Το μέλλον της ευρωπαϊκής κοινωνίας καθρεφτίζεται στην πολύπλευρη κρίση που αντιμετωπίζει η ελληνική κοινωνία σήμερα, υποστηρίζει ο καθηγητής Αιμ. Αυγουλέας. Και αναλύει την αισιόδοξη εκδοχή εξόδου από αυτή την κρίση, που μπορεί να προεικάζει το τέλος των πολιτικών λιτότητας στην Ευρώπη. 

Έχει υποστηριχθεί ότι το ελληνικό ζήτημα ανασύρει και φέρνει στο τραπέζι και το ευρωπαϊκό. Ποιά η γνώμη σας; Αν το συμμερίζεσθε θα θέλαμε να το αξιολογήσετε ιδίως σε σχέση με την έκβαση του ελληνικού ζητήματος.
 Σε ευρωπαϊκό επίπεδο υπάρχουν τέσσερις ανοιχτές πληγές, που, αν αφεθούν να κακοφορμίσουν, θα επιφέρουν τίποτε περισσότερο από τη διάλυση της ΕΕ. Αυτές είναι κατά σειράν σημασίας (α) η λανθασμένη πολιτική τόνωσης της ανταγωνιστικότητας της ευρωπαϊκής οικονομίας μέσω των πολιτικών λιτότητας και του ξηλώματος του κράτους πρόνοιας αντί του χτισίματος μιας ευέλικτης οικονομίας της γνώσης, της αξιοκρατίας και της καινοτομίας, (β) η δραματική άνοδος της ευρωπαϊκής ακροδεξιάς, η οποία στην πλειοψηφία της είναι φασίζουσα και μέλλει να συγκρουσθεί (ίσως και βίαια) στο μέλλον με τα ανερχόμενα κινήματα της ριζοσπαστικής αριστεράς, μερικά εκ των οποίων είναι βαθιά αντι-ευρωπαϊκά, εν μέρει και ως αντίδραση στο κοινωνικό κόστος των πολιτικών λιτότητας, (γ) η ανεργία και ιδίως η ανεργία των νέων, η οποία δεν έχει απλώς κοινωνικές και οικονομικές επιπτώσεις, αλλά  - κατά την προσωπική μου άποψη - και κοσμοιστορικές. Μια Ευρώπη  η οποία καταστρέφει ανθρώπινο κεφάλαιο στον αιώνα της γνώσης, όπου ο αριθμός των βιομηχανικών καμινάδων και των στρατιωτικών εξοπλισμών έρχεται σε δεύτερη μοίρα σε σχέση με τον αριθμό των εφαρμόσιμων καινοτομίων, είναι καταδικασμένη να παίζει δεύτερο ρόλο στην παγκόσμια πολιτική και οικονομική σκηνή στο διηνεκές, (δ) η πλήρης εξάρτηση της οικονομικής ανάπτυξης από τις τραπεζικές χορηγήσεις.  
Και οι τέσσερις αυτές πληγές έχουν επίσης δημιουργήσει χαίνουσες και όζουσες γάγγραινες στο σώμα της ελληνικής κοινωνίας και μάλιστα σε υπερθετικό βαθμό. Η ανθρωπιστική, πολιτική, οικονομική, και κοινωνική κρίση που αντιμετωπίζει η Ελλάδα είναι ο καθρέφτης του ευρωπαϊκού μας μέλλοντος, εάν δεν αλλάξουμε ριζικά και με ρεαλισμό τις κρατούσες οικονομικές πολιτικές. Αν θέλετε, οι βασισμένες σε μια ανεξήγητη οικονομική δογματική πολιτικές λιτότητας και η αναλγησία με την οποία αυτές εφαρμόσθηκαν στην Ελλάδα, την Ισπανία και αλλού, δεν είναι κυρίως η αιτία αλλά το σύμπτωμα της γενικευμενης κρίσης που διέρχεται η Ενωμένη Ευρώπη.
 
