Το τριήμερο συνέδριο, με τίτλο «Σκάσε. Ή μάλλον μίλα. Κάρλα Λόντζι και η τέχνη του φεμινισμού» που είχε διοργανώσει η Βιβλιοθήκη του Casa Internazionale delle Donne (Διεθνές Σπίτι Γυναικών), της Ρώμης, το 2010, για την Carla Lonzi, επανατοποθέτησε στο προσκήνιο αυτήν την εμβληματική μορφή του ιταλικού φεμινιστικού κινήματος. Το υλικό που είχε χρησιμοποιηθεί βρίσκεται στη Βιβλιοθήκη του Σπιτιού Γυναικών και κίνητρο ήταν η διαπίστωση ότι ένα μεγάλο ποσοστό νεαρών γυναικών που χρησιμοποιούν τη Βιβλιοθήκη, δείχνει μεγάλο ενδιαφέρον για τα κείμενά της.
Στο ερώτημα που είχε διατυπωθεί για το τι μπορεί να προσφέρει η Κάρλα Λόντζι στις νεότερες γυναίκες και σ’ εκείνες που μεγάλωσαν όταν η εποχή της χειραφέτησης είχε λίγο πολύ ολοκληρωθεί, η απάντηση ήταν: Kάτι πολύτιμο, από τη στιγμή που σήμερα η πολιτική έχει περιοριστεί στα ελάχιστα, σε απλή διαχείριση προσωπικών συμφερόντων, που ο κόσμος μοιάζει αδύνατο ν’ αλλάξει και ο Άλλος εμφανίζεται κυρίως ως απειλή.

Της Σοφίας Ξυγκάκη

Η Κάρλα Λόντζι γεννήθηκε το 1931 στη Φλωρεντία, σπούδασε ιστορία της τέχνης, παντρεύτηκε νέα, απέκτησε ένα παιδί, χώρισε νέα, θεωρώντας το γάμο περιοριστικό, και για δέκα χρόνια εργάστηκε ως επιμελήτρια και ιστορικός τέχνης, ενώ παράλληλα ήταν μόνιμη συνεργάτις στο πρωτοποριακό περιοδικό «Marcatrè». Εκεί ανέπτυξε μια νέα μορφή κριτικής που απείχε από τον ιστορικισμό του Μπενεντέτο Κρότσε που ακόμη ασκούσε επιρροή. Το 1963 με το κείμενό της Η μοναξιά του κριτικού εναντιώνεται στον Κάρλο Τζούλιο Αργκάν, κριτικό τέχνης, σημείο αναφοράς για τη σύγχρονη τέχνη, καθηγητή στο Πανεπιστήμιο της Ρώμης, που για την Λόντζι αντιπροσώπευε τον διανοούμενο, κομμουνιστή κριτικό που υποστήριζε το ρόλο της αυθεντίας, ενώ η ίδια εναντιωνόταν σε κάθε μορφής ακαδημαϊσμό και αλαζονεία που τον συνόδευε, θεωρώντας ότι η δουλειά του κριτικού πρέπει να επινοηθεί εκ νέου. Στο βιβλίο της «Αυτοπροσωπογραφία», που κυκλοφορεί το 1969, διάφοροι καλλιτέχνες, ανάμεσά τους η φίλη της και συνοδοιπόρος για πολλά χρόνια Carla Accardi, o Γιάννης Κουνέλλης του οποίου είχε επιμεληθεί μία από τις εκθέσεις, o σύντροφός της, Pietro Consagra, μιλά ο καθένας για τον εαυτό του και τη θέση του στον κόσμο της τέχνης, σε πρώτο πρόσωπο κι αυτό συνθέτεται από την Κάρλα Λ χωρίς καμιά διάθεση γραμμικής αφήγησης αλλά ως ένα παζλ που προέκυψε με συνειδησιακή ροή.
Στο βιβλίο διακρίνεται η αγωνία της ως κριτικού και του ρόλου που καλείται να διαδραματίσει στο σύγχρονο κόσμο της τέχνης όπως και η διερεύνηση της δυνατότητας «η κριτική πράξη να αποτελεί μέρος της καλλιτεχνικής δημιουργίας». Στην τέχνη δεν την ενδιέφερε τόσο το έργο όσο η αυθεντικότητα και η ειλικρίνεια του καλλιτέχνη, στοιχεία που συνδέουν τη δουλειά της ως κριτικό και τη στράτευση της ως φεμινίστρια. Με τεράστιο προσωπικό κόστος είχε δημιουργήσει ρήξεις, επιδιώκοντας να αποσπάσει τον κριτικό από τον πολιτισμικό μύθο, στον οποίο είχε εγκλωβιστεί, και τις γυναίκες από την αυταπάτη της χειραφέτησης εντός του πατριαρχικού μοντέλου.
«Όταν συνειδητοποιείς κάτι για τον εαυτό σου και τον άλλον πρέπει να αντιδράς ανάλογα. Αν πιστεύω ένα πράγμα και μετά πράττω διαφορετικά, αισθάνομαι ότι εγώ η ίδια κατακρεουργώ τον εαυτό μου» είχε γράψει.
To 1970, δημοσιεύει το κείμενό της Η κριτική είναι εξουσία και εγκαταλείπει το επάγγελμα της για να αφοσιωθεί στο φεμινισμό, στην ομάδα Rivolta femminile και τον εκδοτικό οίκο που δημιούργησε.

