Βρέθηκε στη Βρετανία και χρονολογείται από τη δεκαετία του 1940

 

 

Του Στίβεν Μόρις*

Ένα καταχωνιασμένο επιτραπέζιο που χρονολογείται στα 1940, την περίοδο που η νήσος Τζέρσεϊ είχε τεθεί υπό ναζιστική κατοχή, βρέθηκε στη σοφίτα κατοικίας και ρίχνει φως στη ζωή των κατοίκων εκείνη την περίοδο.
Για όσους δεν γνωρίζουν, η νήσος Τζέρσεϊ βρίσκεται ανάμεσα στις βόρειες ακτές της Γαλλίας και τις νότιες ακτές της Αγγλίας και είναι ανεξάρτητη διοικητικά. Την ευθύνη άμυνας την έχει το Ηνωμένο Βασίλειο, ενώ έχει 107.000 κατοίκους που μιλούν αγγλικά και γαλλικά. Έχει δώσει το όνομα της στο Νιού Τζέρσεϊ, πολιτεία των ΗΠΑ και στο ύφασμα ζέρσεϊ.

Το επιτραπέζιο παιχνίδι, που βασίζεται στην Μονόπολη, λεγόταν «Κατοχή» και με τον τρόπο του ειρωνευόταν τη γερμανική Κατοχή στο νησί από το 1940 έως το 1945. Θεωρείται ότι το παιχνίδι δημιουργήθηκε και διακινείτο κρυφά, προκειμένου να βοηθήσει τους κατοίκους να διαχειριστούν τη ζωή υπό κατοχή.
Το παιχνίδι –φτιαγμένο σε χαρτί και όχι σε χαρτόνι όπως συνήθως–καλεί τους παίκτες να ξεχάσουν τα προβλήματα τους παίζοντας την «Κατοχή». Και συνεχίζει λέγοντας «πείτε το και στους φίλους σας για να χαρούν και αυτοί!»
Οι παίχτες έπρεπε να ρίξουν το ζάρι για να προχωρήσουν πάνω στo ταμπλό και να κινούνται είτε προς τα μπρός είτε προς τα πίσω ανάλογα με τη ζαριά που θα έφερναν και το τετράγωνο πάνω στο οποίο θα έπεφταν. Κάποια τετράγωνα ήταν καλά, είχαν εντολή ή απόφαση «πάρε δύο αυγά και προχώρα τρία τετράγωνα» ή «πάρε πενήντα τσιγάρα και προχώρα οκτώ τετράγωνα». Άλλα πάλι δεν ήταν τόσο ευνοϊκά… Αν, ας πούμε, κατέληγες στο τετράγωνο που η εντολή έλεγε «ταυτότητα χάθηκε», έπρεπε να γυρίσεις πίσω τέσσερα τετράγωνα και, αν έπεφτες στο τετράγωνο «κατανάλωσες το ποσοστό ρεύματος που σου αναλογεί», έπρεπε να γυρίσεις πίσω πέντε τετράγωνα.
Κάποια άλλα τετράγωνα ήταν ακόμη χειρότερα! Αν η ζαριά σε έφερνε στο τετράγωνο που έγραφε «έχασες το δελτίο τροφίμων (με τα κουπόνια για το συσσίτιο)», σήμαινε ότι έπρεπε να πας στον έλεγχο τροφίμων και, αν προσγειωνόσουν στο τετράγωνο «εγκλήματα διαπραχθέντα κατά τη διάρκεια μπλακ άουτ», έπρεπε να πας στην οδό Γκλάουσεστερ που ήταν οι φυλακές , και από κει δεν μπορούσες να φύγεις, αν δεν έφερνες συγκεκριμένους αριθμούς στα ζάρια για να ξαναμπείς στο παιχνίδι.
Το παιχνίδι ανακαλύφθηκε από έναν νησιώτη, τον Σάιμον Γκρίφιθς, σε μια βαλίτσα στη σοφίτα της καινούργιας του οικίας. Ο πατέρας του Κόλιν Γκρίφιθς, 72 ετών, πρώην πιλότος της Βρετανικης Πολεμικής Αεροπορίας, είπε ότι έχουν την πεποίθηση ότι το παιχνίδι παίζονταν κατά τη διάρκεια της Κατοχής. «Δεν έχω ξαναδεί κάτι τέτοιο στη ζωή μου» δήλωσε, «είναι πολύ ενδιαφέρον. Oι εντολές και οι αποφάσεις είναι πολύ ευφάνταστες».
