saloni4

Το τελευταίο φύλλο της «Εποχής», πριν την απαραίτητη καλοκαιρινή ξεκούραση, δεν είχε στην πρώτη του σελίδα τις καθιερωμένες ευχές της συντακτικής ομάδας για τις καλοκαιρινές διακοπές —δεν θα μπορούσε άλλωστε. Αιτία δεν ήταν οι νίκες ή οι ήττες του κόσμου της αριστεράς, οι συνθηκολογήσεις ή οι εκβιασμοί, αλλά μια ανείπωτη τραγωδία, που αν και παρόμοιες έχουμε δει και στο παρελθόν, βάρυνε λίγο περισσότερο. Ο τραγικός θάνατος σχεδόν 100 ανθρώπων σε μια περιοχή που πολλές και πολλοί από εμάς έχουμε περπατήσει έστρεψε τον προβολέα στις καταστροφικές συνέπειες του συνδυασμού ανθρωπογενών παρεμβάσεων στο περιβάλλον και ακραίας έντασης καιρικών φαινομένων. Η τραγωδία στο Μάτι έφερε στο προσκήνιο ζητήματα για τα οποία έχουν υπάρξει αναλύσεις στις σελίδες ετούτης της εφημερίδας: δασική αυθαίρετη δόμηση, πρόληψη και δασοπροστασία, κλιματική αλλαγή. Ένα μήνα μετά τις εξαγγελίες της κυβέρνησης για την αποτροπή αντίστοιχων καταστροφών η συζήτηση γύρω από την εφαρμογή και την αποτελεσματικότητά τους φανερώνει και την επιτακτική ανάγκη για λύσεις.

Αντιπυρική και αντιπλημμυρική προστασία οικισμών

saloni2

Του Βασίλειου Χριστόπουλου*

Οι οικισμοί μας (αστικοί, ημιαστικοί, τουριστικοί) αποδείχτηκε πως δεν διαθέτουν εκ γενετής καμιά αντιπλημμυρική και αντιπυρική προστασία. Με τον τρόπο που αναπτύχθηκαν επί τέσσερις δεκαετίες είναι εκτεθειμένοι, δυνητικά, σε ένα τουλάχιστον από τους δυο κινδύνους. Γιατί στους περισσότερους, αναφέρουμε ενδεικτικά, δεν υπάρχει ρυμοτομικό σχέδιο που να δημιουργεί επαρκές οδικό δίκτυο και οδούς διαφυγής, ούτε τα ρέματα που τους διασχίζουν έχουν επαρκή διατομή για έκτακτες πλημμυρικές παροχές. Όσοι οικισμοί δεν κινδυνεύουν, το οφείλουν στη μορφολογία τους, στη θέση τους στο υδρογραφικό δίκτυο, στο είδος της βλάστησης και στην πυκνότητα δόμησης.
«Κυβερνάμε μια χώρα που χτίστηκε αυθαίρετα και έχουμε την ευθύνη όσο τα αυθαίρετα δεν γκρεμίζονται…», δήλωσε ο πρωθυπουργός. Και την ώρα που η πυρκαγιά στο Μάτι μαινόταν εξήγγειλε: «Αφού η μάχη αυτή τελειώσει, αφού και η τελευταία εστία κινδύνου εκλείψει, τότε θα υπάρξει η ψύχραιμη αποτίμηση». Η «ψύχραιμη αποτίμηση» οδήγησε στη συγκρότηση δύο επιτροπών: η πρώτη για την αντιμετώπιση των οικιστικών στρεβλώσεων και της άναρχης δόμησης και η δεύτερη για την αναβάθμιση της Πολιτικής Προστασίας. Στην ομιλία του στο Λαύριο (7/8/2018) ο πρωθυπουργός εξήγγειλε τα «20 Σημεία», που είναι προφανώς καρπός μελέτης της πρώτης επιτροπής. Τα 20 σημεία επικεντρώνονται σε κατεδαφίσεις αυθαίρετων κτισμάτων και κατασκευών, σε οριοθετήσεις όλων των ρεμάτων μέχρι τέλους 2019 και στη δημιουργία ενός νέου σώματος ελεγκτών δόμησης. Ο πρωθυπουργός κάνει μάλιστα και μια τιμητική αναφορά στον Αντώνη Τρίτση: «Χρειάστηκαν τελικά να περάσουν 35 ολόκληρα χρόνια για να βρεθεί μια κυβέρνηση να υλοποιήσει το Ν.1337/ 1983 που εμπνευστής του οποίου ήταν ο αείμνηστος Αντώνης Τρίτσης».

