και η κριτική στην κυβέρνηση ως λόγος μίσους



Τίποτα δεν είναι πιο στιγματιστικό από το να προσδίδεις ιδιαίτερο νόημα σε μια ασθένεια
• το νόημα αδιαφοροποίητα ηθικολογικό.
Σούζαν Σόνταγκ

Η δημόσια σφαίρα, αλλά και η δημόσια ζωή, όταν αφήνονται στο αντιπολιτικό και αστόχαστο, με γοργό ρυθμό εκτοξεύονται κατακόρυφα στον σκοταδισμό. Μετά από αντιεπιστημονικά, αντιδεοντολογικά τηλεοπτικά γκάλοπ για το αν η ανθρώπινη ζωή έχει κάποια αξία, μετά από ανθρώπους στην Ομόνοια να φωνάζουν «Πέσε!» σε έναν συμπολίτη και συνάνθρωπό μας που έκανε απόπειρα αυτοκτονίας σαν από σενάριο δυστοπικής σειράς επιστημονικής φαντασίας, και όσο βρισκόμαστε αντιμέτωποι με ακροδεξιά εκλογική νίκη στη Βραζιλία, ακροδεξιούς συνασπισμούς στην Ευρωβουλή και τον μισογυνισμό και τη σεξουαλική κακοποίηση να επιβραβεύονται στις ΗΠΑ, προστίθεται ένα κατάπτυστο «άρθρο» στην ιστοσελίδα «Liberal» (κατ’ ευφημισμόν) που ισχυρίζεται εν είδει μεταφοράς, ότι η κυβέρνηση μολύνει τη χώρα με AIDS. Θα στεκόμασταν στο απόλυτα βλακώδες του ισχυρισμού, αν αυτός δεν ήταν στιγματιστισκός και επικίνδυνος για μερίδα συμπολιτών και συνανθρώπων μας.

Ηθικός πανικός

Σε ένα συνονθύλευμα παραλογισμών με εξωφρενικές διαπιστώσεις που περιλαμβάνει και αιτήματα εθνικής συγκρότησης που... έχει απολεσθεί (!) εξαιτίας διεθνισμού (!) με σταλινικές όμως μεθόδους (!) χρησιμοποιείται ως μεταφορά το AIDS (!) και ουχί μόνο. Μετατρέπεται εν συνεχεία στο κείμενο ως μια λειτουργία ενεργοποίησης ηθικού πανικού και προσοχής για άμεση απειλή. Κάθε παράγραφος κλείνει με την επισήμανση «AIDS», σαν πινακίδα που αναβοσβήνει. Ανυπεράσπιστη η Μακεδονία. AIDS. Ελληνόπουλα χωρίς ελληνική παιδεία. AIDS. Σίγουρα, η επανάληψη έχει αποδειχθεί χρήσιμη στην προπαγάνδα, όταν είναι, ωστόσο, τόσο ανόητη, το μόνο που επιτυγχάνει άμεσα είναι το ψυχολογικό φαινόμενο του σημασιολογικού κορεσμού.
Η Σούζαν Σόνταγκ μετά το βιβλίο της «Η Νόσος ως Μεταφορά», επέστρεψε με μια πιο εξειδικευμένη ανάλυση για το AIDS, εν μέρει και για να απαντήσει στις κριτικές που αρθρώθηκαν με αφορμή προβληματικές που εντοπίστηκαν στο πρώτο της βιβλίο -μια αναλυτική πολεμική- για το γεγονός ότι η μεταφορά δεν μπορεί να εξαλειφθεί από τη γλώσσα, και τα πάντα μπορούν να χρησιμοποιηθούν μεταφορικά. Στο «AIDS και οι μεταφορές του», λοιπόν, μικραίνοντας το πλάνο της, εστιάζει σε αυτό που αποκαλεί «στρατιωτική» μεταφορά. Μια μεταφορά δηλαδή που δανείζεται σχήματα από την ειδική γλώσσα του στρατού και τα σχήματά της, τα οποία με τη σειρά τους, ενέχονται στην ιατρική γλώσσα και στον τρόπο που μιλούμε για τις ασθένειες: “[...] η ασθένεια περιγράφεται συχνά σαν να πραγματοποιεί μια εισβολή στην κοινωνία και οι προσπάθειες μείωσης της θνησιμότητας από μια ασθένεια αποκαλούνται μάχες, πόλεμοι. [...] Η μετατροπή του πολέμου σε εργαλείο μαζικής ιδεολογικής κινητοποίησης, κατέστησε την ιδέα του πολέμου ως χρήσιμο εργαλείο για όλων των ειδών τις ατζέντες που στοχεύουν στην κατατρόπωση ενός «εχθρού». Είχαμε τον πόλεμο κατά της φτώχειας, ήρθε ο πόλεμος κατά των ναρκωτικών, ακόμα και πόλεμοι ενάντια σε συγκεκριμένες ασθένειες όπως ο καρκίνος. Η κατάχρηση της πολεμικής μεταφοράς ίσως είναι αναπόφευκτη σε μια καπιταλιστική κοινωνία της οποίας η οπτική περιορίζεται στο εθνικό συμφέρον”.

