sinigalias1

Του Ιωσήφ Σινιγάλια

Τα αναπτυξιακά συνέδρια ολοκληρώνονται σε λίγο. Κάθε Περιφέρεια της χώρας, με διαφορετική ένταση και συμβολή, ενεπλάκη σε μια καινοτόμα συμμετοχική διαδικασία καταγραφής και διατύπωσης αναπτυξιακών προτάσεων και σχεδιασμών, συναθροίζοντας στο ίδιο τραπέζι κυβέρνηση, τοπική αυτοδιοίκηση, παραγωγικούς φορείς και πολίτες. Υπολογίζεται ότι περίπου δέκα χιλιάδες άτομα συμμετείχαν και παρακολουθήσαν τις συνεδριακές ημερίδες. Τα κυβερνητικά κλιμάκια και ο ίδιος ο πρωθυπουργός είχαν συνεχή και πρωταγωνιστικό ρόλο, κυρίως στην ολοκλήρωση της κάθε συνεδριακής διαδικασίας. Η ταυτόχρονη κάθοδος και παρουσία υπουργών στις θεματικές ημερίδες έδωσε την ευκαιρία στην κεντρική διοίκηση να αντιληφθεί εν τάχει το επίπεδο και την ποιότητα του κάθε αιτήματος, πρότασης και παρατήρησης, που στο σύνολο της η τοπική οργανωμένη και μη κοινωνία μπόρεσε να εκφράσει και διεκδικήσει. Τα επιτόπια τελικά υπουργικά συμβούλια, έδωσαν στον πρωθυπουργό τη δυνατότητα να συνθέσει και ανακοινώσει μια σειρά παρεμβάσεων και μέτρων, που αφορούσαν και κάλυπταν τις ιδιαιτερότητες της κάθε μιας Περιφέρειας ξεχωριστά.

Μια αποτίμηση

Η συνολική αποτίμηση θα βασιστεί σε μια σειρά από εκτιμήσεις και παρατηρήσεις χρήσιμες για τη συνέχεια του εγχειρήματος, που βρίσκεται σε εξέλιξη. Τα ποιοτικά και ποσοτικά αποτελέσματα, όσο και οι διαδικασίες που υιοθετήθηκαν και χαρακτήρισαν την οργάνωση των συνεδρίων, συνθέτουν  την κρίσιμη πολιτική ύλη, πάνω στην οποία θα πρέπει να κεφαλαιοποιηθεί η κτηθείσα εμπειρία και να επιχειρηθεί η εξαγωγή συμπερασμάτων από αυτή την πρωτόγνωρη-ξεχωριστή «επίσκεψη στην περιφέρεια».
Η κάθοδος/παρουσία των κυβερνητικών κλιμακίων συχνά αναδείκνυε ελλείμματα στο μεταξύ τους συντονισμό. Οι υπουργικές παρεμβάσεις ακολουθούσαν παράλληλες διαδρομές και δεν συναντούνταν συσσωρευτικά σε ολοκληρωμένες προτάσεις. Αυτό επιχείρησε να καλύψει η πρωθυπουργική σύνθεση συνοπτικά στο τέλος της κάθε ημερίδας. Μια «συντονιστική προπαρασκευή» θα επέτρεπε στο κάθε υπουργείο να επεξεργαστεί έγκαιρα και με συμβατό προς την προσυνεδριακή συσσωρευθείσα ύλη, τις απαντήσεις και πρωτοβουλίες του. Η έλλειψη ενός κεντρικού κυβερνητικού αναφορικού σημείου απέτρεψε αυτή τη δυνατότητα.
Από την μεριά των κοινωνικών φορέων και ειδικά από τους εκπροσώπους της τοπικής αυτοδιοίκησης, τα εκφρασθέντα αιτήματα, τόσο στην προσυνεδριακή διαδικασία επαφών όσο και κατά τη διάρκεια των συνεδρίων, συχνότατα αναγνωρίζονταν σε ένα πλαίσιο τοπικιστικής διεκδίκησης με στοιχεία, δύσκολα να αποφευχθεί, «πελατισμού». Τα αιτήματα συσσωρεύτηκαν σε μια ογκώδη «αποθήκη αιτημάτων», η ιεράρχηση και αξιολόγηση των οποίων έχει καταστεί το κύριο μετασυνεδριακό μέλημα.
Οι Περιφέρειες απέφυγαν να προβάλουν και υποστηρίξουν τα σε εξέλιξη πενταετή αναπτυξιακά προγράμματα, αφήνοντας να εννοηθεί ότι «όλα τώρα αρχίζουν». Η ποιότητα της επεξεργασίας των τρέχοντων πενταετών περιφερειακών προγραμμάτων και οι ασαφείς στοχεύσεις των βρίσκονται συχνά σε αναντιστοιχία με τα λειτουργικά τους αποτελέσματα. Σε κάθε περίπτωση, κάθε νέα αναπτυξιακή στρατηγική δεν μπορεί να θεωρείται ανεξάρτητη και αυτονομημένη από τη μέχρι τώρα λειτουργούσα διαδικασία και μέθοδο που κάθε Περιφέρεια υιοθέτησε.
Η συνάντηση μιας, μέχρι τώρα, ασυντόνιστης κυβερνητικής πρωτοβουλίας, με την αμηχανία και την δυσκολία της κοινωνίας να προδιαγράψει πειστικά τις αναπτυξιακές της αναμονές και στόχους, δυσκολεύει την εκκίνηση της «δεύτερης φράσης», όπου τα αιτήματα θα πρέπει να στοιχηθούν σε ένα συγκεκριμένο και ολοκληρωμένο περιφερειακό σχέδιο ανάπτυξης. Η πρόσφατη δημοσιοποίηση από την κυβέρνηση της «Στρατηγικής Ανάπτυξης για το ��έλλον» περιγράφει τις κατευθύνσεις και τους στόχους για τη σύνδεση των περιφερειακών σχεδίων σε ένα εθνικό και βιώσιμο πλαίσιο. Στα θετικά των συνεδρίων η «δημοκρατική πίεση και συμμετοχή», που μέσα σε ένα θαμπό και μελαγχολικό γενικό περιβάλλον ανέδειξε την επιθυμία και την αποφασιστικότητα των τοπικών κοινωνιών να αποκτήσουν λόγο την πορεία της ανάπτυξης που τους αφορά.