Η Βαλ Νέλσον, υπεύθυνη των γενικών αρχείων του κράτους στην περιοχή, πιστεύει ότι το παιχνίδι σχεδιάστηκε και κυκλοφόρησε από το τυπογραφείο Άσελφολντ, που τύπωνε προγράμματα για ερασιτεχνικές παραστάσεις κατά την περίοδο της Κατοχής και διατιθόταν από το κατάστημα «Κόκκινο Τρίγωνο» που βρισκόταν στην αγορά του Τζέρσεϊ. «Μας αρέσει πραγματικά. Δεν έχουμε τίποτα παρόμοιο στα αρχεία μας. Πιστεύω ότι τυπώθηκε και κυκλοφόρησε σε πολύ μικρή κλίμακα. Είναι λίγο ανατρεπτικό και ένα ενδιαφέρον παράδειγμα του πώς οι άνθρωποι χρησιμοποίησαν το χιούμορ ως μηχανισμό άμυνας για να αντέξουν σε μια εξαιρετικά μαύρη περίοδο της ζωής τους.»
Θα είχε τεράστιο ενδιαφέρον να μπορέσουμε να βρούμε πηγές για να ερευνήσουμε το πώς οι άνθρωποι και οι κοινωνίες επεβίωσαν μέσα σε συνθήκες κατοχής, ιδίως στο δεύτερο παγκόσμιο πόλεμο, δικτατορίας, επιδημιών και γενικότερα κρίσεων. Σε αυτό μπορούν να συμβάλουν καθοριστικά τα γενικά αρχεία του κράτους και των υπηρεσιών, καθώς και ομάδες και φορείς που ασχολούνται με την προφορική ιστορία και τα προσωπικά αρχεία.
Υπάρχουν πολλές τέτοιες ομάδες με σημαντική δράση. Μια αξιόλογη ομάδα είναι και το «Αρχείων Τάξις». Μια Εταιρεία Διάσωσης Ιστορικών Τεκμηρίων και Πολιτιστικής Κληρονομιάς που συνεργάζεται με δημόσιους φορείς, ανάλογες επιστημονικές και ιδιωτικές πρωτοβουλίες, καθώς και με ένα διευρυμένο δίκτυο πολιτών. Στην ιστοσελίδα τους [arxeiontaxis.gr] μπορεί κανείς να δει τους σκοπούς της εταιρείας και τη δράση της. Είναι σημαντικό ότι το όλο πρόγραμμα έχει στηθεί και τρέχει από νέους ιστορικούς, τους: Παναγιώτη Ανδριανόπουλο, Στέφανο Βαμιεδάκη, Γιώργο Γάσια, Γιάννη Γονατίδη και Χρήστο Χρυσανθόπουλο, οι οποίοι έχουν κάνει πολύ καλή δουλειά.
Είναι σημαντικό να προσπαθήσουμε να καλλιεργήσουμε στους νέους μαθητές και φοιτητές, την έγνοια για την ανάδειξη και διατήρηση των αρχείων μας και την καλλιέργεια της ιστορικής μνήμης, ώστε να μπορούν να ανατρέχουν στο παρελθόν, να συνδιαλέγονται μαζί του, με κριτική σκέψη, και να προχωρούν δημιουργικά στο παρόν αλλά και στο μέλλον.
Αναζητήστε λοιπόν τους φορείς εκείνους που συλλέγουν και προσωπικά αρχεία και δώστε ό,τι έχετε (φωτογραφίες, βίντεο, ημερολόγια, επιστολές, παιχνίδια και βιβλία) που θεωρείται ότι μπορούν να φανούν χρήσιμα στον ιστορικό και τον κοινωνικό ανθρωπολόγο του μέλλοντος. Θα είναι μια τεράστια συνεισφορά από πλευράς σας στην έρευνα και τη μελέτη του πιο πολύπλοκου είδους στον πλανήτη Γη, του ανθρώπου.


Μετάφραση από τον «Guardian»:
Γεωργία Σίμωση

 
ΓΙΑ ΤΗΝ 
ΚΟΜΜΟΥΝΙΣΤΙΚΗ ΑΝΑΝΕΩΣΗ, 
ΓΙΑ ΤΟ ΣΟΣΙΑΛΙΣΜΟ
ΜΕΛΟΣ ΤΟΥ

Copyright © 2021 - All rights reserved

 | 

Developed by © Jetnet