Επανα-στιγματισμός

Το ίδιο βλέπουμε σχεδόν τριάντα χρόνια μετά από τότε που γράφτηκαν εκείνες οι γραμμές. Τη σύνδεση με την εισβολή στην κοινωνία (εδώ από την κυβέρνηση), το δίπολο άμυνα - επίθεση, τη διασύνδεση με εθνικά θέματα και όλα τα γύρω (υπο)θέματα ως αναγώγιμα σε αυτή τη βασική κατηγορία. Για το ίδιο το AIDS η Σόνταγκ ισχυρίζεται ότι αν έπληττε μόνο την Αφρική, η μεταφορά θα ήταν αυτή της φυσικής καταστροφής. Είναι όταν απείλησε τη Δύση που άρχισε να γίνεται κάτι το απόλυτα στιγματιστικό. “Το AIDS καταλαμβάνει τόσο μεγάλο κομμάτι της συνείδησής μας εξαιτίας αυτού που έφτασε να αντιπροσωπεύει. Το μοντέλο όλων των καταστροφών που οι προνομιούχοι πληθυσμοί αισθάνονται ότι τους περιμένουν”. Το ίδιο το ενοχικό της καπιταλιστικής συνείδησης στρέφει τη μεταφορά στο καπιταλιστικό έθνος - κράτος και τους στρατούς του. “Οι στρατιωτικές μεταφορές συνεισφέρουν στο στιγματισμό κάποιων ασθενειών και ως εκ τούτου και των αρρώστων”. Μετά, λοιπόν, από τόσα χρόνια ενεργητικών διαδικασιών για τον απο-στιγματισμό, με την έλευση ειδικών, ιδρυμάτων, φορέων, επιστρέφουμε στα πιο βασικά μοτίβα της δεκαετίας του ογδόντα, σαν να μην έχει συμβεί τίποτα. Η εθνική ατζέντα ως υπερ-ηθική και η απειλή της ασθένειας ως ηθικολογία και διδακτισμός, σε ένα πλαίσιο ολικού πολιτικού και δημοσιογραφικού αμοραλισμού, αν όχι και στοχοποιητικού, στιγματιστικού, ρατσιστικού λόγου, ή/και λόγο μίσους. Έναν λόγο που όταν αφορά τον Τύπο, δε γίνεται από ένα σημείο να μην μπορεί να ελεγχθεί με κανέναν τρόπο, αφού μπορεί να υποκινήσει φοβικά αντανακλαστικά — το λιγότερο.
Αυτούς τους δύσκολους τελευταίους μήνες, πρέπει μέσα από αυτή τη δύστροπη, δύσκολη και φορτισμένη συνθήκη να αντιμετωπίσουμε τον σκοταδισμό, να συνειδητοποιήσουμε πέραν οποιονδήποτε ευγενών ψευδαισθήσεων, ότι βρισκόμαστε σε ένα πεδίο πέραν του διπολισμού ή του διχασμού, σε ένα πεδίο που αναδιαμορφώνεται καθημερινά από τις δικές μας πολιτικο-πολιτισμικές χειρονομίες και έχει σημασία το κάθε τι στον σχηματισμό μιας ισχυρής αντίστασης. Ακόμα, να μην αποκλείσουμε εύκολα καμία μηχανική που μπορεί να συνδράμει στη συναρμογή αυτής της αντίστασης. Ούτε θεσμική, ούτε νομική, ούτε δικαστική. Η δημοκρατία πρέπει να προστατευθεί από το μίσος και η ελευθερία του λόγου ως ιδέα, δικαίωμα και πράξη, από τον λόγο μίσους.
Ίσως η κοινή γνώμη έτσι όπως υφίσταται ως κατασκευή προνομιούχων στον έναν ή τον άλλο βαθμό δημοσιολογούντων που υπηρετούν προνομιακά συμφέροντα, να πρέπει να αντικατασταθεί από μια ουσιώδη δημόσια σφαίρα, δημόσιας μνήμης, δημόσιας Ιστορίας γιατί αυτά φαίνεται να είναι η ειδοποιός διαφορά μεταξύ τοποθέτησης και γνώσης. Παρά το ασφυκτικό κλίμα που μας κάνει να φρικιούμε, δεν μπορούμε να εγκαταλείψουμε τις προσπάθειες για ένα άλλο όραμα του κοινωνικού. Εξάλλου, όπως είχε γράψει ο Σπινόζα στην Ηθική του, «Όμως όλα τα εξαιρετικά πράγματα, είναι τόσο δύσκολα όσο και σπάνια».

Νίκος Δασκαλόπουλος
ΓΙΑ ΤΗΝ 
ΚΟΜΜΟΥΝΙΣΤΙΚΗ ΑΝΑΝΕΩΣΗ, 
ΓΙΑ ΤΟ ΣΟΣΙΑΛΙΣΜΟ
ΜΕΛΟΣ ΤΟΥ

Copyright © 2021 - All rights reserved

 | 

Developed by © Jetnet