ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΜΕ ΤΗΝ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΟ, ΜΥΡΤΩ ΤΣΑΚΑΤΙΚΑ
Ο ΣΥΡΙΖΑ είναι το μεγάλο όπλο της ευρωπαϊκής Αριστεράς


Η Μυρτώ Τσακατίκα είναι λέκτορας πολιτικής επιστήμης στο Πανεπιστήμιο της Γλασκώβης. Επιστημονικά της ενδιαφέροντα είναι η ευρωπαϊκή αριστερά και οι θεσμοί της ΕΕ, Συζητάμε μαζί της για τις προοπτικές που ανοίγει η νέα ελληνική κυβέρνηση, για τη διαπραγμάτευση αλλά και για τις άλλες αριστερές δυνάμεις της Ευρώπης. 

Τη συνέντευξη πήρε ο Βασίλης Ρόγγας


Για πρώτη φορά ένα κόμμα της ριζοσπαστικής αριστεράς κυβερνά σε μια χώρα της ΕΕ. Τι σημαίνει αυτό για την υπόλοιπη ευρωπαϊκή αριστερά; 
Η σημασία της νίκης του ΣΥΡΙΖΑ είναι εξαιρετικά μεγάλη για την ριζοσπαστική Αριστερά σε παγκόσμιο και όχι μόνο σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Ανεξάρτητα από το αν η κυβέρνηση καταφέρει να εφαρμόσει το πρόγραμμά της, η ρήξη με την πολιτική ορθοδοξία της λιτότητας έχει γίνει σε συμβολικό επίπεδο. Ο δρόμος για όσους θέλουν να αντισταθούν και να προτείνουν εναλλακτικές λύσεις έχει ανοίξει, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι είναι ένας δρόμος στρωμένος με ροδοπέταλα. Για την ευρωπαϊκή αριστερά όμως η νίκη του ΣΥΡΙΖΑ αποτελεί ιδιαίτερα σημαντικό γεγονός και για δύο επιπλέον λόγους. Ο πρώτος είναι ότι στο βαθμό που καταφέρει να επιτύχει κάποιους από τους στόχους του μπορεί να διευκολύνει την ψήφο στην αριστερά και σε άλλες χώρες, συντελώντας σε αλλαγή συσχετισμών και άρα, εν καιρώ, σε αλλαγή μείγματος πολιτικής σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Ο δεύτερος είναι ότι ο ΣΥΡΙΖΑ αποτελεί αυτή τη στιγμή μοντέλο πάνω στο οποίο δημιουργούνται νέα κόμματα της αριστεράς ή από το οποίο αντλούν ιδέες, πρακτικές και στρατηγικές επιλογές πολλά ευρωπαϊκά κόμματα της αριστεράς. Σε πολλές χώρες της Ευρώπης ακούγεται το ‘χρειαζόμαστε κι εμείς ένα ΣΥΡΙΖΑ! Σε πολλές χώρες της Ευρώπης ο ΣΥΡΙΖΑ αποτελεί μοντέλο κυρίως του πώς μπορεί να ενοποιηθεί στη βάση ενός κοινού σχεδίου η Αριστερά και να απειλήσει με αξιώσεις τη σοσιαλδημοκρατία.

