vaiou

Της Ντίνας Βαΐου*

Από τις εφημερίδες της 20ης Απρίλη πληροφορηθήκαμε την επιτάχυνση των ενεργειών για το σχέδιο «Νέα Αθήνα», σε συνέχεια κυβερνητικής ανακοίνωσης στις 16 Μαρτίου, που περιέγραφε αναλυτικότερα τις σχεδιαζόμενες παρεμβάσεις στη μητροπολιτική περιοχή. Τόσο η αρχική ανακοίνωση, όσο και τα επιγραμματικά πέντε σημεία της πιο πρόσφατης εγείρουν πολλά ερωτηματικά και ενστάσεις για το (διαφαινόμενο) περιεχόμενο, αλλά και για τις ακολουθούμενες διαδικασίες «σχεδιασμού» στα πολύπλοκα χωρο-κοινωνικά δεδομένα της Αθήνας1.
Η δημιουργία Μητροπολιτικού Πάρκου Γουδή, το οποίο άλλωστε, μετά από πολύχρονους αγώνες και διαδοχικές μελέτες και σχεδιασμούς, είναι θεσμοθετημένο και περιλαμβάνεται στο ισχύον Ρυθμιστικό Σχέδιο, ανατρέπεται πλήρως από την προτεινόμενη κατασκευή του νέου γηπέδου του Παναθηναϊκού πίσω (ανατολικά) από το Νοσοκομείου της Αεροπορίας, στην καρδιά δηλαδή του πάρκου και πάνω σε τμήμα της κοίτης του Ιλισσού. Η κατασκευή νέου γηπέδου, όπως είναι γνωστό, αποτελεί προϋπόθεση για την απομάκρυνση του γηπέδου «Απ. Νικολαϊδης» από τη Λεωφόρο Αλεξάνδρας και την ανάπλαση της περιοχής. Στην πρόσφατη ανακοίνωση δεν αναφέρεται το φαραωνικό και άχρηστο έργο «υπογειοποίησης» της Λεωφόρου, με στόχο την ενοποίηση χώρων από το Λυκαβηττό ως τους Αμπελόκηπους, τους οποίους κάποια σχέδια εμφανίζουν ως «πράσινο», ενώ περιέχουν σημαντικά κτιριακά συγκροτήματα με μεγάλη πυκνότητα κινήσεων (νοσοκομεία, δικαστήρια, σχολεία κλπ). Η θέση του γηπέδου στον Ελαιώνα, για την οποία επίσης μεγάλες μάχες δόθηκαν, έχει αποσιωπηθεί πλήρως στις ανακοινώσεις, ενώ αποτελεί τη λιγότερο επαχθή για την πόλη επιλογή. Η, δε, δυνατότητα στέγασης του Παναθηναϊκού και άλλων ποδοσφαιρικών ομάδων στις υποχρησιμοποιούμενες Ολυμπιακές εγκαταστάσεις (ΟΑΚΑ) ούτε καν αναφέρεται. Το ιστορικό κέντρο της Αθήνας, και ειδικότερα το Εμπορικό Τρίγωνο, επίσης αντικείμενο πολλών μελετών και σχεδιασμών μέχρι σήμερα, μάλλον δεν αντέχει άλλα τραπεζοκαθίσματα, τα οποία με μαθηματική ακρίβεια θα αντικαταστήσουν πολύτιμες και σπάνιες πλέον παραγωγικές δραστηριότητες της πόλης, όταν οι πεζοδρομήσεις ανακοινώνονται χωρίς να συνοδεύονται από κανένα άλλο μέτρο.

Χωρίς τους κατοίκους

Τα σημάδια της πολύχρονης και πολύπλευρης κρίσης είναι ορατά στην πόλη και στις διαφορετικές ομάδες κατοίκων της, επιθυμητών και μη, και θα όφειλαν να αποτελούν οδηγό για το σχεδιασμό πολιτικών. Τέτοια προτάγματα είναι φανερό ότι δεν περιλαμβάνονται στη λογική των ανακοινωθέντων σημείων. Οι κάτοικοι της πόλης μάλιστα απουσιάζουν επιδεικτικά από τις διατυπώσεις των ανακοινώσεων, ιδιαίτερα της πρώτης και πιο αναλυτικής, όπου επαναλαμβάνονται όλα τα κλισέ εν είδει «sos» για σχολικές εξετάσεις: βιώσιμη αστική κινητικότητα, αναβάθμιση του περιβάλλοντος των δημοσίων χρήσεων (με το θηριώδες γήπεδο δίπλα στα νοσοκομεία;), τόνωση της εμπορικής δραστηριότητας στο κέντρο (με την αδειοδότηση ή την ανοχή τεράστιων εμπορικών κέντρων στην περιφέρεια; με την εγκατάλειψη των μικρών επιχειρήσεων; με τις συνεχείς μειώσεις του διαθέσιμου εισοδήματος των πολιτών;), προστασία του περιβάλλοντος (οικοδομώντας τεράστιο γήπεδο στην καρδιά του Μητροπολιτικού Πάρκου;), αναβάθμιση της ποιότητας ζωής (αυξάνοντας την πυκνότητα του χτισμένου όγκου και την ένταση των χρήσεων σε ήδη κορεσμένους χώρους;), νέες θέσεις εργασίας (άγνωστο πού και πώς) —και όλα αυτά μετά από «σχετικές μελέτες» που συνάγεται ότι εκπονούνται (από ποιους και με ποιες διαδικασίες;) (Η Αυγή 20/4/2017). Ταυτόχρονα προωθείται αναθεώρηση του Ρυθμιστικού Σχεδίου του 2014, όταν ο Οργανισμός Ρυθμιστικού Σχεδίου έχει καταργηθεί και κεντρικοί φορείς σχεδιασμού έχουν αποψιλωθεί από αρμοδιότητες και προσωπικό. Αναμένεται, δε, ότι οι αρμόδιοι φορείς θα συνεργασθούν ισότιμα, παρά τις μέχρι σήμερα αντίθετες πρακτικές τους, ενώ θα κινητοποιηθούν από την κυβέρνηση ομάδες επιστημόνων (πολεοδόμων, νομικών, οικονομολόγων).