Η ύλη των συνεδρίων

Η αξιολόγηση της συσσωρευθείσας ύλης βρίσκεται ακόμη σε επεξεργασία, ιεράρχηση και αντιστοίχιση με το πλαίσιο της Εθνικής Αναπτυξιακής Στρατηγικής. Έργο δύσκολο και συνθετικό μεταξύ της τεχνικής και της πολιτικής του διάστασης και στόχευσης. Οι αιτηθείσες δράσεις και παρεμβάσεις πρέπει να ιεραρχηθούν με βάση σαφή, αποδεκτά και διαφανή κριτήρια αξιολόγησης, επιλέγοντας και επιδοτώντας αρχικά εκείνες που επιδρούν και επιφέρουν άμεση βελτίωση του επιπέδου απασχόλησης με τη δημιουργία σταθερών και μονίμων θέσεων εργασίας, ικανών να πράξουν τη μέγιστη δυνατή προστιθέμενη αξία σε ένα παραγωγικό οικοδόμημα χαμηλής αξίας και ασθενούς εξαγωγιμότητας. Η κατηγοριοποίηση σε τοπικά, περιφερειακά και εθνικά έργα θα επιτρέψει ομαδοποιήσεις βελτιωτικές της οικονομικής διάστασης των έργων. Έργα που διευκολύνουν την προσβασιμότητα μεμονωμένων περιοχών σε ένα εθνικό παραγωγικό ιστό είτε εμπλουτίζοντας αναλογικά μια ενιαία παραγωγική αλυσίδα είτε βελτιώνοντας την αποδοτικότητά τους, χρησιμοποιώντας μέσα, τεχνολογίες και υποδομές άλλων περιοχών. Κανένα έργο η επέμβαση δεν είναι ανεξάρτητο από οποιοδήποτε άλλο, όλα συνδέονται και αποτελούν μια παραγωγική αλυσίδα, που αναδεικνύει τις τοπικές παραγωγικές ιδιαιτερότητες, εντάσσοντας τες σε ένα ενιαίο εθνικό κανάλι.