Οι θεσμοί της Ευρωπαϊκής Ένωσης επιδεικνύουν μια όχι και τόσο φιλική στάση απέναντι στη νέα ελληνική κυβέρνηση. Μεγάλο μέρος των ελλήνων πολιτών συνειδητοποιεί αυτήν την πραγματικότητα, τώρα που για πρώτη φορά γίνεται διαπραγμάτευση. Μπορεί να αλλάξει η στάση των εταίρων απέναντι στην νέα ελληνική κυβέρνηση; 
Η περίοδος που διανύουμε είναι κρίσιμη. Το να μιλάμε γενικά για τους «θεσμούς» της Ευρωπαϊκής Ένωσης, λέγοντας ότι είναι εναντίον ή υπέρ του ΣΥΡΙΖΑ δεν βοηθά. Η Ευρωπαϊκή Ένωση είναι μια σύνθετη οικονομική και πολιτική ενότητα στο πλαίσιο της οποίας συμβιώνουν, συγκρούονται και συνδιαλέγονται πολλοί δρώντες. Τα συμφέροντα και οι αξίες που αυτοί αντιπροσωπεύουν, εκφράζουν και προωθούν δεν είναι ταυτόσημα.  Προφανώς μιλάμε για ηγεμονικό παράδειγμα πολιτικής και κυρίαρχες ιδέες στην Ευρώπη τις οποίες αμφισβητεί ο ΣΥΡΙΖΑ και προφανώς κάποιες χώρες βρίσκονται σε ισχυρότερη θέση από άλλες. Όμως η στρατηγική της ελληνικής πλευράς λαμβάνει υπόψη της όχι μόνο τις συγκλίσεις αλλά κυρίως τις διαφορές που υπάρχουν στην Ευρώπη, προσπαθώντας να εκμεταλλευτεί τις ρωγμές που υπάρχουν μεταξύ αντιτιθέμενων συμφερόντων ώστε να ενισχύσει τις ελληνικές θέσεις. 
Είναι σαφές ότι πολλοί θα προτιμούσαν να μην έχουν να κάνουν με τον ΣΥΡΙΖΑ. Ο λόγος είναι ότι τον θεωρούν άγνωστη, άπειρη και απρόβλεπτη οντότητα, αλλά και πως αν επιτύχει να αλλάξει σε κάποιο βαθμό τους όρους που συμφωνήθηκαν με τις προηγούμενες κυβερνήσεις θα δημιουργήσει αβεβαιότητα και «κακό» προηγούμενο. Το πώς θα εξελιχθεί η στάση των εταίρων εξαρτάται από τις συμμαχίες που θα καταφέρει ο ΣΥΡΙΖΑ να χτίσει, από το βαθμό στον οποίο θα καταφέρει να συνεχίσει να πολιτικοποιεί και να διεθνοποιεί την διαπραγμάτευση και από το πόσο θα καταφέρει ως κυβέρνηση να εφαρμόσει κομβικά σημεία του προγράμματός του του μέσα στους υπάρχοντες περιορισμούς.    

Να αντληθούν παραδείγματα κι από άλλες χώρες

Γνωρίζεις το πρόγραμμα του ΣΥΡΙΖΑ, την ελληνική πραγματικότητα και την ανάγκη για κοινωνικές πολιτικές που θα απαντούν στην ανθρωπιστική κρίση στην Ελλάδα. Είναι στη σωστή κατεύθυνση; Χρειάζεται να εξεταστούν και άλλα εργαλεία που να αναχαιτίζουν την ανθρωπιστική κρίση; 
Υπάρχει το βραχυπρόθεσμο ζήτημα που έχει να κάνει με την αντιμετώπιση των ζητημάτων επιβίωσης που αντιμετωπίζει σημαντικό τμήμα του πληθυσμού, με το οποίο έχει μέχρι στιγμής κυρίως ασχοληθεί η κυβέρνηση. Το ζήτημα όμως του σχεδιασμού ενός σύγχρονου, δημοκρατικού, συμμετοχικού, αποκεντρωμένου και αποτελεσματικού κοινωνικού κράτους που συμπεριλαμβάνει όλους τους πολίτες, τους αντιμετωπίζει ισότιμα, χειραφετεί και προχωρά στην κατεύθυνση της αποεμπορευματοποίησης κοινωνικών αγαθών και υπηρεσιών είναι μεσό- και μακροπρόθεσμο και πρέπει να αποτελέσει κεντρικό πυλώνα της πολιτικής της κυβέρνησης. Λαμβάνοντας υπόψη της τόσο την ανεπάρκεια και τις στρεβλώσεις του υπάρχοντος συστήματος όσο και τις αδυναμίες, και τους εγγενείς περιορισμούς ακόμα και των πιο προωθημένων παραδειγμάτων κοινωνικού κράτους στην Ευρώπη, η κυβέρνηση της Αριστεράς πρέπει να τολμήσει να κοιτάξει μπροστά και όχι πίσω. Κάποιας μορφής ελάχιστο εγγυημένο εισόδημα πρέπει να θεσμιστεί, αλλά αυτό θα πρέπει να αποτελέσει βάση εκκίνησης και όχι τελικό προορισμό. Παραδείγματα και συμπεράσματα θα πρέπει να αντληθούν από άλλες χώρες που έχουν εφαρμόσει ριζοσπαστικά κοινωνικά προγράμματα στην Ευρώπη, την Λατινική Αμερική και αλλού, όμως δεν θα πρέπει να χαθεί η ευκαιρία σχεδιασμού σχεδόν από το μηδέν ενός κοινωνικού κράτους που θα ανταποκρίνεται στις ανάγκες και στις δυνατότητες της Ελληνικής κοινωνίας και οικονομίας.