Άνοιξαν τον ασκό του Αιόλου

Η ελληνική πλευρά, είναι φανερό, ότι είναι η αδύναμη της διαπραγμάτευσης. Και η Ευρώπη, όμως, δεν διατρέχει κίνδυνο από μια ρήξη της ευρωζώνης;

 Κοιτάξτε, ως πανεπιστημιακός αναλυτής έγω έχω μόνον ένα καθήκον, αυτό προς την αλήθεια, έστω υποκειμενικώς νοούμενη. Και εξαιτίας των προσπαθειών τής τότε αντιπολίτευσης - νυν κυβέρνησης - το κλίμα πανευρωπαϊκώς αλλά και παγκοσίως σε σχέση με τη χειμαζόμενη ελληνική κοινωνία και οικονομία είχε σημαντικώς μεταστραφεί πριν από τις εκλογές. Η πολύ ορθή και επιβεβλημένη εκ των συνθηκών διαβίωσης της πλειοψηφίας των Ελλήνων πολιτική αναδιαπραγμάτευσης των δανειακών συμφωνιών και πολιτικών λιτότητας θα μας έφερνε εξ ορισμού απέναντι στις γερμανικές εμμονές και την πανίσχυρη διπλωματική μηχανή της ηγέτιδας χώρας της Ευρωζώνης. Αυτός, όμως, δεν σημαίνει πως εάν οι χειρισμοί μας ήταν λιγότερο βιαστικοί και άτσαλοι, θα ήμασταν σήμερα το ίδιο απομονωμένοι, εάν υποθέσουμε πως είμαστε τελικώς τόσο απομονωμένοι όσο φαίνεται, κάτι για το οποίον δεν είμαι καθόλου βέβαιος.   
Πιστεύω, λοιπόν, πως τα διάφορα θέματα έπρεπε να τεθούν με οργανωμένο τρόπο σε τακτά χρονικά διαστήματα αντί της τακτικής που ακολουθήθηκε. Και μιλώ για τακτική, διότι η στρατηγική της αναδιαπραγμάτευσης δεν είναι απλώς επιβεβλημένη για κοινωνικούς και οικονομικούς λόγους, αλλά επίσης και αναγκαίος όρος για την επιβίωση του περήφανου έθνους μας.  Τώρα το πυρ ομαδόν που εξαπολύθηκε εναντίον της νέας κυβέρνησης από το Βερολίνο και τις άλλες πρωτεύουσες έχει κατά τη γνώμη μου ανοίξει τον ασκό του Αιόλου για τη μελλοντική διάλυση της Ευρωζώνης, η οποία συχνά συμπεριφέρεται ως ένας όμιλος απόλυτης επιβολής του ισχυρού προς τον αδύνατο, ανεξαρτήτως του ποιός έχει δίκιο ή έχει με το μέρος του την κοινή λογική. Δηλαδή, είμαστε πλέον ενώπιον δραματικής στροφής από τις παραδοσιακές ευρωπαϊκές αρχές της ισοτιμίας και της αλληλεγγύης.

Πώς εξηγείται το τόσο μεγάλο και συγκεκριμένο ενδιαφέρον των ΗΠΑ;  Ποιοι λόγοι την ωθούν σ’ αυτό;
Η κρίση της ευρωζώνης, η οικονομική και κοινωνική σήψη που έχουν επιφέρει οι πολιτικές λιτότητας, η συνεχιζόμενη κρίση του ευρωπαϊκού τραπεζικού τομέα και η αδυναμία ανάκαμψης της απασχόλησης και της ζήτησης στη ζώνη του ευρώ είναι φυσικό να απασχολούν τις ΗΠΑ ως τη μεγαλύτερη παγκόσμια οικονομία και μάλιστα πολλαπλώς. Πρώτον, οι αυστηρές πολιτικές δημοσιονομικών πλεονασμάτων στην Ευρωζώνη επηρεάζουν τις αμερικανικές  εξαγωγές και την ανάπτυξη της αμερικανικής οικονομίας. Δεύτερον, φέρνουν αστάθεια σε μια περιοχή στην οποία οι ΗΠΑ έχουν αυξημένο πολιτικό και αμυντικό ενδιαφέρον. Τρίτον, οι ΗΠΑ ακολούθησαν με επιτυχία μετά την κρίση του 2008 πολιτικές σημαντικά αντίθετες από εκείνες που ασκούνται στην ευρωζώνη μετά το 2008, και είναι φυσικό να βλέπουν με καχυποψία την έμμονη σε οικονομικές συνταγές που αποτυγχάνουν και προκαλούν πολιτική αποσταθεροποίηση και αναταραχή στις παγκόσμιες αγορές.
 
