david

Ιστορικό περίπατο με ελεύθερη συμμετοχή και θέμα τις μάχες που σημειώθηκαν στην Καισαριανή κατά την περίοδο των Δεκεμβριανών* διοργάνωσε την Κυριακή 20 Μαΐου ο ιστορικός Μενέλαος Χαραλαμπίδης**. Κόσμος όλων των ηλικιών (ίσως έφτασε και τους 2.000) συμμετείχε μαζικά παρά τη ζέστη, στο σύνολο της δράσης (περίπατος/ξενάγηση – προβολή φωτογραφιών – συζήτηση) που κράτησε συνολικά σχεδόν 4,5 ώρες.
Ο περίπατος ξεκίνησε από την πλατεία της Καισαριανής και συνεχίστηκε με μια στάση σε προσφυγικά σπίτια, τα οποία φέρουν ακόμα τα σημάδια των μαχών εκείνης της εποχής. Ακολούθησε μια στάση στo αλσύλιο στα Πεύκα, όπου συναντιόνταν παλιά οι κομμουνιστές και όπου ο Θανάσης Κλάρας σε μια ιστορική του τοποθέτηση, τον Μάη του 1941 μετά την πτώση του μετώπου, εξέφρασε την άποψη του για αναγκαιότητα συνέχισης του ένοπλου αγώνα και δημιουργίας αντάρτικου στρατού. Στη συνέχεια ο περίπατος πέρασε από το Σκοπευτήριο, σταμάτησε σε ένα σχολείο που στεγαζόταν το επιτελείο του ΕΛΑΣ την περίοδο των Δεκεμβριανών και κατέληξε στο δημαρχείο Καισαριανής, όπου έγινε προβολή σπανίων φωτογραφιών της εποχής και ακολούθησε συζήτηση. Κατά τη διάρκεια του περίπατου έγινε αναφορά στα ιστορικά γεγονότα και δεδομένα της περιόδου και έγινε προσπάθεια να φωτιστούν οι πολιτικές επιδιώξεις των Βρετανών, του ΕΑΜ και της ελληνικής κυβέρνησης στην πεινασμένη μετακατοχική Αθήνα. Όπου οι κάτοικοι παρακολουθούν από τα σπίτια τους την εξέλιξη των μαχών, ενώ η βρετανική αεροπορία και τα βρετανικά τεθωρακισμένα, επιχειρούν κατά μαχητών και αμάχων.

Δεν υπάρχουν κλειστές ερωτήσεις

Κατά τον Μενέλαο Χαραλαμπίδη, ο ιστορικός ερευνά και παραθέτει τα στοιχεία, προσπαθώντας μέσα από αρχεία και μαρτυρίες να βρει τις πληροφορίες που χρειάζεται για να συνθέσει την εικόνα των γεγονότων της εποχής. Για τον ιστορικό δεν υπάρχουν κλειστές ερωτήσεις σωστού ή λάθους, αλλά γίνεται προσπάθεια να φωτιστούν τα δεδομένα και το πλαίσιο τους, σε τοπικό και ευρωπαϊκό επίπεδο, τα οποία οδήγησαν τους ιστορικούς πρωταγωνιστές της εποχής να πάρουν τις όποιες αποφάσεις τους.
Σε μια ιδιαίτερα σκληρή σελίδα της ιστορίας μας, με την ταυτοποίηση των νεκρών και των υλικών ζημιών να μην έχει ακόμη ολοκληρωτικά αποτυπωθεί, ο κόσμος που με μεγάλο ενδιαφέρον ακολουθεί τους ιστορικούς περιπάτους, βάζει αιτήματα και αναζητά απαντήσεις. Η διατήρηση της ιστορικής μνήμης, η αποκάλυψη και διάσωση των ελληνικών κρατικών ιστορικών αρχείων και η πρόσβαση των ιστορικών σε αυτά (ώστε να μην αναζητούν πληροφόρηση μόνο σε αρχεία που βρίσκονται στο εξωτερικό), η διάσωση νεώτερων μνημείων και κτηρίων, η διδασκαλία της νεώτερης ιστορίας του τόπου στα σχολειά μας, είναι μερικά από τα ζητήματα τα οποία οι πολίτες που συμμετέχουν σε τέτοιες δράσεις, βάζουν στα καθήκοντα που έχει η πολιτεία και οι αρμόδιοι φορείς της να υλοποιήσουν το επόμενο διάστημα.

