Το γκροτέσκο ως πολιτική κατηγορία και η συμμαχία Ισραήλ - HΠΑ ως οριενταλισμός

 

Ο κωμικός Σάσα Μπαρόν Κόεν (γνωστός από το Da Ali G show και το Borat), τον Ιούλιο, και μετά την επιτυχία της performance art του Childish Gambino «This is America» για την ξέφρενη κατάσταση βίας στις ΗΠΑ, τη στοχευμένη φυλετική βία, την οπλοκατοχή κτλ –και μετά από ακόμα ένα οδυνηρό περιστατικό επίθεσης σε σχολείο στη Φλόριντα (που γέννησε ένα ολόκληρο κίνημα που διασταυρώθηκε με το me too και με μπροστάρισα την Έμα Γκονζάλεζ απαίτησε νομοθετική μεταρρύθμιση για την οπλοκατοχή και επιχείρησε να αναδείξει τη σαθρότητα της λογικής της Εθνικής Ένωσης Όπλων [National Riffle Association // NRA]) –, ήρθε με ένα νέο τηλεοπτικό πρόγραμμα να θέσει το ερώτημα «Who is America?» (=Ποια είναι η Αμερική;) Το ερώτημα διερευνά και ανακρίνει, αρχικά, λομπίστες και ρεπουμπλικάνους πολιτικούς.

Είναι σημαντικό να διερευνήσουμε με τη σειρά μας, ποιος και πώς θέτει το ερώτημα, ποιο το συγκείμενο και περικείμενο αυτής της «φάρσας» για να κατανοήσουμε καλύτερα, εν τέλει, Ποια είναι η Αμερική (ή έστω ένα κομμάτι της που έχει λόγο για την πολιτική και πολιτισμική ζωή των ΗΠΑ). Ο Κόεν, βρετανός με εβραϊκή καταγωγή από την πλευρά της μητέρας του και μεγαλωμένος ως Εβραίος (με γνώση της εβραϊκής γλώσσας), επιλέγει και εισαγάγει γι’ αυτά τα συγκεκριμένα τμήματα της εκπομπής του, τον χαρακτήρα του Εράν Μοράντ. Ενός ογκώδη συνταγματάρχη του ισραηλιτικού στρατού και πρώην πράκτορα της Μοσάντ.
Ο Μοράντ που γράφει ο Κόεν, είναι ένας χαρακτήρας όχι απλά οριακός, αλλά τόσο μεγεθυμένος που αγγίζει το γκροτέσκο. Το πρόσωπό του είναι φτιαγμένο υπερ-αρρενωπό, περπατάει επίτηδες και με συγκλονιστικά απαρατήρητη προφάνεια, με μια επιτελεστικότητα που υποδηλώνει ότι κατευθύνεται σε σημείο σωματικής μάχης. Με βαρύ περπάτημα, τα χέρια σε μεγάλη απόσταση από τον κορμό και λυγισμένα, αλλά παρουσιασμένο ως φυσιολογική και ουδέτερη σωματικότητα του Μοράντ. Κλείνοντας το μάτι στους νόμους στη Νέα Υόρκη κατά του manspreading (άπλωμα των ποδιών των ανδρών, στάση που υποδηλώνει δύναμη) στο μετρό, ο Μοράντ κάθεται πάντα με ένα -τεράστιο- άπλωμα και παράλληλα σε στάση χαλάρωσης με την πλάτη γερμένη πίσω, για να τονίζεται η υπόρρητη επίδειξη του... «ανδρισμού» του. Ακόμη μιλάει με μια καρικατουρίστικη και στερεοτυπική εβραϊκή προφορά τα αγγλικά σε σημείο προσβλητικό (και έχει τη σημασία του όπως θα εξηγήσουμε παρακάτω).

Διάλογοι γελοίοι και φρικώδεις ταυτοχρόνως

Συνομιλεί με τον Φίλιπ βαν Κλιβ, του Συνδέσμου Υπεράσπισης Πολιτών της Βιρτζίνια, τον Λάρι Πρατ των Ιδιοκτητών Όπλων Αμερικής, τον Τρεντ Λοτ, πρώην γερουσιαστή, αλλά και άλλους, μέλη της Βουλής των Αντιπροσώπων, μέλη του Κογκρέσου. Στους οποίους εκθέτει τη βασική ιδέα να δημιουργήσουν ένα εκπαιδευτικό πρόγραμμα και τηλεοπτικό σποτ (που θα προβληθεί αρχικά στο Ισραήλ), στο οποίο θα πλάθουν τους μελλοντικούς προστάτες του έθνους, θα εκπαιδεύουν ούτως ειπείν νήπια, παιδάκια από τριών ετών και πάνω, πώς να εξοντώνουν μουσουλμάνους και πώς να χειρίζονται όπλα. Οι διάλογοι είναι συγκλονιστικοί, αστείοι, αλλά και γελοίοι και φρικώδεις ταυτοχρόνως. Προτείνονται μικρά όπλα, όπως το Walther PPΚ ή το Beretta, να τοποθετηθούν σε λούτρινα κουκλάκια για να προσελκύσουν τα νήπια, αλλά ακόμη και ημι-αυτόματα, οπλοπολυβόλα και σύνθετος, βαρύς πολεμικός οπλισμός που περιλαμβάνει ρουκέτες, όπλα που με τους νόμους που κατευθύνει η Εθνική Ένωση Όπλων (με την απόλυτη εύνοια των ρεπουμπλικάνων) όντως πωλούνται, με ειδική άδεια, ακόμη και σε ανηλίκους σε κάποιες πολιτείες. Όλοι συμφωνούν σε ό,τι παράλογο προτείνει.
Ο Κόεν δεν παραλείπει σπαρταριστές ατάκες που συντηρούν το γκροτέσκο, όπως ότι ο γιος του χαρακτήρα του πέθανε εν τέλει, αλλά τι να γίνει ή ότι η γυναίκα του έχει πυροβολήσει τον ίδιο, αφού κάθε βράδυ προσπαθεί να συνευρεθεί ερωτικά μαζί της χωρίς τη θέλησή της. Σε εκείνο το σημείο, ο Μοράντ, συνομιλώντας με τον Πρατ, συμπληρώνει πως δεν είναι βιασμός αν είναι η σύζυγός σου, με τον Πρατ να ξεκαρδίζεται με ένα ιδιαίτερα απελευθερωτικό γέλιο. Με ένα γέλιο που βρίσκει ενδιαίτημα σε μια άλλη κουλτούρα που φαίνεται να παγιώνει τις αλήθειες που στη Δύση δεν μπορείς να πεις.

