«Η κυβέρνηση έχει ολοκληρώσει το θεσμικό πλαίσιο για τις μεγάλες αλλαγές στη χωροταξία και την πολεοδομία της χώρας. Αναρτώνται οι δασικοί χάρτες, που τους πήραμε στο 1% και μέχρι τέλος του 2019 θα έχουν φτάσει στο 90%, και η χώρα θα αποκτήσει επιτέλους οριοθετημένα δάση. Αναρτάται μέχρι το τέλος του 2018 η γραμμή των αιγιαλών και επιτέλους η χώρα θα αποκτήσει μέχρι το τέλος του 2019 οριοθετημένους αιγιαλούς. Τρίτη μεγάλη μεταρρύθμιση είναι το κτηματολόγιο, που το πήραμε στο 25%. Με την ενοποίηση με τα υποθηκοφυλακεία φτιάχνουμε ενιαίο δημόσιο φορέα και ταυτόχρονα έχουμε προκηρύξει άλλο 50% της ελληνικής επικράτειας, το 2020 να έχουμε φτάσει στο 75%».

Τα λόγια αυτά ανήκουν στον υπουργό Περιβάλλοντος και Ενέργειας, Γ. Σταθάκη, σε συνέντευξή του στο ραδιοφωνικό σταθμό «105,5 στο Κόκκινο», όταν στις αρχές του Σεπτέμβρη περιέγραφε την πρόοδο σε τρεις τομείς που για πολλά χρόνια καρκινοβατούσαν, δίνοντας χώρο και χρόνο σε διαφόρων ειδών καταπατήσεις και παραβάσεις κυρίως πολεοδομικού χαρακτήρα. Η κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ δίκαια πιστώνεται την προώθηση τριών μεγάλων τομών, όπως οι δασικοί χάρτες, το κτηματολόγιο και η οριοθέτηση του αιγιαλού. Τομών οι οποίες από τη μία οριοθετούν τις διάφορες οικονομικές δραστηριότητες, συμβάλλοντας στη δημιουργία ενός σαφούς επενδυτικού πλαισίου —γι’ αυτό άλλωστε πίεζαν τα προηγούμενα χρόνια οι θεσμοί για την ολοκλήρωσή τους—, και από την άλλη δημιουργούν ένα πλαίσιο προστασίας των φυσικών ενδιαιτημάτων και του περιβάλλοντος.
Θα ήταν, επίσης, δίκαιο να πούμε ότι η κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ θα είναι «ιδιοκτήτρια» και των ελλείψεων ή των λαθών που οι τομές αυτές θα περιλαμβάνουν. Θα είναι, επίσης, υπεύθυνη για τις λύσεις που θα έχει αποφασίσει να δώσει σε καταστάσεις που παρέλαβε από προηγούμενες διοικήσεις πολλαπλώς ανεπαρκείς και διαπλεκόμενες. Λύσεις, όμως, που σιγά σιγά θα αρχίσουν να βαραίνουν περισσότερο από την προώθηση των τομών που προαναφέραμε, προσδίδοντας αμφίσημο περιεχόμενο στο αφήγημα της δίκαιης ανάπτυξης. Παράδειγμα αποτελεί η περίπτωση των οικιστικών πυκνώσεων στους δασικούς χάρτες, η αντιμετώπιση των ρεμάτων στις αστικές περιοχές (σε ένα επίπεδο διαφορετικό απ’ αυτό που πραγματεύεται το συγκεκριμένο άρθρο), αλλά και η αντιμετώπιση του αιγιαλού.

Έντονες οικονομικές και περιβαλλοντικές πιέσεις

Ο αιγιαλός είναι η παράκτια χερσαία ζώνη, που βρέχεται από τη θάλασσα, μέχρι τη στάθμη εκείνη που φθάνουν οι μεγαλύτερες και συνήθεις αναβάσεις των κυμάτων της, κατά τη διάρκεια του χειμώνα. Η γραμμή που φτάνει το κύμα σε μια παραλία κατά τη διάρκεια του χειμώνα είναι η γραμμή χάραξης του αιγιαλού. Το κομμάτι αυτό της ξηράς αποτελεί αντικείμενο έντονων πιέσεων, τόσο περιβαλλοντικών όσο και οικονομικών. Η έντονη και πολλές φορές βίαιη εναλλαγή μεταξύ χερσαίου και υδάτινου περιβάλλοντος, λόγω της κίνησης των κυμάτων, καθιστά τα περιβάλλοντα που αναπτύσσονται στην περιοχή αυτή ιδιαίτερης οικοσυστημικής αξίας και επιστημονικού ενδιαφέροντος.
Από την άλλη, η τουριστική έκρηξη των τελευταίων χρόνων καθιστά τη συγκεκριμένη ζώνη καθοριστική για την οικονομική δραστηριότητα. Αλλά, ο αιγιαλός με την παραλία αποτελούν ταυτόχρονα δημόσια και κοινόχρηστα αγαθά, καθορίζοντας έτσι το σύνορο μεταξύ δημόσιας και ιδιωτικής παράκτιας ιδιοκτησίας. Αποτελεί, δε, η γραμμή αιγιαλού το σημείο που καθορίζει τη χωροθέτηση οποιασδήποτε δραστηριότητας στην παράκτια ζώνη (π.χ η δόμηση επιτρέπεται κατ’ ελάχιστο σε απόσταση 50μ από τη γραμμή αιγιαλού).