Χωρίς σχέδιο, αλλά με άδειες

Η πρώτη επιτροπή (επανδρωμένη από υψηλόβαθμα στελέχη του ΥΠΕN-YΠEKA) αγνόησε βασικά ζητήματα που θα την οδηγούσαν σε πιο ασφαλή συμπεράσματα. Για αυτό ας μας επιτραπεί μια συνοπτική αναδρομή των τελευταίων 40 ετών. Πολλοί οικισμοί μας, πράγματι, χτίστηκαν χωρίς ρυμοτομικό σχέδιο. Κάποιοι μέσω της αυθαίρετης δόμησης, η οποία νομιμοποιήθηκε εκ των υστέρων με σχέδια ή με νομιμοποιήσεις αυθαιρέτων. Αλλά οι περισσότεροι κτίστηκαν με το τριτοκοσμικό καθεστώς των οικισμών (βασικά των προϋφισταμένων του 1923). Σύμφωνα με αυτό το σύστημα, κάποιος παλιός οικιστικός πυρήνας (μετά από πιέσεις κλπ) διευρυνόταν αυθαίρετα με αποφάσεις των τότε πολεοδομικών υπηρεσιών. Έτσι δημιουργήθηκαν ολόκληρες πόλεις. Με ασχεδίαστη δόμηση (χωρίς ρυμοτομικό σχέδιο), χωρίς υποδομές και προστασία, αλλά με νόμιμες οικοδομικές άδειες.
Η πρώτη οργανωμένη προσπάθεια πολεοδομικού σχεδιασμού έγινε πριν 35 χρόνια από τον Αντώνη Τρίτση, στον οποίο έγινε και η τιμητική αναφορά. Είναι η γνωστή μας Επιχείρηση Πολεοδομικής Ανασυγκρότησης – ΕΠΑ 82-84, με το νομοθετικό πλαίσιο Ν. 1337/83. Τότε ο κύριος, αν όχι ο αποκλειστικός σκοπός, ήταν να ελεγχθεί η αυθαίρετη δόμηση. Γι’ αυτό η προβλεπόμενη τότε σύνταξη Γενικών Πολεοδομικών Σχεδίων και Πολεοδομικών Μελετών Επέκτασης-Αναθεώρησης δεν εμπεριείχε κάποιας μορφής αντιπυρική-αντιπλημμυρική προστασία.
Σε πολλές περιπτώσεις ο έλεγχος της ασχεδίαστης και αυθαίρετης δόμησης έμεινε εν πολλοίς ημιτελής. Η έλλειψη χρηματοδότησης και κυρίως η δυσκίνητη και άκαμπτη γραφειοκρατία του τότε ΥΠΕΧΩΔΕ, εμπόδισαν την ολοκλήρωση πολλών πολεοδομικών μελετών. Πολλές μελέτες, όπως αυτή στο τραγικό Μάτι, βρίσκονται σε εκκρεμότητα πάνω από 20-25 χρόνια. Έτσι που να συνεχίζεται ακόμη και σήμερα η ασχεδίαστη ανοικοδόμηση με το καθεστώς των οικισμών.

