Ένα νέο σύστημα κοινωνικής πρόνοιας προς την καταπολέμησή τους

dianomi2

Ελαφριά μείωση παρατηρήθηκε στο ποσοστό του πληθυσμού της χώρας που κινδυνεύει από τη φτώχεια, σύμφωνα με την ετήσια μελέτη της ΕΛΣΤΑΤ. Συγκεκριμένα, το 2016 (εισόδημα του 2015) το 21,2% του πληθυσμού βρίσκεται αντιμέτωπο με τη φτώχεια, έναντι του 21,4% και 22,1% το 2015 και 2014 αντίστοιχα. Δηλαδή, 2.263.000 άτομα διαθέτουν κάτω του 60% του μέσου εισοδήματος (κατώφλι της φτώχειας τα 4.500 ευρώ το χρόνο ανά άτομο και 9.450 ευρώ ετησίως ανά 4μελη οικογένεια).

Τα θύματα της φτώχειας

Η οικονομική κρίση και οι πολιτικές λιτότητας, που εγκαινιάστηκαν με το πρώτο μνημόνιο το 2010 είχαν ως αποτέλεσμα, όπως γνωρίζουμε και βιώνουμε όλοι, τη σημαντική αύξηση του κινδύνου της φτώχειας για τον πληθυσμό που διαμένει στην Ελλάδα, με αποκορύφωμα τα έτη 2012 και 2013 (23,1%). Αντικρίζοντας τον αντίστοιχο δείκτη του 2005 (19,6%), η διαφορά δεν φαίνεται να είναι τόσο μεγάλη από τα δεδομένα της κρίσης και αυτό γιατί οι δείκτες είναι σχετικοί. Υπολογίζονται, δηλαδή, με κριτήριο το ετήσιο μέσο εισόδημα, το οποίο όμως μειώθηκε δραστικά αυτά τα χρόνια, μειώνοντας αντίστοιχα και το κατώφλι της φτώχειας. «Στην πραγματικότητα, βάσει των απόλυτων δεικτών, με κριτήριο δηλαδή το μέσο εισόδημα του 2005 ή του 2008, που από τότε έχει συρρικνωθεί κατά 30%, το ποσοστό του πληθυσμού που κινδυνεύει από τη φτώχεια είναι πολύ μεγαλύτερο, και βάσει αυτού έχει νόημα να μιλάμε», εξηγεί στην «Εποχή» ο Χρήστος Τριανταφύλλου, επιστημονικός συνεργάτης της ΙΝΕ ΓΣΕΕ. Σε σχέση, λοιπόν, με το εισόδημα του 2005 και του 2008, το ποσοστό των ανθρώπων που κινδυνεύουν από τη φτώχεια ανέρχεται στο υπέρογκο 43% και 48,9% αντίστοιχα.
Τα μεγαλύτερα θύματα της φτώχειας συνεχίζουν να είναι, παρά τη μείωση, οι μετανάστες, τα παιδιά έως 17 χρονών και οι άνεργοι. Στους τελευταίους δε ο κίνδυνος αυξήθηκε σε σχέση με το 2015, υποδεικνύοντας τη σημασία της εργασίας και του μισθού όσον αφορά την καταπολέμηση της φτώχειας. Ενώ σημαντικός παράγοντας, όπως διαφαίνεται από την έρευνα, για την προστασία από το φαινόμενο αυτό συνιστούν και τα προνοιακά επιδόματα, που χωρίς αυτά, αντιμέτωπο με τη φτώχεια θα βρισκόταν το 25,2% του πληθυσμού.
Η σημασία των πολιτικών κοινωνικής αλληλεγγύης και της πλήρους απασχόλησης διακρίνεται επίσης και από την εξέταση του δεύτερου κοινωνικού τέρατος, αυτού της υλικής αποστέρησης. Το οποίο, μάλιστα, αφορά ακόμα περισσότερους ανθρώπους, καθώς ούτε οι εργαζόμενοι δεν γλυτώνουν πια από αυτό. «Η υλική αποστέρηση αφορά και τους εργαζόμενους, γιατί μην ξεχνάμε ότι έχουν γίνει τρομερές μειώσεις στους μισθούς, αλλά και ότι έχουν κυριαρχήσει στην αγορά οι ελαστικές μορφές εργασίας, με αποτέλεσμα και την περαιτέρω συρρίκνωση του εισοδήματος», τονίζει ο Χρήστος Τριανταφύλλου.
Συγκεκριμένα, το ποσοστό του πληθυσμού που στερείται υλικών αγαθών και υπηρεσιών ανέρχεται για το 2016 στο 22,4% (έναντι 22,2% το 2015 και 21,5% το 2014), εννοώντας πως δεν μπορεί να καλύψει τουλάχιστον 4 από τους εξής 9 τομείς: * Πληρωμή πάγιων λογαριασμών (ενοίκιο, ρεύμα, νερό κλπ) * Αποπληρωμή δόσεων πιστωτικών καρτών και δανείου * Ικανοποιητική θέρμανση * Πληρωμή μιας εβδομάδας διακοπών * Διατροφή που να περιλαμβάνει κάθε δεύτερη μέρα κοτόπουλο, κρέας ή ψάρι * Κάλυψη έκτακτων αναγκών * Κατοχή βασικών αγαθών (τηλέφωνο, έγχρωμη τηλεόραση, πλυντήριο ρούχων, αυτοκινήτου κλπ) * Δραστηριότητες αναψυχής * Χόμπι * Μεγαλύτερη δυσκολία εμφανίζουν τόσα τα φτωχά νοικοκυριά όσο και τα μη φτωχά στην κάλυψη έκτακτων αναγκών, διακοπών, πληρωμή δανείων και χόμπι.