Με ποιες διαδικασίες;

Πολλά ακόμη θα μπορούσαν να γραφτούν για τη «Νέα Αθήνα» που προεικονίζουν οι ανωτέρω ανακοινώσεις. Όμως εξ ίσου σημαντικές με τις ίδιες τις προτάσεις είναι και οι διαδικασίες που ακολουθούνται, κυρίως ως δείγμα μιας αριστερής γραφής. Κατ’ αρχήν οι ανακοινώσεις από το πρωθυπουργικό γραφείο απαξιώνουν δεκαετίες μελέτης και σχεδιασμού, στις οποίες η Αριστερά (που δεν ήταν στην κυβέρνηση) και οι αριστεροί που βρέθηκαν σε θέσεις ευθύνης στη δημόσια διοίκηση έδωσαν μάχες για το δημόσιο συμφέρον, διασώζοντας ό,τι μπορούσε να διασωθεί —μάχες με κατεστημένα συμφέροντα, με διαπλεκόμενες συνδέσεις, με διευθετήσεις υπέρ των κάθε φορά ημετέρων. Οι ως τώρα ανακοινώσεις υπόσχονται ακόμη αναθεώρηση μελετών που, στην αρνητική για τα δημόσια αγαθά σημερινή συγκυρία, μόνο προς το χειρότερο μπορεί να οδηγήσει —και πάντως σε μια κατεύθυνση ιδιωτικοποίησης (και) του σχεδιασμού. Ταυτόχρονα, οι ανακοινώσεις απαξιώνουν μακροχρόνιους αγώνες πολιτών για την αποτροπή της εντατικής ανοικοδόμησης, για την προστασία του περιβάλλοντος, την ποιότητα ζωής, τη διάσωση μικρών και μεγαλύτερων ελεύθερων χώρων από εργολαβικά «οράματα» και ορέξεις.
Τις παρεμβάσεις και ανατροπές που προτείνονται στην ανακοίνωση του πρωθυπουργικού γραφείου δεν τις έχει ζητήσει καμιά τρόικα ούτε αποτελούν μνημονιακή υποχρεώση. Θα περίμενε λοιπόν κανείς να αποτελούν κομμάτι εκείνου του θρυλούμενου «εναλλακτικού σχεδίου», όπου θα εκφράζονταν οι προθέσεις και τα δείγματα γραφής μιας αριστερής πολιτικής. Και ο σχεδιασμός ως δημόσια πολιτική και όχι ως project ή επενδυτικό σχέδιο είναι ένα πρόσφορο πεδίο για τέτοια δείγματα γραφής. Είναι γνωστό άλλωστε ότι η (ανανεωτική) Αριστερά διαθέτει πλούσιο απόθεμα τέτοιων δειγμάτων γραφής για το σχεδιασμό της Αθήνας —κι όχι μόνο. Αντ’ αυτού βρισκόμαστε μπροστά σε ανακοινώσεις παρεμβάσεων και ευχολόγια, με διατυπώσεις εντελώς παρωχημένες, που στα ελληνικά πράγματα έχουν συνδεθεί άρρηκτα με προεκλογικές περιόδους. Οι παρεμβάσεις στην πόλη και η συνδεδεμένη μ’ αυτές εντατική εκμετάλλευση της γης έχουν χρησιμοποιηθεί σε όλες τις προεκλογικές αναμετρήσεις για την προσέλκυση ψηφοφόρων, μέσα από την ικανοποίηση συγκεκριμένων κάθε φορά συμφερόντων —από την «ένταξη στο σχέδιο» μικρών αυθαίρετων κατασκευών για πρώτη κατοικία, μέχρι τη νομιμοποίηση χοντρών παρεκβάσεων προς όφελος συγκεκριμένων συμφερόντων και σε βάρος του περιβάλλοντος, του δημόσιου συμφέροντος, της πόλης ως τόπου ζωής εκατομμυρίων ανθρώπων— σε βάρος εν τέλει του δικαιώματός στην πόλη.

* Η Ντ. Βαΐου είναι καθηγήτρια στον Τομέα Πολεοδομίας και Χωροταξίας του ΕΜΠ, συντονίστρια του μεταπτυχιακού προγράμματος «Πολεοδομία και Χωροταξία»

Σημείωση:
1. Βλ. μεταξύ άλλων και το σχετικό ψήφισμα του Τομέα Πολεοδομίας και Χωροταξίας του ΕΜΠ, 21/3/2017
ΓΙΑ ΤΗΝ 
ΚΟΜΜΟΥΝΙΣΤΙΚΗ ΑΝΑΝΕΩΣΗ, 
ΓΙΑ ΤΟ ΣΟΣΙΑΛΙΣΜΟ
ΜΕΛΟΣ ΤΟΥ

Copyright © 2021 - All rights reserved

 | 

Developed by © Jetnet