Έλλειμμα αντιπλημμυρικής προστασίας

Η αντιπυρική προστασία ακόμη και σήμερα δεν έχει ενταχθεί στον ελληνικό πολεοδομικό σχεδιασμό. Το ίδιο ισχύει με την αντιπλημμυρική προστασία (αναφερόμαστε στα ρέματα που διασχίζουν ή γειτνιάζουν με οικισμούς). Τα ρέματα-χείμαρροι απασχόλησαν τη νομοθεσία μας για πρώτη φορά το 2002. Τότε δημιουργήθηκε ο νόμος για την οριοθέτηση των ρεμάτων (3010/2002). Ο προηγούμενος ν. 880/1979 ήταν τόσο ανεπαρκής και ασαφής που αγνοήθηκε παντελώς σε όλες τις πολεοδομικές μελέτες του Ν. 1337. Να σημειώσουμε ότι με το Ν. 3010/2002 για πρώτη φορά προσδιορίζεται επαρκής πλημμυρική διατομή (χειμάρρων-ρεμάτων κλπ) μετά από υδρολογικό και υδραυλικό έλεγχο που λαμβάνει υπόψη τη σπουδαιότητα του ρέματος και τη θέση του ως προς τον οικισμό. Η διαδικασία οριοθετήσεων ξεκίνησε και συνεχίζεται μέχρι σήμερα ανεξάρτητα από τον πολεοδομικό σχεδιασμό. Έτσι δεν στηρίζεται σε πολεοδομικούς μηχανισμούς εφαρμογής. Δηλαδή υποχρεωτική εισφορά γης ή αυτοαποζημίωση, απαλλοτριώσεις κλπ, προκειμένου να υπάρχει άμεση εφαρμογή και κατασκευή των προβλεπόμενων αντιπλημμυρικών έργων.
Με την προηγούμενη συνοπτική αναφορά δείξαμε τις αποσπασματικές προσπάθειες που έχουν γίνει. Οι πρόσφατες τραγωδίες, παρά τις πολλές προσπάθειες, δείχνουν ότι οι οικισμοί μας παραμένουν ακόμη ανυπεράσπιστοι, χωρίς καμιά αντιπυρική και αντιπλημμυρική προστασία. Παρ’ όλα αυτά ο Ν.1337/83, είπαμε, κληροδότησε πολλές πολεοδομικές μελέτες που αν και βρίσκονται στο τελικό στάδιο έγκρισης, ποτέ δεν ολοκληρώθηκαν. Βρίσκονται ξεχασμένες στα συρτάρια του τότε ΥΠΕΧΩΔΕ. Όλα αυτά η πρώτη επιτροπή έπρεπε να τα λάβει υπόψη της πριν συντάξει το πόρισμα με τα 20 σημεία.