Προνοιακά αναχώματα της φτώχειας

«Ο δείκτης της φτώχειας μετριέται βάσει του εισοδήματος, ενώ ο δείκτης της υλικής αποστέρησης γίνεται βάσει συνεντεύξεων για την έλλειψη αγαθών και υπηρεσιών, γεγονός που σημαίνει ότι δεν είναι τόσο σωστά μετρήσιμος όσο ο πρώτος. Το 2015, βάσει του οποίου γίνεται η φετινή μελέτη, μόλις είχαμε βγάλει το νόμο για την ανθρωπιστική βοήθεια και προλάβαμε να εκταμιεύσουμε μόνο συν 100 εκατ. ευρώ. Άρα πιστεύω πως λόγω αυτού σημειώνεται η μικρή αύξηση στο δείκτη της υλικής αποστέρησης. Για το 2016, που δώσαμε 200 εκατ. ευρώ και ξεκίνησε να λειτουργεί το Κοινωνικό Εισόδημα Αλληλεγγύης (ΚΕΑ) δίνοντας συν 40 εκατ., όπως και με τη χορήγηση 600 εκατ. στους χαμηλοσυνταξιούχους, θα δούμε μεγάλη θετική διαφορά στην επόμενη μελέτη. Ακόμα πιο διαφορετική θα είναι η κατάσταση μετά και το 2017, που θα δοθούν 700 εκατ. για το ΚΕΑ, κάτι που θα το μάθουμε το 2019 βέβαια», εξηγεί στην «Εποχή» η αναπληρώτρια υπουργός Κοινωνικής Αλληλεγγύης, Θεανώ Φωτίου.
Το Κοινωνικό Εισόδημα Αλληλεγγύης αποτελεί βασικό εργαλείο καταπολέμησης της υλικής αποστέρησης, καθώς μέχρι και αυτό το μήνα αφορά 548.000 δικαιούχους, ενώ η ηλεκτρονική πλατφόρμα του είναι πάντα ανοιχτή για τους πολίτες, ώστε σε οποιοδήποτε χρόνο να μπορεί κάποιος να κάνει αίτηση και να το λάβει απευθείας κάθε 28 του μήνα. Βάσει του ΚΕΑ, οι δικαιούχοι (μέχρι 1.200 ευρώ εισόδημα το ένα άτομο τους τελευταίους 6 μήνες, 1.800 δύο ενήλικοι ή μονογονεϊκή οικογένεια, 2.100 δύο ενήλικοι και ένα παιδί, 2.700 τετραμελής οικογένεια κοκ) λαμβάνουν 200 ευρώ το μήνα, για μονοπρόσωπο νοικοκυριό,  και επιπλέον 100 ευρώ το μήνα για κάθε ενήλικο μέλος του σπιτιού και επιπλέον 50 για κάθε ανήλικο.
