minos

Ήδη από την περίοδο που ήταν φυλακισμένος στην Κέρκυρα είχε πάρει πρωτοβουλία να οργανώσει έκθεση Πικάσο από κομμουνιστές κρατούμενους, όταν ακόμα η “αντιστασιακή” ζωγραφική δεν ήταν τόσο εύκολα αποδεκτή από τις κομματικές ιεραρχίες.

 

Με αφορμή τα 55 χρόνια από την ίδρυσή τους, οι εκδόσεις Θεμέλιο διοργάνωσαν στις 4 Μαΐου, στο πλαίσιο της 15ης Διεθνούς Έκθεσης Βιβλίου Θεσσαλονίκης  εκδήλωση με θέμα: «50 χρόνια από τη διάσπαση του ΚΚΕ και η γέννηση του ΚΚΕ Εσωτερικού», η οποία ήταν αφιερωμένη στο ιστορικό στέλεχος της αριστεράς, Μίμη Δεσποτίδη.
«Όσοι συμμετείχαμε στο κίνημα της κομμουνιστικής ανανέωσης το αναπολούμε με ανάμεικτα αισθήματα περηφάνιας και πικρίας. Περηφάνιας γιατί στο κομμουνιστικό κίνημα υπήρξαν πρωτοπόροι στην απόρριψη πρακτικών και ιδεών που ήσαν ολοένα και πιο ξεπερασμένες και προβληματικές, και εισήγαγε τις έννοιες της δημοκρατίας, στην κοινωνία και το κόμμα, την μη εξάρτηση από ξένα κέντρα, του σεβασμού της αυτονομίας των μαζικών κινημάτων και λίγο αργότερα της ευρωπαϊκής ενοποίησης. […] Δεν θα ήθελα να παραλείψω να αναφερθώ στην παρέμβασή μου στον Μίμη Δεσποτίδη. Ο Δεσποτίδης υπήρξε τη δεκαετία του ‘70 κάτι σαν πνευματικός πατέρας. Κατά το πραξικόπημα του 1967 είχε βρεθεί εκτός Ελλάδας κι έτσι έμεινε στο Παρίσι όπου και τον γνώρισα. Συναντιόμασταν συχνά σε καφενεία της πόλης είτε περπατούσαμε στους δρόμους. Όπως τόσοι άλλοι που τον γνώρισαν, διαπίστωσα ότι επρόκειτο για έναν εξαιρετικά χαρισματικό άνθρωπο, ακαταμάχητο ιδεολογικό καθοδηγητή, με οξύ κριτικό πνεύμα και ανατρεπτικές ιδέες, πολέμιο κάθε δογματισμού. Είχε επιπλέον ένα φοβερό χιούμορ που κυριολεκτικά έσπαγε κόκκαλα. Η επιρροή του πάνω μου υπήρξε χρήσιμη για την πολιτική μου ωρίμανση καθώς μαζί του δοκίμαζα, επιβεβαίωνα ή διόρθωνα τις κάπως πρωτόγονες νεανικές μου ιδεολογικές και πολιτικές αναζητήσεις. Αποτέλεσε για εμένα και ένα μπούσουλα στους δύσκολους εσωκομματικούς δαιδάλους. Γι’ αυτό και η τύχη μου ήταν μεγάλη, όταν μετά τη μεταπολίτευση παρακολούθησα από κοντά το αργό τέλος, την τραγική τελική πορεία του Μίμη που ερμηνεύω και σήμερα ως συμβολική πορεία της ανανεωτικής αριστεράς…», ανέφερε, μεταξύ άλλων, ο Σωτήρης Βαλντέν, ο οποίος συμμετείχε ενεργά στον αντιδικτατορικό αγώνα και υπήρξε στέλεχος του «Ρήγα Φεραίου», του Κουμμουνιστικού Κόμματος Ελλάδας Εσωτερικού, της Ελληνικής Αριστεράς (ΕΑΡ) και του Συνασπισμού (ΣΥΝ) ως τη δεκαετία του ’90. Κατά την περίοδο Σημίτη προσχώρησε στο Πανελλήνιο Σοσιαλιστικό Κίνημα (ΠΑΣΟΚ), ενώ το 2012-15 στήριξε τη Δημοκρατική Αριστερά (ΔΗΜΑΡ), της οποίας υπήρξε και μέλος της Κεντρικής Επιτροπής.