Κινητοποίηση της δημόσιας διοίκησης

Τι πρέπει, λοιπόν, να γίνει μετά την πρόσφατη τραγωδία; Οι εξαγγελίες του πρωθυπουργού για κυνήγι και κατεδαφίσεις αυθαιρέτων κτισμάτων και κατασκευών, η υπόσχεση για οριοθέτηση όλων των ρεμάτων μέχρι τέλους 2019 (πρακτικά αδύνατο) και η δημιουργία ενός νέου σώματος ελεγκτών δόμησης, δίνουν αξιόπιστες λύσεις; Το κυνήγι των αυθαιρέτων (κυρίως μαντρών και περιφράξεων —γιατί τα κτίρια στο Μάτι θα βρεθούν νόμιμα) μπορούν να λύσουν το πρόβλημα; Κατά τη γνώμη μου όχι. Εκείνο που χρειάζεται η χώρα και είναι ο κατάλληλος χρόνος να εξαγγελθεί, είναι μια πανελλαδική πολεοδομική Επιχείρηση Αντιπυρικής-Αντιπλημμυρικής Προστασίας (ΠΕΑΑΠ) όλων των οικιστικών περιοχών. Με βάση το Ν. 1337/83, αφού γίνουν οι απαραίτητες συμπληρώσεις για αντιπυρική-αντιπλημμυρική προστασία. Και με προτεραιότητα τους οικισμούς που έχουν βεβαρυμμένο ιστορικό φονικών πλημμυρών και πυρκαγιών.
H προσπάθεια αυτή θα πρέπει να ξεκινήσει από τις πολεοδομικές μελέτες που είναι ξεχασμένες. Οι μελέτες αυτές, που έχουν αγνοήσει ρέματα και φωτιά, θα πρέπει να ενισχυθούν με την αναγκαία αντιπλημμυρική-αντιπυρική προστασία (αν και η καλύτερη αντιπυρική προστασία είναι το ολοκληρωμένο ρυμοτομικό σχέδιο, δηλαδή το επαρκές οδικό δίκτυο). Και οι μελέτες αυτές, που έχουν πληρωθεί και περάσει από 40 κύματα (επίγειες αποτυπώσεις, σύνταξη μελετών σε τρεις φάσεις, ενστάσεις, εκδίκαση ενστάσεων, επίλυση ιδιοκτησιακών ζητημάτων κλπ) επί τέλους να εγκριθούν και κυρίως να εφαρμοστούν.
Για μια τέτοια προσπάθεια δεν χρειάζονται πολλά χρήματα. Χρειάζεται η κινητοποίηση της δημόσιας διοίκησης. Κυρίως να αφυπνιστούν οι αρμόδιες υπηρεσίες του ΥΠΕΝ. Να εγκαταλείψουν τη ραστώνη τους και να ανασύρουν από τα συρτάρια τις ξεχασμένες μελέτες. Είμαι σίγουρος πως τα μέλη της πρώτης επιτροπής (είπαμε, στελέχη του υπουργείου) δεν ενημέρωσαν τον πρωθυπουργό. Ας ενδιαφερθούν, λοιπόν, οι πολιτικοί προϊστάμενοί τους και ας προχωρήσουν σε μια μικρή έρευνα: πόσες πολεοδομικές μελέτες μετά από 20-25 χρόνια (και ενώ βρίσκονται σε τελική φάση έγκρισης) παραμένουν σε εκκρεμότητα; Για ποιους λόγους δεν ανασύρονται από αυτήν την εκούσια λήθη της γραφειοκρατίας;
Γι αυτό, λοιπόν, θα καταλήξουμε κάπως προκλητικά: τα συμφέροντα με τα οποία η κυβέρνηση θέλει και πρέπει να συγκρουστεί, βρίσκονται και μέσα στο κράτος. Και η σύγκρουση αυτή τη φορά πρέπει να είναι δημιουργική προς όφελος της αντιπυρικής και αντιπλημμυρικής θωράκισης των οικισμών μας.

* Ο Βασίλειος Χριστόπουλος είναι συγγραφέας (https://vasileioschristopoulos.wordpress.com/).
Έχει κάνει σπουδές πολιτικού μηχανικού και χωροταξίας (MPhil). Την περίοδο 1982-2000 συμμετείχε (στα πλαίσια της ΕΠΑ) στη σύνταξη πολεοδομικών μελετών και στη συνέχεια (2002 – 2016) συνέταξε πάνω από 100 οριοθετήσεις ρεμάτων.

 

