Τελευταίος μήνας* μιας εξαιρετικής περιοδικής έκθεσης στο Μουσείο  Ακρόπολης

«Η πρώτη λέξη της ευρωπαϊκής λογοτεχνίας περιγράφει ένα συναίσθημα, την μήνιν, την οργή που είναι μια επιθυμία για εκδίκηση» έχει γράψει ο Ντέιβιντ Κόνσταν, ιστορικός, καθηγητής στο Πανεπιστήμιο της Νέας Υόρκης και συγγραφέας του βιβλίου «Emotions of the Ancient Greeks:  Studies in Aristotle and Classical Literature». «Οι αρχαίοι συγγραφείς είχαν καταλάβει ότι τα συναισθήματα εμπλέκουν, απαραίτητα, κριτική σκέψη και πεποιθήσεις. [...] Εάν έχεις αλλάξει την άποψή σου για κάτι, τότε αλλάζουν και τα συναισθήματα. Τα συναισθήματα απαιτούν βαθιά ανθρώπινη σκέψη. Οι αρχαίοι συγγραφείς το είχαν κατανοήσει πολύ καλά αυτό».

 

Εκατόν είκοσι εννιά έργα από ελληνικά και διεθνή μουσεία, όπως του Λούβρου, του Εθνικού Αρχαιολογικού Μουσείου της Νάπολης, του Μητροπολιτικού της Ν. Υόρκης, την  Κρατική Αρχαιολογική Συλλογή Μονάχου, εκτίθενται στο Μουσείο Ακρόπολης ταξινομημένα σε 5 κύριες ενότητες: 1. «Η τέχνη των συναισθημάτων» – «Τα συναισθήματα στην τέχνη» 2. «Οι χώροι των συναισθημάτων», με υποενότητες «Ο ιδιωτικός χώρος», «Το πεδίο της μάχης», «Ο δημόσιος χώρος», «Οι ιεροί χώροι» και «Το νεκροταφείο» 3. «Τα αλληλοσυγκρουόμενα συναισθήματα»  4. «Τα ανεξέλεγκτα συναισθήματα» και 5. «Μήδεια».
Πώς αποτυπώνονται στα έργα το αίσθημα της εγκατάλειψης, τα πολιτικά πάθη, ο έρωτας, η αγάπη, η απελπισία, η ζήλεια, η εκδίκηση;
Σε μια λήκυθο του 420 π.Χ.,  περίπου, απεικονίζεται ο Φιλοκτήτης, στη Λήμνο, μόνος, εγκαταλειμμένος από τους συντρόφους του, λόγω της δυσοσμίας από την πληγή στο πόδι του που έχει κακοφορμίσει. Σφίγγει το πονεμένο πόδι του ενώ, στο πλάι, διακρίνεται το τόξο του Ηρακλή  με το οποίο, δέκα χρόνια αργότερα, θα νικήσει στον Τρωικό Πόλεμο.
Στιγμές οικειότητας ζευγαριών, τον Πολυδεύκη να παίζει με το σκυλάκι του, σκηνές κοινωνικής συναναστροφής και συμπόσια, βλέπουμε στην ενότητα του ιδιωτικού χώρου. Σε αυτήν του δημόσιου, τα  θραύσματα οστράκων από τον εξοστρακισμό (την αρνητική ψήφο) επιφανών Αθηναίων, όπως του Θεμιστοκλή ή του Κίμωνα, προσφέρουν μια εικόνα για τη δημόσια έκφραση των παθών και των πολιτικών αντιπαλοτήτων.
Στο κέντρο της έκθεσης, στο πιο φωτεινό σημείο, εκτίθενται τα αγάλματα του Έρωτα και του Πόθου. Ο Έρωτας, γιος της Αφροδίτης, αναπαριστάται σε θέση που δείχνει δύναμη, σε αντίθεση με την παιδική μορφή του, ένδειξη ότι κανένας δεν μπορεί να ξεφύγει από τα βέλη του.