Rivolta Femminile

«Μια μέρα του 1969, μου τηλεφώνησε η φίλη μου, Ντάτσα Μαραΐνι, για να μου ζητήσει να συμμετάσχω σε μια ομάδα γυναικών, ως επί το πλείστον καλλιτέχνιδων, ανάμεσά τους οι Carla Accardi και Elvira Banotti, που με πρωτοβουλία της Κάρλα Λόντζι συγκεντρώνονταν για να δημιουργήσουν την πιο σημαντική, όπως έμελλε να εξελιχθεί, φεμινιστική ομάδα στην ιστορία του φεμινισμού της Ιταλίας, τη Rivolta Femminile (Γυναικεία Εξέγερση)» αφηγείται το 2010, η Adele Cambria, επίσης συγγραφέας. Το καλοκαίρι της ίδιας χρονιάς άρχισε να δημιουργείται το εξαιρετικό μανιφέστο που ένα χρόνο αργότερα, τον Ιούλιο του 1970, τοιχοκολλήθηκε σε όλη τη Ρώμη.
Οι σχέσεις μεταξύ των γυναικών της Rivolta έπαιξε σημαντικό ρόλο στη σύνταξη του κειμένου, αφού δεν παρουσίαζαν νέες θεωρίες, καθώς οι μεμονωμένες φράσεις/άρθρα είχαν προκύψει από τις συζητήσεις, σε κλίμα εμπιστοσύνης, στην ομάδα τους.
Από τις πιο σημαντικές αμφισβητήσεις της Rivolta ήταν αυτή της αρχής της ισότητας και της χειραφέτησης, στην οποία στηριζόταν το μοντέρνο κράτος, αλλά αφορούσε μόνο τους άντρες, αφού ο δημόσιος χώρος ήταν διαθέσιμος μόνο σε αυτούς, ενώ οι ουδέτεροι όροι του ανθρώπου και του πολίτη στη Διακήρυξη των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου και του Πολίτη, το 1789, ουσιαστικά απέκλειαν τις γυναίκες: έτσι αποδείχτηκε εξαιρετικά επαναστατική για τους άντρες και άκρως συντηρητική για τις γυναίκες· αλλά και τον 20ό αιώνα, το δικαίωμα στην ψήφο και η οικονομική ισότητα των γυναικών δεν κατάφεραν να υπονομεύσουν τελικά την κοινωνική τάξη γιατί δεν λειτουργούσαν στη σφαίρα του συμβολικού: δεν παρείχαν δηλαδή τη δυνατότητα να αλλάξουν τους μηχανισμούς που καθορίζουν τις κοινωνικές σχέσεις, πρόσφεραν αντίθετα την ψευδαίσθηση ότι είχε υπάρξει ριζοσπαστική αλλαγή στους ρόλους και τις λειτουργίες. Για τη Rivolta η έξοδος από την καταπίεση ήταν δυνατή μόνο με την αναγνώριση της διαφοράς των γυναικών και την παραδοχή ότι αυτό δεν μπορούσε να επιτευχθεί σε κοινωνικό ή νομικό επίπεδο αλλά σε υπαρξιακό, με την αυτογνωσία.
Οι γυναίκες για να απελευθερωθούν πρέπει να καθορίσουν εκ νέου τη ζωή τους χωρίς να χρησιμοποιούν τα εργαλεία της υπάρχουσας κουλτούρας, χωρίς να ανατρέχουν σε κατασκευές και ερμηνείες άλλων που έχουν επινοηθεί με γνώμονα μια «πραγματικότητα» που πάντα τις παρουσιάζει ως αντικείμενα. Τα πιο σημαντικά άρθρα στο Μανιφέστο αφορούν την κουλτούρα και τις δομές που απαξίωσαν τη γυναίκα: τον πολιτισμό που την έδεσε στη σφαίρα του ιδιωτικού· την Εκκλησία και τη θρησκεία που την παρουσιάζουν ως ον δευτερεύον, αναγκαίο για την αναπαραγωγή και ταυτόχρονα ως πηγή αμαρτίας· την ψυχανάλυση και τη θεωρία του φθόνου του πέους· το μαρξισμό που, σε ό,τι αφορά τις γυναίκες, λειτουργεί με την πατριαρχική λογική.
Η θέση σε σχέση με το μαρξισμό είναι που δημιούργησε τις περισσότερες διαφωνίες στις γυναίκες που συνέταξαν το Μανιφέστο της Rivolta και τελικά οδήγησε στην αποχώρηση της μιας από αυτές, η οποία πίστευε ότι η στράτευση των φεμινιστριών σε πολιτικά κόμματα θα μπορούσε να οδηγήσει στην ευαισθητοποίηση και αλλαγή πλεύσης της αριστεράς, σε αντίθεση με την Λόντζι και τις υπόλοιπες, που αναζητούσαν τη γυναικεία απελευθέρωση σε προσωπικό επίπεδο, μέσω των ομάδων αυτοσυνείδησης που ακριβώς τότε άρχισαν να δημιουργούνται.

