Στις 10 Απριλίου, ο Μαρκ Ζάκερμπεργκ, ιδρυτής, και πρόεδρος της Υπηρεσίας Κοινωνικής δικτύωσης (ΥΚΔ) facebook κατέθεσε ενώπιον του αμερικανικού κογκρέσου. Η αφορμή της πρόσκλησής του από το κογκρέσο ήταν το λεγόμενο «σκάνδαλο Cambridge Analytica» το οποίο αφορά τη «διαρροή» προσωπικών δεδομένων τουλάχιστον 87 εκατομμυρίων χρηστών για χρήση από την εταιρεία στο πλαίσιο της προεκλογικής εκστρατείας του προέδρου Τραμπ. Παράλληλα, κατέθεσε για θέματα ιδιωτικότητας και διαχείρισης δεδομένων εκ μέρους του διαδικτυακού κολοσσού (με ακαθάριστα κέρδη περίπου 24 δισεκατομμύρια δολάρια το 2016).
Η διαδικασία στο κογκρέσο, παρότι ιστορική, καθώς θέμα ρύθμισης των ΥΚΔ σε αυτό το επίπεδο δεν είχε τεθεί έως τώρα, δεν ανέδειξε παρά μόνο τη σχετική άγνοια των περισσότερων γερουσιαστών για το συγκεκριμένο θέμα. Φάνηκε πως ενώ υπάρχει μια γενική διάθεση παρέμβασης του κογκρέσου στα του facebook και των ΥΚΔ γενικότερα, δεν είναι καθόλου σαφές σε ποια κατεύθυνση επιθυμούν να δράσουν και ποιο θεωρούν πως είναι τελικά το πρόβλημα.

Στην πραγματικότητα, πέρα από κάποιες παρατυπίες, η χρήση δεδομένων χρηστών του facebook για διαφημιστική στόχευση παντός είδους δεν είναι απλά συνηθισμένη, είναι το ίδιο το επιχειρηματικό μοντέλο του facebook. Χαρακτηριστικά η καμπάνια του Μπαράκ Ομπάμα το 2012, είχε αντλήσει πενταπλάσια ποσότητα δεδομένων από το facebook, χωρίς να δημιουργηθεί κανένα απολύτως ζήτημα. Είναι βέβαιο πως όλες οι προεδρικές προεκλογικές εκστρατείες του 2016 στις ΗΠΑ (και οι περισσότερες προεκλογικές εκστρατείες στον κόσμο πλέον) άντλησαν τέτοιου τύπου δεδομένα με τη συνεργασία και την αρωγή του facebook. Το θέμα, λοιπόν, δεν είναι καινούριο και δεν αφορά την εκλογή Τραμπ μόνο, αλλά ούτε καν τις πολιτικές εκστρατείες ειδικά. Αφορά συνολικά το πλαίσιο συλλογής, διάθεσης και χρήσης της τεράστιας ποσότητας προσωπικών δεδομένων και προτιμήσεων που συλλέγει το facebook, η google και όλες οι ΥΚΔ. Πρόκειται για ένα πεδίο με ελάχιστες ρυθμίσεις όπου έχουν δημιουργηθεί τεράστια και ακλόνητα μονοπώλια, τα οποία εδραζόμενα στις ΗΠΑ έχουν αναπτύξει στενές σχέσεις συνέργειας με τη νομοθετική εξουσία. Χαρακτηριστικά οι γερουσιαστές που συμμετείχαν στην ακρόαση του Ζάκερμπεργκ είχαν δεχθεί νόμιμες χρηματοδοτήσεις άνω των 600.000 δολαρίων μόνο από το facebook. Τα ποσά χρηματοδότησης μελών του κογκρέσου από τη Google είναι σχεδόν δεκαπλάσια.

Έρμαια των διαφημιστών

Εξάλλου, το facebook είναι ο de facto ρυθμιστής, επιμελητής και επιβλέπων της πληροφορίας που εκπορεύεται και που φτάνει στους -2,5 δισ. περίπου- χρήστες του. Αυξανόμενα ποσοστά πολιτών σε όλο τον κόσμο -και στην Ελλάδα μεγαλύτερα του μέσου όρου- ενημερώνονται καθημερινά πρωτευόντως μέσα από τις ΥΚΔ και ειδικότερα από το facebook. Μια κατά βάση διαφημιστική πλατφόρμα έξω από οποιονδήποτε έλεγχο λειτουργεί σαν υπερ-ΜΜΕ με βάση κανόνες -και συνεπώς αλγορίθμους- οι οποίοι:
* αλλάζουν κάθε λίγο, για τους απλούς χρήστες αλλά και για τους παραγωγούς περιεχομένου, με αποτέλεσμα να βρίσκεται η απήχηση και η εμβέλεια πρακτικά όλων των ΜΜΕ του πλανήτη έρμαιο στην εκάστοτε επιλογή μεγιστοποίησης του διαφημιστικού κέρδους
* είναι φτιαγμένοι για να αυξάνουν πρωτίστως και με κάθε τρόπο την «εμπλοκή» (engagement) των χρηστών
* επιβάλλονται μονομερώς και αυθαίρετα σε όλους τους χρήστες, άτομα και οργανισμούς, χωρίς δικαίωμα ένστασης ή επιλογής και χωρίς εναλλακτική λύση πέραν της απόσυρσης από την πλατφόρμα
* είναι αρκούντως πολύπλοκοι και συνθετοι ώστε να είναι πρακτικά «αόρατοι» για τον μέσο χρήστη της υπηρεσίας.