Οι Podemos παραμένουν στην πρώτη θέση στις δημοσκοπήσεις, ο ΣΥΡΙΖΑ κυβερνά και το Sinn Fein έχει επίσης πολύ καλές προοπτικές. Τι πρέπει να κάνει η Ευρωπαϊκή Αριστερά έτσι ώστε να μπορέσει να είναι η κυρίαρχη εναλλακτική επιλογή απέναντι στις δυο μεγάλες κομματικές οικογένειες και στην ακροδεξιά;
Οι σύμμαχοι του ΣΥΡΙΖΑ στην Ευρωπαϊκή Αριστερά βρίσκονται πρωτίστως στο ΚΕΑ και έχουν συμβάλλει σε σημαντικό βαθμό στην ανάδειξη μιας εναλλακτικής προοπτικής στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο. Σε κοινωνικό επίπεδο η Ευρωπαϊκή Αριστερά πρέπει να δουλέψει περισσότερο για την διαμόρφωση και ενίσχυση ενός πανευρωπαϊκού κινήματος που θα προωθήσει αυτήν την προοπτική. Η προσωπική μου γνώμη είναι ότι η Ευρωπαϊκή Αριστερά οφείλει να συμμαχήσει με τους Πρασίνους και με κόμματα της αριστερής σοσιαλδημοκρατίας όπου υπάρχουν σε επίπεδο πανευρωπαϊκό. Και τα δύο αυτά κόμματα που αναφέρεις είναι σύμμαχοι του ΣΥΡΙΖΑ στην πανευρωπαϊκή μάχη κατά της πολιτικής της λιτότητας. Δεν πρόκειται όμως για κόμματα που έχουν μεγάλη συγγένεια με τον ΣΥΡΙΖΑ, είτε πολιτικά είτε οργανωτικά. Το Podemos είναι νέος σχηματισμός που δεν έχει σε μεγάλο βαθμό αναπτύξει και εξελίξει την πολιτική και ιδεολογική του πλατφόρμα. Οργανωτικά βρίσκεται ακόμα στα σπάργανα. Το Sinn Fein εξακολουθεί να προτάσσει το εθνικό θέμα. Πράγματι, μια πιθανή νίκη των κομμάτων αυτών το φθινόπωρο θα προσέφερε πολύτιμους συμμάχους στον ΣΥΡΙΖΑ. Αυτή τη στιγμή όμως θα έλεγα ότι ο ίδιος ο ΣΥΡΙΖΑ είναι το μεγάλο όπλο της Ευρωπαϊκής Αριστεράς. Το να μπορέσει να επικεντρωθεί ο ΣΥΡΙΖΑ στην εφαρμογή ενός πραγματικά ριζοσπαστικού προγράμματος και να δείξει στην πράξη οτι ένας άλλος δρόμος είναι εφικτός είναι το κλειδί. Το να δείξει με το παράδειγμά του οτι υπάρχει εναλλακτική λύση στην σοσιαλδημοκρατία από τα Αριστερά, το να ανοίγει συνεχώς μέτωπα με τον εθνικισμό, την πατριαρχία και τον παραγωγισμό, να δείξει οτι ξέρει να διευκολύνει ευρύτερες συγκλίσεις που προωθούν ώριμα κοινωνικά και πολιτικά αιτήματα, εκεί είναι το μεγάλο στοίχημα. 