Εύφλεκτος ο ευρωπαϊκός Νότος

Έχουμε προσέξει ότι παρά τα όσα λέγονται ως προειδοποιήσεις και ημιεπισήμως, τελικά οι διαδοχικές αποφάσεις της ΕΚΤ είναι ελεγχόμενα πιεστικές. Πρόσφατα δηλώσατε πως αυτό γίνεται για να μην εισάγουν το αντίστοιχο του «ισπανικού εμφύλιου» σε ιδεολογικό και πολιτικό επίπεδο στην ευρωζώνη. Πώς το εξηγείτε και μέχρι πότε φτάνει αυτή η πρακτική;

Πράγματι, νομίζω ότι, αν και η πολύ προσωπική διαπίστωση μου μπορεί να ακούγεται ανορθόδοξη, το ΔΣ της ΕΚΤ και ο κ. Ντραγκι θα πρέπει να είναι πολύ προσεκτικοί, ώστε να μην  καταστούν πιόνια στο μεγαλύτερο πολιτκό σκάκι που παίζεται αυτή τη στιγμή μεταξύ των αγανακτισμένων λαών και των μαλθακών κυβερνήσεών τους επιφέροντας αμετάκλητη βλάβη στην ανεξαρτησία της ΕΚΤ. Ο ευρωπαϊκός νότος αποτελείται αυτή τη στιγμή και απολύτως δικαιολογήμένα από εύφλεκτη ιδεολογική ύλη και η λύση δεν είναι η αποστολή των πάντζερ του συστήματος ρευστότητας της ΕΚΤ, αλλά η αυτοσυγκράτηση απ’ όλες τις πλευρές και ο εξελικτικός συμβιβασμός. Είμαι βέβαιος ότι το ΔΣ της ΕΚΤ και ο κ. Ντράγκι είναι σε απόλυτη επίγνωση της κρισιμότητας των στιγμών για την Ελλάδα και για την υστεροφημία τους και την καλή λειτουργία της ΕΚΤ. Οφείλουν να μην γίνουν πολιτικά υποχείρια της πλευράς των «δυνατών».
 
Πόσο ανθεκτικό είναι το ελληνικό τραπεζικό σύστημα; Υπάρχει θέμα ρευστότητας μη συγκρίσιμο με παρόμοιες άλλες καταστάσεις;
Κοιτάξτε, η φθηνότερη μορφή χρηματοδότησης του τραπεζικού συστήματος είναι οι καταθέσεις. ‘Αρα η έξοδός τους δημιουργεί πρόσθετο κόστος στις τράπεζες, αφού τα χρήματα αυτά αντικαθίστανται με ακριβότερες μορφές χρηματοδότησης είτε απευθείας από την ΕΚΤ είτε από τον πολύ ακριβό ELA και αυτό δημιουργεί πρόβλημα στην κερδοφορία της τράπεζας και ακολούθως στη σταθερότητα της. Από την άλλη πλευρά, εάν παραμένει ελεγχόμενη η έξοδος των καταθέσεων και δεν πρόκειται για γενικευμένο πανικό (bank run), τότε η κατάσταση δεν είναι και προς «θάνατον», την στιγμή μάλιστα που οι ελληνικές τράπεζες έχουν πρόσφατα ανακεφαλαιοποιηθεί και δεν είναι σε καμία περίπτωση στα πρόθυρα πτωχεύσεως, όπως ήταν το 2012. Θα ήταν καλό μάλιστα ο διοικητής της ΤτΕ να κάνει δημόσιες δηλώσεις με το ως άνω περιεχόμενο, για να επαναφέρει την εμπιστοσύνη στο ελληνικό τραπεζικό σύστημα και να ηρεμήσει τους αμφιβάλλοντες καταθέτες, τερματίζοντας με κατηγορηματικό τρόπο τις ανακριβείς και αποσταθεροποιητικές φήμες που μόνον τη χώρα υπονομεύουν και τίποτε άλλο δεν εξυπηρετούν, ούτε τη θέση του ίδιου ενδυναμώνουν, αντιθέτως.

Οι αντιφάσεις, υπαναχωρήσεις και απειλές είναι αναμενόμενες

Πώς σχολιάζεις τη γεμάτη διακυμάνσεις, έως και αντιφάσεις, διαπραγμάτευση; Πώς αξιολογείς την τακτική των δύο πλευρών; Είναι όντως δύο οι πλευρές; Οι εταίροι, παρά τα φαινόμενα δεν είχαν όλοι ταυτόσημες απόψεις απέναντι στην Ελλάδα.