Ωμές πολιτικές παρεμβάσεις

Το facebook δεν καταγράφει απλά κάθε δραστηριότητα των χρηστών του μέσα στην πλατφόρμα της υπηρεσίας, αλλά συνεχίζει να παρακολουθεί και να αποθηκεύει τη δραστηριότητα των χρηστών στο διαδίκτυο και έξω από το facebook.com. Και αυτό δεν ισχύει μόνο για τους εγγεγραμμένους χρήστες της υπηρεσίας, αλλά για κάθε χρήστη του διαδικτύου.
Τα δεδομένα που συλλέγει τα διαθέτει σε διαφημιστές (και άλλους ενδιαφερόμενους) με εξαιρετικά περιορισμένη επίβλεψη και με όρους που είναι εξαρχής ευρείς και δεν φαίνεται να υπάρχει καμία προσπάθεια να επιβεβαιωθεί η τήρησή τους.
Πέραν αυτών το facebook και η google, και αυτό δεν ετέθη φυσικά σαν θέμα στην επιτροπή του κογκρέσου, συνεργάζεται στενά με τις αμερικανικές μυστικές υπηρεσίες, όπως μας έχει αποκαλύψει ήδη από το 2013 ο Έντουαρντ Σνόουντεν. Παράλληλα, έχει προβεί σε άμεσα πολιτικές παρεμβάσεις, όπως π.χ. η πρόσφατη απενεργοποίηση λογαριασμών μελών / οργανώσεων της παλαιστινιακής αντίστασης κατόπιν απαιτήσεως της ισραηλινής κυβέρνησης, ή την απόκρυψη αναρτήσεων που τεκμηρίωναν τις αγριότητες που έχει διαπράξει η κυβέρνηση της Μιανμάρ εναντίον της μειονότητας των Ροχίνγκγια μεταξύ πολλών άλλων.

Εδώ η συζήτηση ακόμα δεν άνοιξε

Στις ΗΠΑ υπάρχει συζήτηση πλέον για το είδος του ελέγχου και των νομοθετικών παρεμβάσεων που θα πρέπει να υπάρξουν για το facebook. Οι προτάσεις ξεκινούν από τη ρύθμισή του σαν Υπηρεσία Κοινής Ωφελείας, μέχρι το «σπάσιμο» της εταιρείας με βάση τους νόμους αντι-τραστ ή ακόμα και την κρατικοποίηση του facebook ή των προσωπικών βάσεων δεδομένων των σχετικών επιχειρήσεων. Με βάση, όμως, τα όσα είδαμε στη διαδικασία του κογκρέσου και το οικονομικό μέγεθος και την επιρροή του Facebook, αλλά και τις πολιτικές πλειοψηφίες στις ΗΠΑ, μοιάζει πιθανότερο να προτιμηθεί η ανώδυνη επιλογή της «αυτορρύθμισης», που σημαίνει πως το facebook θα αρκεστεί σε διάφορες καλλωπιστικές παρεμβάσεις και νομικές διασαφηνίσεις και θα συνεχίσει να υπηρετεί το εξαιρετικά κερδοφόρο επιχειρηματικό του μοντέλο.
Για εμάς, έξω από τις ΗΠΑ, το πρόβλημα όμως είναι ακόμα πιο σύνθετο, καθώς οι τρόποι παρέμβασης είναι πολύ περιορισμένοι. Χαρακτηριστικά το facebook ανακοίνωσε την Παρασκευή πως μεταφέρει την αρμοδιότητα των διεθνών λογαριασμών της υπηρεσίας από την Ιρλανδία στην Καλιφόρνια, ακριβώς για να αποφύγει τις ρυθμίσεις που θα επέβαλε η Γενική Ρύθμιση Προστασίας Δεδομένων που τίθεται σύντομα σε ισχύ στην ΕΕ, παρότι αρχικά είχε υποσχεθεί να τηρήσει και να μεταφέρει παγκοσμίως τις υποχρεώσεις που απορρέουν από την εφαρμογή της. Το ερώτημα τι μπορεί να κάνουν οι χώρες και οι κοινωνίες στις οποίες κυρίαρχο ρόλο στη μετάδοση πληροφορίας και συλλογή προσωπικών δεδομένων έχουν αμερικανικοί πολυεθνικοί κολοσσοί, εκτός ουσιαστικά οποιουδήποτε κοινωνικού ή πολιτικού ελέγχου, παραμένει ανοιχτό.

Μιχάλης Παναγιωτάκης
ΓΙΑ ΤΗΝ 
ΚΟΜΜΟΥΝΙΣΤΙΚΗ ΑΝΑΝΕΩΣΗ, 
ΓΙΑ ΤΟ ΣΟΣΙΑΛΙΣΜΟ
ΜΕΛΟΣ ΤΟΥ

Copyright © 2022 - All rights reserved

 | 

Developed by © Jetnet