Συνδέει ακόμα τους ωφελούμενους με σειρά από κοινωνικές υπηρεσίες, παροχές και αγαθά, όπως η δωρεάν ιατροφαρμακευτική περίθαλψη ανασφάλιστων, η παροχή σχολικών γευμάτων, η παραπομπή και ένταξη σε δομές και υπηρεσίες κοινωνικής φροντίδας και η ένταξη στα προγράμματα των Κοινωνικών Δομών Αντιμετώπισης της Φτώχειας, προσπαθώντας να απαντήσει στους τομείς που χαρακτηρίζουν την υλική αποστέρηση.
Παράλληλα,  για το ζήτημα της ικανοποιητικής θέρμανσης, το υπουργείο Οικονομικών χορηγεί επίδομα θέρμανσης σε όσους άγαμους έχουν κάτω των 12.000 ευρώ εισόδημα ετησίως, ή 20.000 ευρώ για έγγαμους.
Όσον αφορά την αδυναμία διακοπών και  δραστηριοτήτων αναψυχής, το υπουργείο Κοινωνικής Αλληλεγγύης ξεκινά αρχές Ιουλίου το πρόγραμμα κατασκηνώσεων, όπου παιδιά και ηλικιωμένοι με χαμηλά εισοδήματα, όπως και παιδιά και ενήλικοι ΑμεΑ θα μπορέσουν να φιλοξενηθούν εκεί σε 12 δήμους της Ελλάδας. Ενώ την περασμένη εβδομάδα η υπουργός Θεανώ Φωτίου ανακοίνωσε και την επανέναρξη λειτουργίας της κατασκήνωσης της πρόνοιας στην Λεπτοκαρυά Πιερίας, μετά από επτά χρόνια εγκατάλειψης, όπου θα φιλοξενηθούν περίπου 830 κατασκηνωτές από πολλές περιοχές της χώρας, όπως και ασυνόδευτοι πρόσφυγες με τους συνοδούς τους. Το σημαντικό είναι ότι κατασκηνώσεις της πρόνοιας που είτε είχαν εγκαταλειφτεί, είτε λειτουργούσαν μέσω των δήμων με δανειζόμενο εποχιακό προσωπικό, τώρα ξαναγυρνάνε στην υπηρεσία, η οποία θα τις λειτουργεί με ίδιους πόρους και προσωπικό.
Πραγματοποιείται, επίσης, και φέτος το πρόγραμμα Κοινωνικού Τουρισμού από τον ΟΑΕΔ με 150.000 επιδοτούμενους για 10 διανυκτερεύσεις σε νησιά, όπως και για 59.000 αγρότες και συνταξιούχους από τον ΟΓΑ.
Δυστυχώς, όμως, πολλές υπηρεσίες, παροχές και επιδόματα που μπορούν να δώσουν μια ανάσα στους πολίτες χάνονται μέσα σε ένα βαθύ σύστημα γραφειοκρατίας. Η αντιμετώπιση αυτού του προβλήματος έχει ξεκινήσει να υλοποιείται από το υπουργείο Κοινωνικής Αλληλεγγύης μέσω της δημιουργίας των Κέντρων Κοινότητας, ώστε ο καθένας να μπορεί να ενημερωθεί για αυτά που δικαιούται (βλ. πιο αναλυτικά δίπλα στο «Αξιοπρέπεια στον πολίτη»).

