elefadis

Του Αριστείδη Μπαλτά*

Δέκα χρόνια και είκοσι μέρες μετά το θάνατο του Άγγελου Ελεφάντη. Όπου μας έλαχε —όπως θα έλεγε και ο ίδιος— αυτές ειδικά οι είκοσι τελευταίες μέρες να φωτίζουν εκτυφλωτικά μια καίρια διάσταση της διαχρονικής προσφοράς εκείνου. Αναφέρομαι στην καθαυτό πολιτική προσφορά του, αλλά, βέβαια, προσφορά πάντα κατά τον τρόπο του Άγγελου.
Ανάμεσα στα πολλά άλλα χαρίσματά του ο Ελεφάντης είχε και τούτο: την ικανότητα να αναγνωρίζει διαμιάς τα δεδομένα μιας συγκυρίας, ιδίως όταν αυτή αναδείκνυε μεγάλα ζητήματα, και να τοποθετείται αμέσως, καθαρά, αδιαμεσολάβητα, χωρίς υπεκφυγές, με πλήρη παρρησία. Τέμνοντας, έτσι, το ζήτημα κατακόρυφα. Δηλαδή, διαχωρίζοντας τα στρατόπεδα στο έτσι και στο αλλιώς. Τελικά στην Αριστερά και στη Δεξιά. Και αυτό σχεδόν πάντοτε ενάντια στο ρεύμα. Γιατί, βέβαια, οι άνεμοι φυσούσαν συστηματικά προς την αντίθετη κατεύθυνση. Ακόμα και στο εσωτερικό της Αριστεράς. Που δεν πρόβαλε πάντοτε τις πρέπουσες αντιστάσεις στην κοινή, θεωρούμενη, γνώμη, στα τρέχοντα αυτονόητα ή στερεότυπα, στις εκδοχές του συρμού.
Το χάρισμα εκφραζόταν πάντα με τον τρόπο του Άγγελου. Με την εξαντλητική γνώση και τη λιτή παρουσίαση όλων των δεδομένων και όλων των τεκμηρίων —ιστορικών, θεωρητικών, στρατηγικών, πολιτικών, οικονομικών, ιδεολογικών, πολιτισμικών, συγκυριακών— που συγκροτούν το ζήτημα και οδηγούν στην καθαρή θέση. Και ταυτόχρονα με μια απαράμιλλη καθαρότητα γραφής, με το κάθε επιχείρημα να αρθρώνεται έλλογα και νηφάλια με το προηγούμενο και το επόμενό του, χωρίς τους χαρακτηρισμούς που εξυμνούν ή προσβάλλουν δωρεάν, με το συναίσθημα να μην κρύβεται, αλλά ταυτόχρονα να μην επικρατεί επί της λογικής.
Κάθε τέτοια τοποθέτηση του Άγγελου πονούσε. Πονούσε όλους αριστερά και δεξιά. Γιατί έφερνε στο προσκήνιο και υποχρέωνε όλους να ξανασκεφτούν θέματα και ερωτήματα που είχαν καλύψει η ιστορική σκουριά, η θεωρητική νωθρότητα, τα ελλείμματα ιδεολογικής καθαρότητας, η απουσία πολιτικής εγρήγορσης.
Το σοκ που δημιουργούσε κάθε τέτοια παρέμβαση του Άγγελου ήταν σοκ που διαρκούσε. Γιατί, όσο το ζήτημα δεν αντιμετωπιζόταν στη ρίζα του, αυτό επανερχόταν. Και τότε όλοι έβρισκαν τον εαυτό τους αναγκασμένο να ξαναθυμηθεί την παρέμβαση εκείνου και να μετρήσει την απόσταση που μεσολάβησε. Για να επιβεβαιώσει τις πιο πολλές φορές το πόσο σωστή και ευθύβολη ήταν τελικά εκείνη η παρέμβαση. Ή, πιο μεταφυσικά, το πόσο «προφητική» αυτή υπήρξε.
Τι να πρωτοθυμηθούμε; Την «πρώιμη» αποτίμηση του ΠΑΣΟΚ του Ανδρέα; Την «υποδοχή» της Ιρανικής Επανάστασης; Την τοποθέτηση για την κατάργηση των τόνων; Την ανάλυση της περιόδου Γκορμπατσόφ; Την «κάθετη» άρνηση να αναλάβουμε τους Ολυμπιακούς Αγώνες; Ή, για να έρθουμε, στις τελευταίες είκοσι μέρες, την άκαμπτη στάση ενάντια στον ακραίο επιθετικό εθνικισμό που δημιούργησε η διάλυση της Γιουγκοσλαβίας;
Τότε, πολύ νωρίς, στις αρχές της δεκαετίας του 1990, ο Άγγελος Ελεφάντης, ο Φίλιππος Ηλιού και οι σχετικά λίγοι που ακολούθησαν, αντιτάχθηκαν, όρθιοι και μόνοι, στα πλήθη που παραληρούσαν σε δρόμους και πλατείες, φτάνοντας μέχρι τις κορυφές των πολιτικών κομμάτων (πλην ΚΚΕ τότε —προς τιμήν του) και το προεδρικό μέγαρο.
Αλλά σήμερα, Δευτέρα 18 Ιουνίου 2018, δέκα χρόνια και είκοσι μέρες μετά το θάνατο του Άγγελου Ελεφάντη μπορούμε να χαρούμε βαθιά και προς τιμήν και στη μνήμη εκείνου. Η ομιλία του πρωθυπουργού μόλις χθες στις Πρέσπες συνόψισε το «συμβάν» που έχει αρχίσει να εγκαινιάζει μια νέα εποχή για τα Βαλκάνια. Ακριβώς όπως θα το ήθελε ο Άγγελος Ελεφάντης…



* Ο Αριστείδης Μπαλτάς είναι ομότιμος καθηγητής Θεωρίας των Επιστημών στο ΕΜΠ και βουλευτής Αττικής του ΣΥΡΙΖΑ
1. Οι ημερομηνίες που αναφέρονται στο άρθρο παρέμειναν ως γράφτηκαν από το συγγραφέα του.
ΓΙΑ ΤΗΝ 
ΚΟΜΜΟΥΝΙΣΤΙΚΗ ΑΝΑΝΕΩΣΗ, 
ΓΙΑ ΤΟ ΣΟΣΙΑΛΙΣΜΟ
ΜΕΛΟΣ ΤΟΥ

Copyright © 2021 - All rights reserved

 | 

Developed by © Jetnet