Όλα είναι δυνατά, και το απόλυτο γκροτέσκο

Το μοτίβο αυτό διατρέχει όλα τα επεισόδια της εκπομπής. Οι συνομιλητές του που δέχονται κάθε εξωφρενική ατάκα, πρόταση, ιδέα του Μοράντ, και χτίζουν, επενδύουν πάνω του, νιώθουν μια ανακούφιση, βρίσκουν έναν σύμμαχο και κυρίως βιώνουν μια στιγμή aufklarung, διαφωτισμού. Πιστεύουν ότι όλα είναι δυνατά, ακόμα και το απόλυτο γκροτέσκο, γιατί νομίζουν ότι έχουν διαφωτιστεί για το ότι όλα είναι αληθινά σε μια διαφορετική κουλτούρα από τη δική τους. Εδώ έχουν την πολιτική σημασία τους το γκροτέσκο αλλά και οι σχέσεις ΗΠΑ - Ισραήλ.
Ο Μισέλ Φουκώ μίλησε για το γκροτέσκο ως μια ιστορικο-πολιτική κατηγορία που συμπυκνώνεται στο εξής: «Αποκαλώ γκροτέσκο το γεγονός ότι και μόνο εξαιτίας της συνθήκης τους, ένας λόγος ή ένα άτομο μπορούν να έχουν επιδραστική δύναμη που οι εγγενείς τους ιδιότητες θα έπρεπε να τους αποτρέπει από το να έχουν». Μια τέτοια συνθήκη έχουμε εδώ, όπου απλώς και μόνο η θέση αυτών των προσώπων τούς δίνει μια δύναμη που ο Μοράντ ή ο Κόεν μάς δείχνουν ότι δεν θα έπρεπε ποτέ να έχουν. ΗΠΑ και Ισραήλ μπορούν να κάνουν ό,τι θελήσουν είχε πει ο μεγάλος Παλαιστίνιος ιστορικός Ρασίντ Καλίντι και η νοοτροπία αυτή, που είδαμε απογυμνωμένη στην εκπομπή, αποτυπώνεται σε μια φράση του Δημοκρατικού (!) Τζο Μπάιντεν που είναι χαρακτηριστική «Δεν χρειάζεται να είσαι Εβραίος για να είσαι σιωνιστής».
Ωστόσο, αυτοί οι πολιτικά, φουκωϊκά γκροτέσκοι λομπίστες και πολιτικοί που εξέθεσε ο Μοράντ, υπακούνε και μέσα από ένα πλέγμα εξωτικοποίησης. Γελούν με την αγαθότητα του Μοράντ να μην συναισθάνεται ότι στις ΗΠΑ δεν είναι φυσιολογικές οι απόψεις του, όσο εύχονται να ήταν. Ο μηχανισμός που τους επιτρέπει να διαφωτίζονται και να εγγράφονται στο γκροτέσκο από έναν φανταστικό πράκτορα της Μοσάντ, είναι, συν όλων των άλλων, και επειδή δεν γνωρίζουν την εβραϊκή κουλτούρα και δεν τους αφορά. Είμαστε στην επικράτεια του οριενταλισμού, όπου ο Μοράντ αν και σύμμαχος είναι ο Άλλος. Άρα, επιλογικά, ο σιωνισμός πάει με τις ΗΠΑ, αλλά πάει μαζί και με την ουσιωδώς αντισημιτική εξωτικοποίηση, το ιστορικό-πολιτικό γκροτέσκο και τη βαθιά άγνοια του αντιδραστισμού για τον Άλλο, το Άλλο, ακόμα και για παιδιά. Αν δεν αντιλαμβάνονται ότι τα παιδιά πρέπει να παίζουν και όχι να εκτελούν ή να εκτελούνται, ποια λογική μπορεί να επικρατήσει στο θέμα της οπλοκατοχής;

* Ο Κόεν ενημέρωσε πως η εκπομπή δεν θα συνεχιστεί.



Νίκος Δασκαλόπουλος

 
ΓΙΑ ΤΗΝ 
ΚΟΜΜΟΥΝΙΣΤΙΚΗ ΑΝΑΝΕΩΣΗ, 
ΓΙΑ ΤΟ ΣΟΣΙΑΛΙΣΜΟ
ΜΕΛΟΣ ΤΟΥ

Copyright © 2021 - All rights reserved

 | 

Developed by © Jetnet