Φτύνουμε τον Χέγκελ

Ο Χέγκελ συγκέντρωσε το μίσος όλων των φεμινιστριών για τον ρόλο που αποδίδει στις γυναίκες, στη θεωρία του για το Κράτος, που τις τοποθετεί αποκλειστικά στην ιδιωτική σφαίρα και η Λόντζι έγραψε το σύντομο κείμενο Φτύνουμε τον Χέγκελ, το 1970, γιατί συνολικά σχεδόν οι ιταλίδες φεμινίστριες αξιολογούσαν περισσότερο την πάλη των τάξεων παρά τη δική τους καταπίεση.
Εμβληματικά τα άρθρα που διακηρύττουν την πεποίθηση ότι η γυναίκα δεν προσδιορίζεται με μέτρο τον άντρα: οι γυναίκες της Rivolta, στις ομάδες αυτοσυνείδησης που δημιουργούν, οικειοποιούνται τη χεγκελιανή έννοια της αυτοσυνείδησης, σύμφωνα με την οποία ένα άτομο γίνεται Υποκείμενο τη στιγμή που βλέπει ένα άλλο άτομο ως Άλλον -ασκώντας φυσικά σφοδρή κριτική στον Χέγκελ για τον οποίο ο Άλλος ήταν η γυναίκα-, και επικεντρώνονται στα θέματα εκείνα, όπως οι διαπροσωπικές σχέσεις, τα συναισθήματα, η σεξουαλικότητα, που παραδοσιακά ανήκαν στην ιδιωτική σφαίρα και είχαν αποκλειστεί από τη δημόσια. Η σχέση με το σώμα και τη σεξουαλικότητα, οι επιθυμίες, οι προσωπικές ιστορίες διασταυρώνονται, αναγνωρίζονται ως κοινή εμπειρία, χάνουν την ιδιωτικότητά τους, ενώ το πιο αντιπροσωπευτικό φεμινιστικό σύνθημα της δεκαετίας του ’70, Το Προσωπικό είναι Πολιτικό, προκύπτει από αυτές τις ομάδες της αυτοσυνείδησης.

Πηγές και βιβλιογραφία

Carla Lonzi: «Autoritratto», De Donato, Bari 1969
«Sputtiamo su Hegel», Scritti di Rivolta Femminile, Milano, 1974
«Taci, anzi parla. Diario di una femminista», Scritti di Rivolta Femminile, Milano, 1978
Il manifesto della Rivolta Femminile, 1970.
ΓΙΑ ΤΗΝ 
ΚΟΜΜΟΥΝΙΣΤΙΚΗ ΑΝΑΝΕΩΣΗ, 
ΓΙΑ ΤΟ ΣΟΣΙΑΛΙΣΜΟ
ΜΕΛΟΣ ΤΟΥ

Copyright © 2021 - All rights reserved

 | 

Developed by © Jetnet