Ο Πόθος, που στη αρχαιότητα αντιπροσώπευε την επιθυμία για κάτι μακρινό ή χαμένο, σε αντίθεση με τον Ίμερο, που έκφραζε τη σφοδρή επιθυμία στον παρόντα χρόνο, παρουσιάζεται με αντρικά γεννητικά όργανα, αλλά το σώμα του και η στάση του είναι θηλυκά, όπως και το πρόσωπό του.
Στην ενότητα «αλληλοσυγκρουόμενα συναισθήματα» βλέπουμε μια τοιχογραφία του 1ου αιώνα μ.Χ. με τη θυσία της Ιφιγένειας. Το θάνατο έχουν αναλάβει να εκτελέσουν στρατιώτες, ενώ ο Αγαμέμνων,  τυλιγμένος με το ιμάτιό του, έχει γυρισμένη την πλάτη, κρύβοντας το πρόσωπο του. Η Ιφιγένεια κοιτώντας τον ουρανό είναι η μόνη που μπορεί να δει την Άρτεμη με το ελάφι που θα της σώσει τη ζωή, υπαινιγμός του ζωγράφου ότι μόνο αυτές οι δύο γνωρίζουν την αντικατάσταση. Σε μια άλλη εκδοχή, προβάλλεται το βίντεο έργου από το Μουσείο του Μονάχου, όπου ο ίδιος ο Αγαμέμνων, συντριμμένος, σκοτώνει την Ιφιγένεια, η οποία παρουσιάζεται με διπλή όψη, τη δική της και του ελαφιού.
Από τα πιο γοητευτικά εκθέματα, είναι τα δύο μαρμάρινα κεφάλια του Αχιλλέα και της Πενθεσίλειας που ανήκαν σε σύμπλεγμα. Ο Αχιλλέας, τη στιγμή που σκοτώνει την αρχηγό των αμαζόνων και η σιδερένια μάσκα γλιστράει από το κεφάλι της, βλέπει το πανέμορφο πρόσωπό της και την ερωτεύεται παράφορα. Στο δικό του πρόσωπο εκφράζεται η απελπισία και στο δικό της ο θάνατος, ενώ  διακρίνονται τα δάκτυλα του, κάτω από τα μαλλιά της, όπως της κρατά το κεφάλι.  Στο ίδιο θέμα και η παράσταση στην κύλικα, όπου η Πενθεσίλεια γονατιστή, τη στιγμή που την σκοτώνει ο Αχιλλέας, ανταποκρίνεται στο ερωτικό του βλέμμα.
Το τελευταίο έκθεμα, ένα αγγείο στο οποίο αναπαριστάται η δολοφονία της Γλαύκης, της νέας γυναίκας του Ιάσωνα, από τη Μήδεια,  συγκεντρώνει τα πιο σκοτεινά αισθήματα: την οργή από την ερωτική προδοσία, τη ζήλεια, τη μανία, την εκδίκηση. Η Γλαύκη πέφτει από το θρόνο της νεκρή, δηλητηριασμένη από το στέμμα που της χάρισε η Μήδεια ως γαμήλιο δώρο. Η εκδίκηση κορυφώνεται όταν η Μήδεια αρπάζει τα παιδιά της για να τα σκοτώσει και διαφεύγει με ένα άρμα. Τα υπόλοιπα πρόσωπα  απεικονίζονται σε στάση απόγνωσης, ενώ ο Ιάσωνας παρακολουθεί χωρίς να αντιδρά.
Την Έκθεση –συνδιοργάνωση με το Ίδρυμα Ωνάση- έχουν επιμεληθεί οι καθηγητές Άγγελος Χρανιώτης (Πανεπιστήμιο Πρίνστον) και Ιωάννης Μυλωνόπουλος (Πανεπιστήμιο Κολούμπια) και ο Νικόλαος Καλτσάς, επίτιμος διευθυντής στο Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο. Στο στήσιμο της έκθεσης  συνεργάστηκε η αρχιτέκτονας Ελένη Σπάρτση.

Σοφία Ξυγκάκη

* Μέχρι τις 19/11.
ΓΙΑ ΤΗΝ 
ΚΟΜΜΟΥΝΙΣΤΙΚΗ ΑΝΑΝΕΩΣΗ, 
ΓΙΑ ΤΟ ΣΟΣΙΑΛΙΣΜΟ
ΜΕΛΟΣ ΤΟΥ

Copyright © 2021 - All rights reserved

 | 

Developed by © Jetnet