Κλαδική και γεωγραφική στόχευση

Η περίοδος της κρίσης αλλά και η στρεβλή προγενέστερη περίοδος, μείωσε δραματικά τόσο τον συνολικό παραγόμενο πλούτο όσο τη σύνθεση του και τη γεωγραφική του κατανομή. Μια νέα, αγνώριστη χώρα αναδύθηκε και από αυτή θα πρέπει να επανεκκινήσουμε. Η εθνική παραγόμενη προσθετή αξία (ΑΠΑ) αυξήθηκε κατά 69% την περίοδο 2000-2008, ενώ την περίοδο των μνημονίων μειώθηκε κατά 27% (2008-2015). Ο κλάδος της γεωργίας στην περίοδο των δεκαπέντε ετών υποχωρεί κατά 9,7 μονάδες ή 70%, συμβάλλοντας πλέον μόνο κατά 4,2% στη συνολική παραγόμενη αξία! Το ίδιο συμβαίνει στον κλάδο των κατασκευών, που το 2015 αντιπροσωπεύει μόνο το 2,1 της ΑΠΑ. Ο κλάδος της μεταποίησης ανθίσταται και παραμένει περίπου σταθερός κοντά στο 10%. Το εμπόριο υποχωρεί και αντιπροσωπεύει περίπου το ¼ του συνόλου, ενώ μαζί με τη δημόσια διοίκηση καλύπτουν το 45% του συνόλου. Η παραγωγή έχει συρρικνωθεί και έχει διαφοροποιηθεί ως προς τη σύνθεση της σε δομικό επίπεδο. Μόνο μια ριζική και στοχευμένη παρέμβαση μπορεί να την ανακατασκευάσει σε βάθος χρόνου. Ο προνομιακός χώρος δεν μπορεί να είναι άλλος από τον κλάδο της αγροτοδιατροφής. Στην ίδια περίοδο η συμβολή της κάθε Περιφέρειας δεν παρουσιάζει μεγάλες αποκλίσεις. Η Αττική κερδίζει 2,5 μονάδες σε βάρος σχεδόν όλων των άλλων Περιφερειών με ακραία περίπτωση τη Στερεά Ελλάδα (-1) και την Κεντρική Μακεδονία (-0,6). Η κλαδική και η γεωγραφική στόχευση επιβάλλεται να στηριχθεί σε μια εξισορροπητική ανακατάταξη που θα στηριχτεί σε παραγωγικότερους κλάδους, γεφυρώνοντας ταυτόχρονα και τις γεωγραφικές ανισότητες. Ο επιτελικός σχεδιασμός της κεντρικής κυβέρνησης θα πρέπει κατευθύνει και θα συντονίσει τα επιμέρους περιφερειακά σχέδια της παραγωγικής ανασυγκρότησης.

Από το σχεδιασμό στο σχέδιο

Στην Εθνική Αναπτυξιακή Στρατηγική ‘21 διατυπώνεται με αρκετή σαφήνεια το πλαίσιο και το περιβάλλον των κύριων αναπτυξιακών κατευθύνσεων. Με λιγότερη σαφήνεια αναφέρονται ποσοτικοποιημένοι στόχοι, τα χρονικά πλαίσια και κριτήρια παρακολούθησης και αξιολόγησης της πορείας. Η ιδιοκτησία των επιμέρους προγραμμάτων παραμένει εξαιρετικά πληθυντική, εμποδίζοντας το συντονισμό και την ανάληψη ευθύνης στην πορεία της υλοποίησης. Το καθ’ ύλην και κατ’ όνομα υπουργείο Ανάπτυξης θα μπορούσε να αναλάβει πιο συγκεντρωτική οργάνωση, διευκολύνοντας και απλοποιώντας τις επαφές της περιφέρειας με την κεντρική κυβέρνηση.
Η αγροτοδιατροφική αλυσίδα, η μεταποίηση, ο πολιτισμικός τουρισμός είναι οι τομείς που οι αναπτυξιακές εκτιμήσεις των περιφερειακών συνεδρίων συνάντησαν τις κυβερνητικές επεξεργασίες. Οι μεταφορές και η ενέργεια μπορούν να θεωρηθούν προϋποθέσεις για οποία ανάπτυξη, ενώ η δεύτερη μπορεί να καταστεί και πόλος αυτογενούς παραγωγής αξίας.
Η επεξεργασία αναπτυξιακού σχεδίου σε επίπεδο Περιφέρειας που εντάσσεται στο πλαίσιο της διακηρυχθείσας κυβερνητικής αναπτυξιακής πολιτικής είναι ο στόχος της μετασυνεδριακής περιόδου. Δεκατρία περιφερειακά σχέδια που συνθέτουν και εξειδικεύουν τον κεντρικό εθνικό σχεδιασμό, προσδιορίζοντας με σαφήνεια ποσοτικούς στόχους, φάσεις υλοποίησης και επιπτώσεις αυτών στην απασχόληση, την οικονομική και γεωγραφική ανισότητα. Η ανάδειξη σαφών ολιγάριθμων, μετρήσιμων και «χαρακτηριστικών» στόχων για κάθε Περιφέρεια είναι αναγκαία συνθήκη. Ικανή γίνεται, γιατί μπορεί να επιτρέψει στο σύνολο της κοινωνίας, στην οποία άλλωστε απευθύνεται, να γνωρίζει, να συμμετέχει και δημοκρατικά να ελέγχει την πορεία.
Τα έργα προχωρούν όταν έχουν σαφή ιδιοκτησία και μετρήσιμους στόχους που επιτρέπουν την αξιολόγηση της πορείας και τις προσαρμοστικές παρεμβάσεις, όταν τούτο επιβάλλεται. Η κάθε Περιφέρεια είναι ο τοπικός ιδιοκτήτες του περιφερειακού σχεδίου ανάπτυξης, προσαρμόζοντας την οργανωτικής της δομή τόσο σε επιτελικό όσο και σε εκτελεστικό επίπεδο. Τα τρέχοντα πενταετή προγράμματα, που ολοκληρώνονται το 2019, θα εξελιχθούν σε ένα νέο εξαετές πρόγραμμα, δομημένο σε δυο χρονικές φασεις.

