elefantis4

Σκίτσο του Χρίστου Πικριδά

Ακριβώς κάτω από το λογότυπο της «Εποχής», εδώ και τριάντα περίπου χρόνια, επαναλαμβάνονται εφτά λέξεις: «Για την κομμουνιστική ανανέωση, για το σοσιαλισμό». Δεν ξέρω πόσοι θυμούνται σήμερα ότι ο Άγγελος είχε προτείνει να συνοδεύει τον τίτλο τής εφημερίδας μας αυτή η προτροπή, αυτό το σύνθημα.
Σε αρκετούς θα πρέπει να φάνηκε τότε υπερβολικό ή και αντιφατικό, καθώς τόσο ο τίτλος της εφημερίδας όσο και ο υπότιτλος «Εβδομαδιαία εφημερίδα της ανανεωτικής αριστεράς» δήλωναν την εκφρασμένη κοινή πρόθεσή μας να απευθυνθούμε σε ένα ευρύτερο αναγνωστικό κοινό και να μπορέσουμε να συνομιλήσουμε μαζί του, παρά τις οξυμένες αντιπαραθέσεις στο εσωτερικό της δικής μας αριστεράς την εποχή εκείνη.
Θα πρέπει να σημειώσουμε εδώ ότι δεν ήταν μια εποχή ανύποπτη. Αντίθετα, ο μεν σοσιαλισμός, ο επονομαζόμενος υπαρκτός, κατέρρεε πελαγοδρομώντας, η δε κομμουνιστική ανανέωση δεν βρισκόταν σε καλύτερη κατάσταση, παρά την ελπίδα της ότι, ακριβώς επειδή στάθηκε κριτικά απέναντί του, θα είχε διαφορετική τύχη. Ήταν η εποχή που στις συνεδριάσεις της συντακτικής ομάδας προσπαθούσαμε να εντοπίσουμε στο διεθνές στερέωμα και ιδίως στο ευρωπαϊκό κανένα κεινσιανής έστω έμπνευσης άρθρο, για να το αντιπαραθέσουμε σαν επιχείρημα, εκτός από τα δικά μας, στη λαίλαπα του νεοφιλελευθερισμού, που ετοιμαζόταν να γιορτάσει με αλαζονεία το τέλος της ιστορίας. Γιατί το δόγμα που κυριαρχούσε σχεδόν απ’ άκρου σε άκρο, ήταν πως δεν έχει νόημα πια καν η διάκριση αριστερά/δεξιά.

Σύνθημα-προοπτική

Σε μια τέτοια συγκυρία πρότεινε αυτό το σύνθημα, και δεν ήταν από πείσμα, από κεκτημένη ταχύτητα ή για να μπούμε σε κάποιων το μάτι. Ήταν γιατί τότε ακριβώς που επιχειρούσαμε να δράσουμε αποτελεσματικά μέσα στις δυσμενείς συνθήκες, όπου μόνο ο σοσιαλισμός δεν ήταν στην ημερήσια διάταξη, οφείλαμε να ξέρουμε και να δείχνουμε, και κυρίως να μην ξεχνάμε, σε ποια προοπτική εντάσσονται τα βήματά μας. Γιατί κάθε μας βήμα αποκτούσε χαρακτήρα και ιδιαίτερο νόημα χάρη σ’ αυτή την προοπτική και λόγω αυτής της προοπτικής. Και όσο πιο μακρινή φάνταζε αυτή η προοπτική μέσα στις τρέχουσες συνθήκες και τους αναπόφευκτους καταναγκασμούς που επιβάλλουν, τόσο περισσότερο αυτή η προοπτική έπρεπε να τονίζεται και να υπενθυμίζεται σε εαυτούς και αλλήλους.
Ανατρέχοντας στα χρόνια που ακολούθησαν, μπορεί να βρει κάποιος τοποθετήσεις τού Άγγελου -και δικές μας- που εκ πρώτης όψεως δεν συμβαδίζουν μ’ αυτό το συμπέρασμα. Με αποκορύφωμα εκείνη την ομολογία του για «το κόμμα που μας έλαχε», τον Συνασπισμό, λίγο πριν από τη δρομολόγηση του ΣΥΡΙΖΑ, που σε πολλούς από εμάς είχε προκαλέσει σύγχυση, ακόμα και με την έννοια του θυμού. Δεν είχε πάψει να ζητάει το αδύνατο, είχε εκτιμήσει ότι μπορούσε να το διεκδικήσει με τα μέσα που ήταν διαθέσιμα, όχι με κάποια άλλα που πιθανόν δεν θα προσφέρονταν ποτέ. Θυμηθείτε πόσοι και ποιοι σπεύσαμε το 2000 να διατηρήσουμε στη ζωή τον Συνασπισμό, στις εκλογές, γιατί αυτή ήταν η ρεαλιστική επιλογή τη στιγμή εκείνη, που θα σημάδευε, όπως και σημάδεψε, τις εξελίξεις για μεγάλο χρονικό διάστημα.
Θα μπορούσαμε, ίσως, να μιλήσουμε για μια πιο σύνθετη εκδοχή της προπατορικής προτροπής «να είστε ρεαλιστές, να ζητάτε το αδύνατο». Η οποία προφανώς και δεν είναι απλώς μια παραδοξολογία κατάλληλη μόνο για σύνθημα στον τοίχο. Αν υποθέσουμε ότι η μία της έννοια είναι ότι ζητώντας το αδύνατο το καθιστούμε ρεαλιστικό, έστω μελλοντικά, γιατί να μην δεχτούμε και το αντίστροφο: δηλαδή ότι, για να επιδιώξουμε το αδύνατο, πρέπει να το κάνουμε με ρεαλισμό. Είναι ο μόνος τρόπος να μην καταστεί πραγματικά αδύνατο.