Κοιτάξτε, και οι τρεις πλευρές – η ελληνική, το ΔΝΤ και η Κομισσιόν, που δεν εναντιώθηκαν, τουλάχιστον κατ’ αρχήν, στα ελληνικά αιτήματα και η απολύτως αρνητική (ίσως και για λόγους εντυπώσεων παρά ουσίας) γερμανική πλευρά βγαίνουν από ένα τρομακτικό σοκ. Η ελληνική πλευρά, λόγω της ανθρωπιστικής κρίσης που προκάλεσε το μνημόνιο έχει μετακινηθεί ριζικώς από την υπαλληλική και δουλική υιοθέτηση των θεσφάτων του μνημονίου και των εντολών τρίτης κατηγορίας υπαλλήλων της γραφειοκρατίας των οργανισμών που εκπροσωπούνται στην τρόικα, (κάτι που θα μείνει ως κηλίδα στην ιστορία των προηγούμενων κυβερνήσεων)  στην ασύντακτη διεκδίκηση ενός βελτιώμένου πλαισίου, το οποίο όμως είναι άγνωστο σε ποιο βαθμό έχει διαμορφωθεί με την ακρίβεια εκείνη που θα το έκανε πιο εύκολα αποδεκτό.  
Από την άλλη πλευρά, οι διεθνείς οργανισμοί που ασχολούνται με το ελληνικό θέμα, είναι σε πλήρη αμηχανία με μπόλικη αίσθηση ενοχής για την κατρακύλα της ελληνικής οικονομίας και την επακολουθήσασα κοινωνική κρίση. Τέλος, η γερμανική πλευρά είναι σε απόλυτη αδυναμία να καταλάβει γιατί απέτυχαν οι θεολογικού τύπου πολιτικές λιτότητας που επέβαλλε και γι’ αυτό κινείται σπασμωδικά με απόλυτη έλλειψη συνοχής καθώς και στρατηγικής σε σχέση με το τι θα μπορούσε να αντικαταστήσει τις πολιτικές λιτότητας, ούτως ώστε να διατηρηθεί η ακεραιότητα της ευρωζώνης. Ας μην ξεχνούμε πως οι αντιφάσεις, υπαναχωρήσεις και απειλές εκατέρωθεν είναι αναμενόμενες, ίσως μάλιστα να είναι και μέρος του διαπραγματευτικού παιγχνιδιού. Όταν όμως έρθει η ώρα για αποφάσεις ουσίας, οι αποφάσεις αυτές οφείλουν παρθούν με νηφαλιότητα και με συμβιβαστικό πνεύμα. 
Όπως έχω ξαναδηλώσει δημοσίως, νομίζω πως και η οδός του αμοιβαία επωφελούς συμβιβασμού θα βρεθεί και πως την ίδια στιγμή πλησιάζουμε στο τέλος των ακραίων πολιτικών λιτότητας, που στην κυριολεξία ρήμαξαν τις οικονομίες και κοινωνίες του ευρωπαϊκού Νότου. Η αλλαγή πλεύσης σε σχέση με το ελληνικό ζήτημα και οι νέες πολιτικές της ΕΚΤ για τη νομισματική χαλάρωση ίσως να αποτελέσουν καλούς οιωνούς για μια σοφότερη και πιο ανθρωποκεντρική νομισματική ένωση στο μέλλον.

Ο Αιμίλιος Αυγουλέας είναι καθηγητής Διεθνούς Τραπεζικού Δικάιου και Χρηματοοικονομικών Αγορών και διευθυντής του τμήματος Εμπορικού Δικαίου στο πανεπιστήμιο του Εδιμβούργου.

Παύλος Κλαυδιανός Περισσότερα Άρθρα
ΓΙΑ ΤΗΝ 
ΚΟΜΜΟΥΝΙΣΤΙΚΗ ΑΝΑΝΕΩΣΗ, 
ΓΙΑ ΤΟ ΣΟΣΙΑΛΙΣΜΟ
ΜΕΛΟΣ ΤΟΥ

Copyright © 2021 - All rights reserved

 | 

Developed by © Jetnet