Ο ρόλος του κόμματος

Η μνημονική περίοδος, ενώ απέτυχε να ανακόψει την πτωτική πορεία της οικονομίας της χώρας, βυθίζοντάς την σε παρατεταμένη λιτότητα, άλλαξε και αναδιάταξε τη δομή και την κλίμακα της επιδιωκόμενης ανάπτυξής. Ιδιαίτερα, η συμβολή της εργασίας επιδιώχθηκε συστηματικά να περιοριστεί και υποβαθμιστεί σαν βασικός αναπτυξιακός παράγοντας. Το ακολουθούμενο νεοφιλελεύθερο μοντέλο θα συνεχίσει να επιδρά αρνητικά σε μια δίκαια ανακατανεμημένη ανάπτυξη. Οι ανισότητες και η ανεργία θα συνεχίσουν να θεωρούνται «παράπλευρες απώλειες» πάρα ουσιαστικά αναπτυξιακά εμπόδια.
Στο πλαίσιο αυτό η εγκατάλειψη της μνημονικής εμμονής σε αναπτυξιοκτόνα πλεονάσματα, η ακύρωση της περαιτέρω μείωσης κατά 18% των συντάξεων και της περαιτέρω μείωσης του αφορολόγητου συνθέτουν βέβαια μια δύσκολη πολιτική διεκδίκηση.
Στη χώρα, ιστορικά, ήταν η αυτόχθονη οικονομική συσσώρευση, τα δημοσιά εργαλεία (ΔΕΚΟ) και ένας λειτουργούν τραπεζικός τομέας που επέτρεψαν την όποια ανάπτυξη, με όλες τις δομικές και όχι παθογένειες της. Τα παραπάνω πλέον εκλείπουν και οι αναμενόμενες ξένες επενδύσεις δεν θα είναι αρκετές για μια συντηρούμενη αναπτυξιακή πορεία. Η πολιτική διεκδίκηση βελτίωσης των μνημονικών συμβατικών υποχρεώσεων και δεσμεύσεων (χρέος, μεταρρυθμίσεις) παραμένει διαρκής στόχος. Η δημοκρατική εξέλιξη της αδιέξοδης πολιτικής λιτότητας της ΕΕ, ο εκδημοκρατισμός της λειτουργίας της, πέραν από επιβεβλημένη, είναι και ο κοινός τόπος συνεργασίας και αλληλεγγύης με άλλες χώρες του Νότου της Ένωσης.
Σε αυτό το δύσκολο περιβάλλον, οι περιφερειακές κομματικές οργανώσεις καλούνται να μετατρέψουν σε σχέδιο το σχεδιαστικό περιβάλλον που η κυβέρνηση οριοθέτησε. Η συνεργασία αυτή προϋποθέτει μια νέα μέθοδο δουλειά και των δυο, που για διάφορους λόγους δεν υιοθετήθηκε από την αρχή.
ΓΙΑ ΤΗΝ 
ΚΟΜΜΟΥΝΙΣΤΙΚΗ ΑΝΑΝΕΩΣΗ, 
ΓΙΑ ΤΟ ΣΟΣΙΑΛΙΣΜΟ
ΜΕΛΟΣ ΤΟΥ

Copyright © 2020 - All rights reserved

 | 

Developed by © Jetnet