Νέο σύστημα κοινωνικής πρόνοιας

Την ίδια στιγμή, όμως, η ΝΔ μέσω του Χρ. Σταϊκούρα, κατηγορεί την κυβέρνηση ότι «επιβάλλει “αυστηρή δίαιτα” σε ευαίσθητους τομείς, όπως είναι η κοινωνική προστασία, τα επιδόματα πολυτέκνων και οι δαπάνες περίθαλψης».
«Η Ελλάδα δαπανούσε για την πρόνοια ακόμα και την εποχή της ευμάρειας το χαμηλότερο ποσοστό στην Ευρώπη. Η κυβέρνηση παρέλαβε ένα προνοιακό κράτος με προϋπολογισμό 780 εκατ. ευρώ. Τον πρώτο χρόνο τον αύξησε κατά 100 εκατ., το δεύτερο τον έφθασε στο 1 δισ. και για το 2017 το αύξησε στο 1, 57 δισ., με ορίζοντα το 2019, βάσει των αντίμετρων, να φθάσει τα 2,7 δισ. ευρώ. Και μόνο, δηλαδή, βάσει οικονομικών κριτηρίων φαίνεται η τεράστια προσοχή που δίνουμε σε αυτόν τον τομέα», ανταπαντά η Θεανώ Φωτίου.
Παράλληλα, εξηγεί πως η κοινωνική προστασία δεν αφορά μόνο τα πόσα που δαπανούνται, αλλά πρέπει να στηρίζεται σε υπηρεσίες για να είναι αποτελεσματική: «Όλο το προνοιακό κράτος τα προηγούμενα χρόνια ήταν ιδρυματικό και επιδοματικό. Και οι δύο τομείς βρίσκονταν σε χαμηλά ποσοστά, το δε πρώτο είχε αφεθεί μόνο σε φιλανθρωπικές οργανώσεις, που μετά την κρίση μάλιστα μειώθηκε η δράση τους, αφού επλήγησαν και αυτές. Από την άλλη, τα επιδόματα κρατούνταν σε χαμηλά ποσά, παρά την αντίθετη εικόνα που επικράτησε στη μνημονιακή ρητορική. Το ζήτημα, όμως, είναι ότι η φτώχεια δεν αντιμετωπίζεται με επιδόματα, αλλά με υπηρεσίες. Αυτό σημαίνει κοινωνική προστασία και για αυτό φτιάχνουμε ένα ολόκληρο καινούργιο σύστημα πρόνοιας».
Από την άλλη πλευρά, ο Χρήστος Τριανταφύλλου επισημαίνει όμως πως ο κίνδυνος της φτώχειας και της υλικής αποστέρησης δεν θα μπορέσει να αντιμετωπιστεί ποτέ αποτελεσματικά μέσω του κοινωνικού κράτους, όσο συνεχίζουμε να εφαρμόζουμε οικονομικές πολιτικές που παράγουν αυτό το αποτέλεσμα. «Δεν μπορούμε να ακολουθούμε άλλο πολιτικές τις λογικής να σε κάψω Γιάννη, να σ’ αλείψω λάδι. Πολιτικές, δηλαδή, που παράγουν μαζικά φτωχούς και μετά να προσπαθούμε να βρούμε λύσεις ανακούφισης αυτού που δημιουργήσαμε. Όσο συνεχίζει αυτή η οικονομική κατάσταση, κατά την οποία έχουμε χάσει το 26% του ΑΕΠ, είναι πολύ δύσκολο να περιμένει κάποιος μια ουσιαστική αντιμετώπιση του θέματος», τονίζει απαισιόδοξα, καθώς ο επιστημονικός συνεργάτης της ΙΝΕ ΓΣΕΕ κρίνει πως η επιτροπεία δεν αφήνει και πολλά περιθώρια πραγματικής αντιμετώπισης του θέματος. «Προφανώς πρέπει να βοηθήσουμε τις ευάλωτες ομάδες αυτή τη στιγμή με κοινωνικές πολιτικές και πρέπει να κοιτάξουμε και το εύρος των ανθρώπων που καλύπτουν αυτές. Αλλά το κυριότερο είναι να υπάρξει μια αναδιανομή του εισοδήματος για να ανακάμψει η οικονομία. Όταν, όμως, οι δανειστές σου λένε ότι θα κατεβάσεις το αφορολόγητο, έχει μελετηθεί πώς θα επηρεάσει το διαθέσιμο εισόδημα;».
