν φοβόταν τον αντίλογο, αλλά απεχθανόταν την επιφανειακότητα και τη χυδαιότητα μιας δημόσιας σφαίρας στην οποία κυριαρχεί ο διάλογος των 140 χαρακτήρων και των προσωπικών επιθέσεων στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Η Παναρέτου, από όποιο μετερίζι κι αν βρέθηκε, υπηρέτησε με συνέπεια τον ορθό λόγο, την τεκμηριωμένη προσέγγιση, μακριά από φωνασκίες. Είτε με την ιδιότητά της ως στελέχους του Συνασπισμού και αργότερα του ΣΥΡΙΖΑ, είτε ως Πρόεδρος του Συνδέσμου για τα Δικαιώματα της Γυναίκας. Πάντα με αίσθηση ευθύνης.
Αν νομίζετε ότι αυτά είναι αυτονόητα, δεν έχετε παρά να προσπαθήσετε να συνδιαλαγείτε με ανθρώπους που στηρίζουν διαφορετικές ομάδες ή ανήκουν σε διαφορετικούς χώρους. Και ο λόγος της ξεχώριζε πάντα, γιατί ήταν τεκμηριωμένος και μειλίχιος. Καίριος, όταν μας εξηγούσε, επιστρέφοντας από τη Διάσκεψη του Πεκίνου, τη σημασία της έμφυλης ισότητας για το μέλλον των κοινωνιών μας. Επίκαιρος όταν επρόκειτο για τη σημασία της φεμινιστικής υπόθεσης —«ο σεξισμός είναι ο μαζικότερος και αρχαιότερος ρατσισμός», έγραφε, δίνοντας αγώνα για να επικυρώσει επιτέλους η χώρα μας τη Σύμβαση της Κωνσταντινούπολης για τη βία κατά των γυναικών. Και ίσως η δικαίωση της παρακαταθήκης της να είναι η κύρωση, επιτέλους, της εμβληματικής αυτής Σύμβασης. Λόγος προνοητικός για την Ευρωπαϊκή Ένωση των δικαιωμάτων που σήμερα βάλλεται από την ακροδεξιά και τους εθνικισμούς. «Να μην χαρίσουμε αυτή την Ευρώπη στους εχθρούς της. Στους σωβινιστές, τους φασίστες», έκρουε τον κώδωνα του κινδύνου.

Αξιακή πυξίδα

Φεμινιστικό κίνημα, έμφυλα δικαιώματα, κοινωνική Ευρώπη, αλληλένδετα μέσα από το πρίσμα της ολιστικής προσέγγισης της Παναρέτου, που κατάφερνε πάντα να λειτουργεί για πολλές και πολλούς από εμάς ως πυξίδα, αναδεικνύοντας το κρίσιμο, το σημαντικό, μέσα από ένα παζλ αντιφατικών εξελίξεων. Αυτή η πυξίδα μάς λείπει σήμερα, όπως μας λείπει η επιμονή της στη δράση, γιατί πρέπει να θυμόμαστε ότι η Παναρέτου δεν έμενε στα λόγια, δεν περίμενε από τους άλλους να πράξουν, έπαιρνε πρωτοβουλίες, οργάνωνε τη δράση, λειτουργούσε ενωτικά, συσπειρωτικά, συλλογικά. Με αίσθηση της ιστορικής ευθύνης απέναντι στη νέα γενιά και τις προκλήσεις που αντιμετωπίζει σε καιρούς ναρκοθετημένους, λειτουργούσε ως γέφυρα συνδέοντας τις καλύτερες παραδόσεις των κοινωνικών αγώνων του χθες με τις ανάγκες του σήμερα και του αύριο.
«Όλοι και όλες εμείς, που μετά την πτώση του υπαρκτού και την απότομη μεταβολή των παγκόσμιων συσχετισμών βρεθήκαμε να διασχίζουμε την πολιτική έρημο, κρατήσαμε παρ’ όλα αυτά έστω και μισοαναμμένη τη φλόγα, που τώρα έγινε ολόλαμπρος πυρσός. Μακάρι να καταυγάσει τα ερέβη της σημερινής πρωτοείδωτης κατάστασης. Τουλάχιστον, ας έχουμε την ικανοποίηση ότι εξασφαλίσαμε τη συνέχεια, κάνοντας χώρο για την ταλαντούχα νέα γενιά» παρατηρούσε στις αρχές του 2014.
Σας είπα από την αρχή, ότι δυσκολεύομαι να μιλώ για τη Σούλα σε χρόνο παρελθόντα. Μοιάζει παραφωνία. Γιατί γυναίκες σαν τη Σούλα δεν θέλουν να είναι «το θέμα», αλλά να διαμορφώνουν τα θέματα. Και ο μόνος τρόπος να την τιμήσουμε ουσιαστικά είναι να μην ξεχάσουμε τις αξίες της που την έκαναν ξεχωριστή, χρήσιμη, σημείο αναφοράς για μια αριστερή διανόηση του 21ου αιώνα, τη διανόηση που ασχολείται σοβαρά με τα δικαιώματα.
Να μην ξεχάσουμε την ανυποχώρητη αποφασιστικότητά της για την υπεράσπιση της Δημοκρατίας, της Ισότητας, της Ελευθερίας, της κοινωνικής Δικαιοσύνης. Να μην σωπάσουμε και να αντιστεκόμαστε μπροστά σε «φαινόμενα εκπεσμού της προσωπικότητας και του δημόσιου βίου», όπως είχε παρατηρήσει προφητικά η ίδια, στο τελευταίο της χρονογράφημα, υπογραμμίζοντας ότι «αυτή είναι η ουσία του εκδημοκρατισμού» που αφορά «όλους τους δημοκρατικούς πολίτες, άνδρες και γυναίκες». Να μην κάνουμε πίσω, όπως εκείνη δεν έκανε πίσω σε όλη της τη ζωή, σε δύσκολες συνθήκες.
«Μπορεί να αντιμετωπίσετε πολλές ήττες, αλλά δεν πρέπει να ηττηθείτε, γιατί  οι ήττες χρειάζονται για να μάθετε τον εαυτό σας, να μάθετε να αντιστέκεστε, να τα καταφέρνετε», γράφει η Μάγια Αγγέλου, η μεγάλη αμερικανίδα φεμινίστρια για τα δικαιώματα των μονογονεϊκών οικογενειών. Και θα προσυπέγραφε σίγουρα η Σούλα, γιατί ήξερε και από μάχες και από ήττες. Και ήξερε να βγαίνει πιο δυνατή.
Όσες και όσοι τη γνωρίσαμε ζούμε μια χαρμολύπη. Η απουσία της μας θλίβει.
Η παρακαταθήκη της μας δυναμώνει και μας απαγορεύει τη λήθη.



* Το κείμενο βασίστηκε στην ομιλία της Ρένας Δούρου στην εκδήλωση μνήμης για τη Σούλα Παναρέτου, που διοργάνωσε το τμήμα Φεμινιστικής Πολιτικής/Φύλου του ΣΥΡΙΖΑ στις 14 Μαρτίου 2017.
ΓΙΑ ΤΗΝ 
ΚΟΜΜΟΥΝΙΣΤΙΚΗ ΑΝΑΝΕΩΣΗ, 
ΓΙΑ ΤΟ ΣΟΣΙΑΛΙΣΜΟ
ΜΕΛΟΣ ΤΟΥ

Copyright © 2021 - All rights reserved

 | 

Developed by © Jetnet