Το κόμμα να παραμείνει ανοιχτό στην κοινωνία

Χρειάζεται να εξελιχθεί πολιτικά, οργανωτικά και κοινωνικά το κόμμα ΣΥΡΙΖΑ τώρα που κυβερνά; Και σε ποια κατεύθυνση; 
Ο ΣΥΡΙΖΑ έχει βαθιές ρίζες με την έννοια ότι πολλά από τα κόμματα, τις οργανώσεις, τις ομάδες που τον συνέθεσαν έχουν μακρά διαδρομή στην πολιτική και στη σχέση τους με τα κινήματα. Ας μην ξεχνάμε όμως ότι είναι πολύ πρόσφατη η συγκρότησή του σε ενιαίο κόμμα. Οι όροι με τους οποίους έγινε αυτή η συγκρότηση επιβλήθηκε από τις συνθήκες, από την ταχύτητα των πολιτικών εξελίξεων. Τώρα όμως υπάρχει μεγάλη ανάγκη να επανεξεταστούν όλες αυτές οι πλευρές που αναφέρεις. Ο ΣΥΡΙΖΑ του 2012 στήθηκε σαν να εξακολουθεί να πρόκειται για ένα κόμμα του 3%, ένα κόμμα της ήσσονος αντιπολίτευσης, που σκοπό έχει τη διαμαρτυρία και την έκφραση κοινωνικών και πολιτικών αιτημάτων που δεν εκφράζονταν στο παγιωμένο πολιτικό σύστημα. Τώρα ο ΣΥΡΙΖΑ είναι το μεγαλύτερο ελληνικό κόμμα, ένα κόμμα που έχει κληθεί να αποτελέσει τον κύριο κορμό της κυβέρνησης. Το ξέρουμε καλά όμως ότι αυτό δεν θα σημαίνει τίποτα από τη σκοπιά της Αριστεράς αν δεν αλλάξουν οι παραγωγικές δομές, το κράτος, οι θεσμοί, αν δεν μπει σε μια πορεία ο μετασχηματισμός της ίδιας της κοινωνίας και των αξιών που την διέπουν. Η συζήτηση για την οργάνωση και το ρόλο συνολικότερα του κόμματος μπαίνει σε αυτό το επίπεδο. Πώς θα μπορέσει το κόμμα ΣΥΡΙΖΑ να αποτελέσει προωθητικό παράγοντα σε αυτόν τον βαθύτερο μετασχηματισμό, αυτό είναι το πρώτο ερώτημα που πρέπει να απαντηθεί. Δεν πιστεύω ότι πρέπει το κόμμα να είναι διεκπεραιωτικός μηχανισμός της κυβέρνησης, με την έννοια του ιμάντα μεταβίβασης των πολιτικών αποφάσεων από πάνω προς τα κάτω. Με αυτή την έννοια πρέπει να υπάρξει ενίσχυση της ενεργού συμμετοχής των μελών και συνεχής αντίσταση στη συγκέντρωση εξουσίας στην ηγεσία. Θεωρώ ότι το να υπάρχει μικρότερος αριθμός μελών στην Κεντρική Επιτροπή θα βοηθούσε σε αυτή την κατεύθυνση με την έννοια ότι ενισχύεται η διαβούλευση και διευκολύνεται ο έλεγχος της ηγεσίας από ένα όργανο το οποίο εκλέγεται από τα μέλη. Το άνοιγμα των οργανώσεων στις τοπικές κοινωνίες και στους χώρους εργασίας είναι εξίσου σημαντικό σε αυτή την κατεύθυνση, όπως και η ενίσχυση των αρμοδιοτήτων των τοπικών οργανώσεων. Το κόμμα οφείλει να παραμείνει ανοιχτό στην κοινωνία και στα κινήματα, να διασυνδέει, να καλλιεργεί το διάλογο και να συμβάλλει στη διαμεσολάβηση, όχι να συνεργεί στην από τα πάνω επιβολή λύσεων στις κοινωνικές αντιθέσεις. Οφείλει να αποτελεί ένα παράδειγμα διαφορετικών αξιών, πρακτικών, δράσεων, τρόπου ζωής. Πολύ σημαντικό να παγιωθούν και να δουλέψουν με περισσότερο ανοικτό και συμμετοχικό τρόπο τα τμήματα της ΚΕ τα οποία θα πρέπει πραγματικά να αποτελούν το καθημερινό σπίτι ομάδων παραγωγής πολιτικής. Αυτές οι ομάδες θα πρέπει να συμπεριλαμβάνουν κοινοβουλευτικά, κυβερνητικά, κομματικά στελέχη, ειδικούς και ανθρώπους που συμμετέχουν ενεργά σε κοινωνικά κινήματα. Πρέπει να πίνονται με άλλα λόγια πολλοί «πρωινοί καφέδες» στο κόμμα, όχι ένας. 

ΓΙΑ ΤΗΝ 
ΚΟΜΜΟΥΝΙΣΤΙΚΗ ΑΝΑΝΕΩΣΗ, 
ΓΙΑ ΤΟ ΣΟΣΙΑΛΙΣΜΟ
ΜΕΛΟΣ ΤΟΥ

Copyright © 2022 - All rights reserved

 | 

Developed by © Jetnet