Το αφορολόγητο, σύμφωνα με την υπουργό, δεν πρόκειται να επηρεάσει τα φτωχά στρώματα, αφού δυστυχώς το εισόδημά τους βρίσκεται ούτως ή άλλως κάτω του ορίου που θα θέσει, ενώ «με τα ισοδύναμα μέτρα που θα ληφθούν για αυτά τα στρώματα, αυτά θα ωφεληθούν». Τονίζει ακόμα πως οι πολιτικές πρόνοιας βοηθούν και στη γενικότερη ανάκαμψη της οικονομίας, καθώς «οι παροχές και τα χρήματα που δαπανούνται για την κοινωνική προστασία δεν χάνονται στη μαύρη τρύπα. Αντίθετα όλες οι μελέτες δείχνουν ότι έχουν ένα πολλαπλασιαστικό όφελος για την οικονομία, δηλαδή κάθε ευρώ αποδίδει 1,6 και άνω στο ΑΕΠ. Οι κοινωνικές υπηρεσίες σημαίνουν αύξηση εργασίας. Δεν είναι τυχαίο ότι τα Κέντρα Κοινότητας απασχολούν ήδη 700 ανθρώπους, κάθε υπηρεσία είναι τουλάχιστον 200 άνθρωποι, οι βρεφονηπιακοί σταθμοί είναι άλλες 1.000 θέσεις κτλ».
Παρόλα αυτά, ασκεί και η ίδια κριτική όσον αφορά τις ευρωπαϊκές πολιτικές για τη φτώχεια, που, όπως τελικά έχουν αρχίσει να παραδέχονται και στην ΕΕ, δεν πρόκειται να πιάσουν τους στόχους μείωσης των φτωχών κατά 20.000.000 μέχρι το 2020.  «Οι πολιτικές της Ευρώπης για τον κοινωνικό πυλώνα είναι σε ένα βαθμό υποκριτικές και δυστυχώς δεν δημιουργούν ένα νέο τοπίο και ούτε δίνουν ένα σήμα ότι όντως ενδιαφέρονται για την καταπολέμηση της φτώχειας και του κοινωνικού αποκλεισμού».
Την αντίθετη αίσθηση από όσα εξαγγέλλουν οι ευρωπαϊκές πολιτικές καταπολέμησης της φτώχειας καλλιεργούν, άλλωστε, και οι σκληρές πολιτικές λιτότητας που εφαρμόζει στα κράτη-μέλη και δη στην Ελλάδα. Με το κλείσιμο της δεύτερης αξιολόγησης, έχει ήδη ξεκινήσει το ενδιαφέρον των δημοσιευμάτων για την τρίτη, που έρχεται το φθινόπωρο, μιλώντας για περικοπές των προνοιακών επιδομάτων. «Πρόκειται για το λεγόμενο διαρκές ψεύδος. Δεν τίθεται θέμα περικοπής επιδομάτων στα προαπαιτούμενα της τρίτης αξιολόγησης. Αυτό που θα γίνει είναι να παρέχονται πια μόνο από ένα υπεύθυνο τομέα, τον ΟΓΑ, ώστε να περιορισθεί η γραφειοκρατία και να μην χάνεται ο πολίτης μέσα σε 27 υπεύθυνες υπηρεσίες για το κάθε επίδομα, ενώ με αυτόν τον τρόπο θα πληρώνονται και σε όλους την ίδια χρονική στιγμή, σε αντίθεση με ό,τι συμβαίνει τώρα. Η μόνη αλλαγή που μπορεί να έρθει είναι το επίδομα τέκνων να γίνει ενιαίο», εξηγεί η αναπληρώτρια υπουργός.