Επίδικο η ορθή εφαρμογή των εξαγγελιών

saloni1

Λίγες μέρες μετά την καταστροφή στο Μάτι, ο πρωθυπουργός ανακοίνωσε μια σειρά μέτρων, που καταπιάνονται με αρκετές πτυχές του σύνθετου προβλήματος —μέτρων που θα μπορούσαν να έχουν υιοθετηθεί και νωρίτερα. Αρκετά από τα μέτρα αφορούν την αυθαίρετη δόμηση, με προμετωπίδα την κατεδάφιση 3.200 αυθαιρέτων στον αιγιαλό, σε αναδασωτέες εκτάσεις και σε ρέματα της Αττικής τα πρωτόκολλα κατεδάφισης των οποίων έχουν τελεσιδικήσει.
Η προσπάθεια αυτή ξεκίνησε την εβδομάδα που ολοκληρώνεται σήμερα με την κατεδάφιση των πρώτων κτισμάτων στο παραλιακό μέτωπο Αθηνών-Σουνίου, ενώ έπεται από τα μέσα Σεπτεμβρίου η κατεδάφιση άλλων 208, στα οποία έχει δοθεί προτεραιότητα και βρίσκονται εντός εθνικών δρυμών, δασικών εκτάσεων, παραλιακού μετώπου και υγροβιοτόπων. Από την πρώτη αυτή φάση φαίνεται ότι εξαιρούνται τυχόν αυθαίρετα που βρίσκονται στις οικιστικές πυκνώσεις των δασικών χαρτών. Για τη συγκεκριμένη περίπτωση υπάρχει πρόταση νομοθετικής ρύθμισης από το υπουργείο Περιβάλλοντος, κατατεθειμένη από τα μέσα Ιουλίου, σύμφωνα με την οποία οι κάτοχοι αυθαιρέτων που βρίσκονται εντός του περιγράμματος των οικιστικών πυκνώσεων, όπως αυτό θα οριστικοποιηθεί μετά από έλεγχο τεσσάρων σταδίων, θα μπορούν πληρώνοντας χρηματικό πρόστιμο με δυνατότητα ρύθμισης ως και σε 80 δόσεις να «σώσουν» το κτίσμα.
Η άμεση κατεδάφιση αυθαιρέτων σε φάση κατασκευής, η καταγραφή και χαρτογράφηση περιφράξεων σε παραλίες, η επιτάχυνση διαδικασιών ελέγχουν και κατεδάφισης περιφράξεων σε απόσταση 500 μέτρων από τη ζώνη αιγιαλού σε περιοχές εκτός σχεδίου δόμησης, σύμφωνα με το νόμο 1337/83, η δυνατότητα κατεδαφίσεων με Κοινή Υπουργική Απόφαση αυθαίρετων κατασκευών, η ηλεκτρονική οικοδομική αδειοδότηση, η χάραξη της γραμμής του αιγιαλού —ζήτημα που μαζί με τις χρήσεις του έχει γίνει αντικείμενο έντονης διαφωνίας με τις περιβαλλοντικές οργανώσεις—, αποτελούν ορισμένα από τα μέτρα που ανέλαβε η κυβέρνηση, η οποία το προηγούμενο διάστημα επέλεξε να μην δώσει ένα αποφασιστικό χτύπημα στις ορέξεις καταπατητών και αυθαιρετούχων.

Οριοθέτηση με ποιους όρους;

Στα πλαίσια της αντιπλημμυρικής προστασίας τόσο των πληγεισών περιοχών όσο και συνολικά εξαγγέλθηκε από τον πρωθυπουργό νομοθετική πρωτοβουλία για την οριοθέτηση των ρεμάτων σε όλη τη χώρα, ώστε να ολοκληρωθεί το αντίστοιχο θεσμικό πλαίσιο.
Μέχρι στιγμής, οι οριοθετήσεις των ρεμάτων πραγματοποιούνταν ουσιαστικά προς εξυπηρέτηση της δόμησης, καθώς αυτοί που κινούσαν τη διαδικασία ήταν οι ενδιαφερόμενοι παραρεμάτιοι ιδιοκτήτες. Αποτέλεσμα ήταν η τμηματική οριοθέτηση με αφορμή τον ορισμό της ρυμοτομικής γραμμής των οικοπέδων και όχι η οριοθέτηση της πλημμυρικής κοίτης των ρεμάτων.
Το ασφυκτικό χρονικό πλαίσιο που βάζει η πρωθυπουργική εξαγγελία εγείρει ανησυχίες για τη δυνατότητα ολοκλήρωσης της διαδικασίας σε όλα τα αστικά και περιαστικά ρέματα πανελλαδικά, ενώ μένει να φανεί η ισχύς της πολιτικής βούλησης στις περιπτώσεις που η οριοθετούμενη κοίτη των ρεμάτων είναι ήδη χτισμένη.
Σε θετική κατεύθυνση, ωστόσο, κινείται το περιεχόμενο τροπολογίας που κατατέθηκε από το υπουργείο Περιβάλλοντος στα πλαίσια της προετοιμασίας υλοποίησης των 20 σημείων του Λαυρίου, σύμφωνα με την οποία απαγορεύονται η δόμηση, η επιχωμάτωση, η άσκηση οχλουσών δραστηριοτήτων και κάθε δραστηριότητα που υποβαθμίζει την οικολογική κατάστασή τους, καθώς και η έκδοση αδειών δόμησης στους υγροτόπους της Αττικής με έκταση έως 80 στρέμματα, οι οποίοι στο Ρυθμιστικό Σχέδιο Αττικής ορίζονται ως περιοχές προτεραιότητας Α’ για προστασία.