Η αντιρρόπηση

Με μια προϋπόθεση: ότι σε κάθε ρεαλιστικό βήμα θα αντηχεί το αδύνατο, ο απώτερος και κατευθυντήριος στόχος. Δεν θα ενυπάρχει απλώς στο σχεδιασμό μας ως επόμενο ή μεθεπόμενο βήμα, αλλά σαν αξιακή, θεωρητική και ηθικοπολιτική παρακαταθήκη, που διαμορφώνει τις συνειδήσεις μας ως πολιτικά δρώντων αριστερών, τις καθοδηγεί, και επηρεάζει τις συνειδήσεις των πολλών στους οποίους απευθυνόμαστε. Κάτι που σήμερα δεν το βλέπουμε να συμβαίνει, τουλάχιστο στο βαθμό που απαιτεί η επίθεση αποϊδεολογικοποίησης που δέχονται οι κοινωνίες, αλλά και οι καταναγκασμοί που απορρέουν από την ανάληψη της κυβερνητικής ευθύνης. Σε τέτοιες συνθήκες η ανάγκη ανάδειξης και υπόδειξης του αδύνατου είναι ακόμα πιο έντονη. Όχι σαν δικαιολογία ή σαν πρόσχημα, αλλά σαν φροντίδα αντιρρόπησης της υπαρκτής ανάγκης ρεαλιστικής αποτίμησης της συγκεκριμένης κατάστασης κάθε φορά. Γιατί χωρίς αυτό το υπερβάλλον, το βέλος της ροπής υπάρχει ο απτός κίνδυνος να στρέφεται προς τα πίσω. Και στην πραγματικότητα να οπισθοδρομούμε, ακόμη κι όταν νομίζουμε ότι απλώς καθυστερούμε.
Ίσως θα έπρεπε, λοιπόν, να τυπώνουμε με… μεγαλύτερα γράμματα την προτροπή αυτή και να πολλαπλασιάσουμε την ύλη της εφημερίδας που την υπηρετεί κριτικά, παρότι δεν μπορούμε να γνωρίζουμε με βεβαιότητα τι θα έλεγε γι’ αυτό ο Άγγελος. Αρκεί που κάποτε μας έβαλε την ιδέα και μάθαμε να ζούμε μ’ αυτή.

Χ. Γεωργούλας
ΓΙΑ ΤΗΝ 
ΚΟΜΜΟΥΝΙΣΤΙΚΗ ΑΝΑΝΕΩΣΗ, 
ΓΙΑ ΤΟ ΣΟΣΙΑΛΙΣΜΟ
ΜΕΛΟΣ ΤΟΥ

Copyright © 2021 - All rights reserved

 | 

Developed by © Jetnet