Αξιοπρέπεια στον πολίτη

Στόχος του υπουργείο Κοινωνικής Αλληλεγγύης, όπως επισημάνθηκε και προηγουμένως από την υπουργό Θεανώ Φωτίου, είναι να αλλάξει το πρόσωπο της πρόνοιας στην Ελλάδα και δημιουργηθεί ένα νέο, πιο αποτελεσματικό δίκτυ προστασίας που θα βασίζεται σε γερές υπηρεσίες και όχι μόνο σε επιδόματα, δίνοντας αξιοπρέπεια στον πολίτη. Κάποιες από αυτές τις πολιτικές που έχουν ξεκινήσει ήδη, αλλά και που προβλέπονται για το μέλλον, είναι οι εξής:

Πρωτοβάθμιο δίκτυο κοινωνικής προστασίας

• Ιδρύονται 250 Κέντρα Κοινότητας μέχρι τον Σεπτέμβριο του 2017 (70 λειτουργούν ήδη). Στα κέντρα αυτά ο κάθε πολίτης μπορεί να πηγαίνει και, μέσα από ένα κοινό πληροφοριακό σύστημα, να μαθαίνει τα δικαιώματά του, τις παροχές, τις υπηρεσίες στην περιοχή του, τα προνοιακά προγράμματα και τα επιδόματα που δικαιούται να λάβει.
• Μητρώο καταγραφής όλων των ιδρυμάτων της χώρας για καλύτερη διασύνδεση και ενημέρωση των πολιτών μέσα από τα Κέντρα Κοινότητας.
• Ενίσχυση λειτουργίας υπαρχόντων υπηρεσιών: Κέντρα Ρομά, Κέντρα γυναικών κτλ.
• Δημιουργία νέων υπηρεσιών: Συμβουλευτικά Κέντρα Οικογένειας και Κέντρα Ολοκληρωμένης Φροντίδας Ηλικιωμένων
• Ενίσχυση της εργασίας των αδύναμων στρωμάτων με τη δυνατότητα δημιουργίας κοινωνικών επιχειρήσεων από όλες τις ευάλωτες ομάδες (αναπήρων, πρώην τοξικοεξαρτημένων κτλ), και προνομιακή τους μεταχείριση στους διαγωνισμούς παροχής υπηρεσιών στο δημόσιο, π.χ στα σχολικά γεύματα κτλ.
• Επίδομα ενοικίου και δανείου το 2019 σε 600.000 οικογένειες.

Προστασία του παιδιού

• Σχολικά γεύματα για 120.000 παιδιά το 2017.
• Πρόγραμμα «ανάδοχης πρώτης αγκαλιάς», βάσει του οποίου τα εγκαταλελειμμένα μωρά που μέχρι πριν έμεναν για μήνες στα μαιευτήρια, τώρα πηγαίνουν κατευθείαν σε ανάδοχους γονείς.
• Νέος νόμος για αναδοχή και υιοθεσία φέτος το καλοκαίρι, με στόχο την απο-ιδρυματοποίηση των παιδιών. Βάσει αυτού θα ιδρυθεί υπεύθυνος φορέας μέσα στο υπουργείο που θα εποπτεύει τα τρία νέα μητρώα που θα φτιαχθούν: των παιδιών προς υιοθεσία, των υποψήφιων κατάλληλων γονέων (που θα έχουν περάσει μάλιστα από προγράμματα επιμόρφωσης) και το τελικό μητρώο εγκεκριμένων υιοθεσιών που θα εποπτεύονται το πρώτο διάστημα από αρμόδια υπηρεσία βοήθειας.
• Οικονομική ενίσχυση ανάδοχων γονέων.
• Κουλτούρα ενίσχυσης του δημόσιου σχολείου, της υγιεινής διατροφής και της κοινωνικοποίησης των παιδιών, που αναπτύσσεται τρώγοντας όλοι μαζί, με 500.000 σχολικά γεύματα από το 2019 και εφεξής, θέτοντάς το πια ως θεσμό και όχι ως εργαλείο αντιμετώπισης της φτώχειας.
• Ίδρυση 1.800 νέων βρεφονηπιακών σταθμών  το 2019 (υπάρχοντες 2.800). Εξυπηρετώντας 45.000 παιδιά επιπλέον, δεδομένου ότι φέτος θα έχουν θέση 100.000 παιδιά, σημαίνει ότι το 2019 θα καλύπτονται πλήρως οι ανάγκες του πληθυσμού που δεν μπορούν να πληρώσουν ιδιωτικούς σταθμούς.
• Αύξηση του επιδόματος του πρώτου και του δεύτερου παιδιού το 2019, χωρίς να θίγονται τα επιδόματα των πολύτεκνων.

Τζέλα Αλιπράντη
Πρόσφατα άρθρα ( Κοινωνία )
ΓΙΑ ΤΗΝ 
ΚΟΜΜΟΥΝΙΣΤΙΚΗ ΑΝΑΝΕΩΣΗ, 
ΓΙΑ ΤΟ ΣΟΣΙΑΛΙΣΜΟ
ΜΕΛΟΣ ΤΟΥ

Copyright © 2021 - All rights reserved

 | 

Developed by © Jetnet