Δαβίδ Καρυωτάκης


Σημειώσεις:

*Η στρατιωτική αναμέτρηση κυβερνητικών και βρετανικών στρατιωτικών δυνάμεων με τον ΕΛΑΣ στην μετακατοχική Αθήνα, από τις 4 Δεκέμβρη του 1944 μέχρι την υπογραφή αρχικά εκεχειρίας στις 11 Ιανουαρίου 1945 και την τυπική λήξη της αντιπαράθεσης, που έρχεται με τη Συμφωνία της Βάρκιζας στις 12 Φεβρουαρίου, είναι η σφοδρότερη σύγκρουση που έγινε στην πρωτεύουσα από τη σύσταση του νέου ελληνικού κράτους και έχει καταγραφεί στη σύγχρονη ιστορία μας ως «Δεκεμβριανά». Οι δυο μεγάλοι πόλεμοι έφεραν μεγάλες αλλαγές στις ευρωπαϊκές κοινωνίες. Στις κατεχόμενες χώρες, οι αυτοεξόριστες κυβερνήσεις έχασαν την εμπιστοσύνη των λαών. Το μεγάλο κίνημα αντίστασης στους κατακτητές έφερε στο προσκήνιο νέες πιο ριζοσπαστικές δυνάμεις που αναδείχθηκαν από τις τάξεις των αγωνιζόμενων λαών. Σε αυτό τον αγώνα οι κομμουνιστές και αριστεροί πατριώτες είχαν κυρίαρχο ρόλο. Στη μετακατοχική Αθήνα η κυβέρνηση εθνικής ενότητας που συγκροτήθηκε με πρωθυπουργό τον Γεώργιο Παπανδρέου, είχε να λύσει 3 μεγάλα ζητήματα: τη διανομή της επισιτιστικής βοήθειας, τη σταθεροποίηση του νομίσματος και της οικονομίας και τη δημιουργία νέου εθνικού στρατού. Στο 3ο ζήτημα είχε υπάρξει πολιτική συμφωνία στην Καζέρτα για τον αφοπλισμό και διάλυση των αντάρτικων σχηματισμών. Επίσης, είχε υπάρξει πολιτική συμφωνία Στάλιν-Τσόρτσιλ για τα ποσοστά επιρροής τους στην ανατολική Ευρώπη. Παράλληλα, ο βασιλιάς Γεώργιος που βρισκόταν στο Λονδίνο, έχει χάσει την εμπιστοσύνη του λαού. Η παρέμβαση του βρετανικού παράγοντα και η άφιξη στην Ελλάδα του στρατηγού Σκόμπυ που ανέλαβε τη διοίκηση όλων των στρατιωτικών σχηματισμών στη χώρα, περιέπλεξε τα πράγματα. Ο Σκόμπυ εξέδωσε ξαφνικά διαταγή αφοπλισμού των αντάρτικών σχηματισμών (ενώ οι ελληνικές πολιτικές δυνάμεις προσπαθούσαν να συνεννοηθούν για την τεχνική λύση του ζητήματος). Το ΕΑΜ, η μαζικότερη αντιστασιακή οργάνωση στη χώρα, που θεωρούσε τον ΕΛΑΣ εγγυητή της ομαλής αποκατάστασης της πολιτικής ζωής στη χώρα, αντέδρασε αποσύροντας τους εαμικούς υπουργούς από την κυβέρνηση εθνικής ενότητας και κάλεσε το λαό σε συλλαλητήριο στο Σύνταγμα στις 3 Δεκέμβρη 1944, ενώ στις 4 Δεκεμβρίου κηρύχτηκε γενική απεργία. Τους διαδηλωτές πυροβόλησαν αστυνομικές δυνάμεις, με αποτέλεσμα να υπάρξουν νεκροί και τραυματίες. Ο Τσόρτσιλ έδωσε οδηγίες για σκληρή στάση, δεν κατέστη δυνατόν να υπάρξει πολιτική λύση και η ένοπλη αναμέτρηση ξεκίνησε.

** Ο Μενέλαος Χαραλαμπίδης είναι διδάκτορας Ιστορίας του Πανεπιστημίου Αθηνών και συγγραφέας δύο βιβλίων για τη δεκαετία του ’40: «Η εμπειρία της Κατοχής και της Αντίστασης στην Αθήνα» (2012) και «Δεκεμβριανά 1944. Η μάχη της Αθήνας» (2014). Διδάσκει στο μεταπτυχιακό πρόγραμμα «Δημόσια Ιστορία» στο Ελληνικό Ανοικτό Πανεπιστήμιο και είναι επιστημονικός υπεύθυνος των δράσεων «12 Οκτωβρίου 1944. Η Αθήνα Ελεύθερη» για τον εορτασμό της απελευθέρωσης της Αθήνας από τους ναζί κατακτητές.

ΓΙΑ ΤΗΝ 
ΚΟΜΜΟΥΝΙΣΤΙΚΗ ΑΝΑΝΕΩΣΗ, 
ΓΙΑ ΤΟ ΣΟΣΙΑΛΙΣΜΟ
ΜΕΛΟΣ ΤΟΥ

Copyright © 2021 - All rights reserved

 | 

Developed by © Jetnet