Ο έγκαιρος εκδοτικός οίκος της αριστεράς

Στη συνέχεια τον λόγο πήρε ο δεύτερος ομιλητής, ο Ηλίας Νικολακόπουλος, καθηγητής εκλογικής κοινωνιολογίας στο Τμήμα Πολιτικής Επιστήμης και Δημόσιας Διοίκησης του Πανεπιστημίου Αθηνών και αντιπρόεδρος του Ελληνικού Ιδρύματος Πολιτισμού: «Εγώ θα γυρίσω πίσω στο 1963 και στην ίδρυση του “Θεμέλιου”. Ήταν ο πρώτος εξαιρετικά έγκαιρος εκδοτικός οίκος της αριστεράς […] Από το 1947 και μετά, μέχρι την ίδρυση του “Θεμέλιου”, η εκδοτική παρουσία της αριστεράς ήταν περιορισμένη σε κάποιους σχετικά περιθωριακούς εκδοτικούς οίκους, που κατέβαλαν, βέβαια, μεγάλη προσπάθεια. Υπήρχε και η διάδοση των βιβλίων με τους πλασιέδες βιβλίων. Ήταν ένα επάγγελμα που μπορούσαν “εύκολα” να ασκήσουν οι απολυμένοι εξόριστοι/φυλακισμένοι που δεν έβρισκαν αλλού δουλειά. Άρα υπήρχε μια κυκλοφορία του αριστερού βιβλίου, κυρίως με αυτό το προσωπικό δίκτυο των ανθρώπων που περνούσαν από γραφείο σε γραφείο και πουλούσαν τα βιβλία και με δόσεις. Οι εκδόσεις ήταν πολύ εύκολες. Υπήρχε η ανθρώπινη εμπιστοσύνη στον πρώην εξόριστο/φυλακισμένο που έφερνε το καινούριο βιβλίο, το οποίο έμπαινε στη βιβλιοθήκη της οικογένειας. […] Ο Μίμης Δεσποτίδης συμμετείχε σ’ αυτές τις αναζητήσεις. Ήδη από την περίοδο που ήταν φυλακισμένος στην Κέρκυρα είχε πάρει πρωτοβουλία να οργανώσει έκθεση Πικάσο από κομμουνιστές κρατούμενους, όταν ακόμα η “αντιστασιακή” ζωγραφική δεν ήταν τόσο εύκολα αποδεκτή από τις κομματικές ιεραρχίες. Η σύμπτωση αυτών των δύο ανθρώπων, του Μίμη Δεσποτίδη και του Θεόδωρου Μαλικιώση στο εγχείρημα του “Θεμέλιου” θα έλεγα πως ήταν μία ευτυχής συγκυρία. Ήταν αρκετά διαφορετικοί άνθρωποι. Ο Μίμης ήταν αέρας που μπορούσε να σε συνεπάρει, ενώ ο Θεόδωρος ήταν περισσότερο η Γη, στην οποία στηριζόταν ένα πολύ δύσκολο εκδοτικό εγχείρημα. Γι’ αυτό ξεκινάει το 1963 και την τετραετία που ακολουθεί, μέχρι την έναρξη της δικτατορίας, έχει μια εξαιρετικά πλούσια παραγωγή βιβλίου, που ακουμπάει και στον κλασσικό μαρξισμό. Είναι οι εκδόσεις των κλασσικών, που ακόμα και σήμερα είναι οι πιο έμπειρες που υπάρχουν, σε μια ελληνική βιβλιογραφική παραγωγή όπου υπήρχε έλλειψη επιμελημένων εκδόσεων των κλασσικών κείμενων του Μαρξ, του Ένγκελς και του Λένιν. Και από την άλλη ένα άνοιγμα σε λογοτεχνία και σε άλλου τύπου βιβλία τα οποία τροφοδοτούσαν μία ανανεωτική σκέψη…».

Δεν έγραψε τίποτα, αλλά επηρέασε τόσους

Ο τρίτος και τελευταίο ομιλητής της εκδήλωσης, Γιώργος Τσιάκαλος, ομότιμος καθηγητής του Αριστοτέλειου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, περιέγραψε αναλυτικά τις προσωπικές του εμπειρίες στο εξωτερικό όταν συνέβη η διάσπαση του 1968 καθώς και το κλίμα που επικρατούσε πριν και μετά τη διάσπαση. Παράλληλα, για τον Μίμη Δεσποτίδη τοποθετήθηκε με το ξεκίνημα της ομιλίας του: «Είμαι πολύ χαρούμενος που η εκδήλωση είναι αφιερωμένη στον Μίμη Δεσποτίδη. Δεν το συνηθίζουμε. Συνήθως μπορεί να κάνουμε νεκρολογίες, αλλά όταν μιλούμε για πολιτική είναι σαν να είναι ανεξάρτητο από τους συγκεκριμένους ανθρώπους. Το θεωρώ αυτό πολύ σημαντικό γιατί οδηγεί τη δική μου σκέψη σε σχέση με τη διάσπαση του ΚΚΕ Εσωτερικού σε πολύ συγκεκριμένους δρόμους. Θα μπορούσε κανείς να μιλήσει με πολλούς τρόπους γι’ αυτό το θέμα. Ο Μίμης Δεσποτίδης είναι σε όλους και σε όλες μας γνωστός ως ο άνθρωπος που δεν έγραψε τίποτα, αλλά που επηρέασε τόσους πολλούς ανθρώπους. Είναι σπάνιο φαινόμενο αυτό. Να μην είσαι ο ηγέτης του κόμματος και άρ�� κάνεις χιλιάδες ομιλίες και άρα επηρεάζεις μέσα από μηχανισμούς τους άλλους ανθρώπους. Να είσαι όμως ένας κομμουνιστής δραστήριος που πέρασε όλα όσα περάσανε οι κομμουνιστές της δικιάς μας χώρας και να έχεις επηρεάσει τόσους πολλούς ανθρώπους…».
Δυστυχώς ο περιορισμένος χρόνος της εκδήλωσης δεν επέτρεψε να ακουστούν και οι ιστορίες του κοινού, το οποίο κατέκλυσε την αίθουσα «Άρης Αλεξάνδρου» στο Περίπτερο 13 της Διεθνούς Εκθέσεως Θεσσαλονίκης από τις 19:00-20:00 στις 4 Μαΐου για να ακούσει τους ομιλητές και να τιμήσει την μνήμη του «Πέτρου της ΕΠΟΝ», του αέναου Μίμη Δεσποτίδη.



Μίνως-Αθανάσιος Καρυωτάκης
ΓΙΑ ΤΗΝ 
ΚΟΜΜΟΥΝΙΣΤΙΚΗ ΑΝΑΝΕΩΣΗ, 
ΓΙΑ ΤΟ ΣΟΣΙΑΛΙΣΜΟ
ΜΕΛΟΣ ΤΟΥ

Copyright © 2021 - All rights reserved

 | 

Developed by © Jetnet