Ανάγκη προσωπικού και πόρων

Η επομένη της καταστροφικής πυρκαγιάς οδήγησε στην απόφαση αναδιοργάνωσης της γενικής γραμματείας Πολιτικής Προστασίας (γγΠΠ). Στις αρχές Αυγούστου ανακοινώθηκε η συγκρότηση Εθνικής Υπηρεσίας Διαχείρισης Εκτάκτων Αναγκών (ΕΥΔΕΑ) που θα έχει την ευθύνη του συντονισμού των δράσεων όλων των εμπλεκόμενων φορέων, σε όλα τα επίπεδα διοίκησης, στις φάσεις της πρόληψης, της ετοιμότητας, της ανταπόκρισης και της αποκατάστασης, στο πλαίσιο μιας ολιστικής προσέγγισης για τη διαχείριση των εκτάκτων αναγκών. Η αναδιοργάνωση θα γίνει πάνω σε 16 άξονες, σύμφωνα με την ανακοίνωση που εξέδωσε η γγΠΠ, στους οποίους περιγράφονται η φιλοσοφία του νέου συστήματος, η αναβάθμιση του ρόλου των ενόπλων δυνάμεων, οι επιρροές από άλλες χώρες, η χρήση νέων τεχνολογιών, ο ρόλος του κάθε εμπλεκόμενου φορέα και η διασύνδεση με ερευνητικά και πανεπιστημιακά ιδρύματα. Η οργανωτική δομή της Πολιτικής Προστασίας χρειάζεται, επίσης, στελέχωση με διορισμούς προσωπικού εξειδικευμένου στις φυσικές καταστροφές. Σήμερα, σε πολλές περιπτώσεις οι υπάλληλοι που ασχολούνται κατ’ αποκλειστικότητα με το αντικείμενο αυτό είναι ελάχιστοι, ενώ άλλοι έχουν και άλλα παράλληλα καθήκοντα. Για να μπορέσει ο νέος φορέας να ανταποκριθεί στο σχεδιασμό του Εθνικού Συστήματος Διαχείρισης Εκτάκτων Αναγκών απαιτείται η αύξηση του προσωπικού αποκλειστικής απασχόλησης. Σύμφωνα με τις εξαγγελίες, η στελέχωση του οργανισμού θα γίνει κατ’ εξαίρεση των κείμενων διατάξεων και του νόμου για την κινητικότητα στο δημόσιο. Παράλληλα, έχει εξασφαλιστεί χρηματοδότηση από την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων για όλες τις αναγκαίες τεχνολογικές και άλλες απαραίτητες υποδομές.

Πέτρος Κοντές
ΓΙΑ ΤΗΝ 
ΚΟΜΜΟΥΝΙΣΤΙΚΗ ΑΝΑΝΕΩΣΗ, 
ΓΙΑ ΤΟ ΣΟΣΙΑΛΙΣΜΟ
ΜΕΛΟΣ ΤΟΥ

Copyright © 2021 - All rights reserved

 | 

Developed by © Jetnet