Δημόσιες και ιδιωτικές παρανομίες

Σήμερα, η χάραξη της γραμμής αιγιαλού έχει ολοκληρωθεί σε ποσοστό 80% της χώρας, όταν τα τελευταία 70 χρόνια είχε ολοκληρωθεί το 15%. Η διαδικασία αυτή πραγματοποιείται από τις τοπικές κτηματικές υπηρεσίες με την τελική έγκριση να εμπίπτει στις αρμοδιότητες της αποκεντρωμένης διοίκησης. Η οριοθέτηση του αιγιαλού πραγματοποιείται, παίρνοντας ως δεδομένες τις παλαιότερες χαράξεις, και σε μια περίοδο που οι αρμόδιες υπηρεσίες είναι υποστελεχωμένες με αποτέλεσμα να μην πραγματοποιούνται πάντα οι απαραίτητες αυτοψίες. Έτσι, σε αρκετές περιπτώσεις απλά επικυρώνονται οι οριογραμμές των χαρτών του κτηματολογίου, χωρίς παράλληλα να πραγματοποιείται η απαραίτητη χάραξη της γραμμής παραλίας, που συνήθως βρίσκεται 10-15 μέτρα πάνω από τη γραμμή αιγιαλού, καθορίζει τη δημόσια και κοινόχρηστη ζώνη παραλίας που εξυπηρετεί την ελεύθερη και ανεμπόδιστη πρόσβαση στη θάλασσα. Ακόμα και υπ’ αυτές τις συνθήκες, αποκαλύπτονται κατά τις εργασίες ορισμού του αιγιαλού, πολλές παρανομίες που αφορούν κυρίως καταπάτηση του αιγιαλού με περιφραγμένα οικόπεδα εντός του ή την κατά παράβαση ύπαρξη δρόμων ή άλλων δημόσιων έργων ή ιδιωτικών έργων και περιουσιών. Σε αυτές έρχονται να προστεθούν προβλήματα παλιότερων αποφάσεων οριοθέτησης που πλέον δεν ανταποκρίνονται στην πραγματικότητα που έχει δημιουργήσει η οικιστική ανάπτυξη.

Παραδοχή της ανεπάρκειας

Από το 2014 που η τρικομματική κυβέρνηση προσπάθησε να ιδιωτικοποιήσει τον αιγιαλό μέχρι σήμερα, έχουν γίνει πολλές προσπάθειες ρύθμισης του καθεστώτος. Τελευταία φορά την περασμένη άνοιξη ανακοινώθηκε απο την υφυπουργό Οικονομικών κ. Παπανάντσιου η κατάθεση ενός νομοσχεδίου με στόχο «την ολοκληρωμένη και συνολική προστασία του αιγιαλού, αλλά και τη δημιουργία δυνατοτήτων για αξιοποίησή του προς όφελος της οικονομίας». Περιγράφοντας τη φιλοσοφία του νομοσχεδίου, δε, τόνισε ότι «η απόλυτη απαγόρευση έχει ως αποτέλεσμα την ανομία. Για αυτό θα επιτρέψουμε ορισμένες χρήσεις με αυστηρούς όρους και συγκεκριμένα πλαίσια. Αν μου επιτρέπετε την παραδοξολογία, θα χαλαρώσουμε ορισμένες πλευρές του θεσμικού πλαισίου, ώστε να γίνει πιο αυστηρό με την έννοια ότι θα εφαρμόζεται».
Η ολοκλήρωση της χάραξης της γραμμής αιγιαλού φέρνει στο προσκήνιο ξανά την ανάγκη να ρυθμιστούν διάφορα προβλήματα που έχουν ταυτοποιηθεί από την οριοθέτησή του. Το σχετικό νομοσχέδιο δεν έχει οριστικοποιηθεί, αλλά όπως περιγράφει ο γ.γ. Δημόσιας Περιουσίας, Θανάσης Δημάκης σε ρεπορτάζ της «Καθημερινής» στις αρχές του μήνα θα υπάρχει μέριμνα για νομιμοποίηση δημοσίων και κοινωφελών έργων, που έχουν κατασκευαστεί παλαιότερα στον αιγιαλό, τα οποία θα εξετάζονται κατά περίπτωση. Σε ότι αφορά τα ιδιωτικά έργα που παράνομα έχουν κατασκευαστεί εντός αιγιαλού, σύμφωνα με τον γ.γ. Δημόσιας Περιουσίας, θα δοθεί προτεραιότητα νομιμοποίησης σε έργα ΑΠΕ και ενεργειακά, καθώς και σε έργα που εξυπηρετούν εθνικούς σκοπούς, εφόσον μπορούν να εξασφαλίσουν τις απαραίτητες περιβαλλοντικές αδειοδοτήσεις.

Δυο λάθη, ένα σωστό;

Τα όσα περιγράφονται δείχνουν ότι κινείται προς την κατεύθυνση μερικής νομιμοποίησης παραβάσεων παλαιότερων ετών, ομολογώντας ταυτόχρονα την ανεπάρκεια των κρατικών ελεγκτικών μηχανισμών. Είναι σίγουρο ότι όσο πλησιάζει η ολοκλήρωση έργων που σχετίζονται με τη χωροταξία τόσο εμφανέστερες θα γίνονται οι παρανομίες, οι παραβάσεις και οι ελλείψεις προηγούμενων διοικήσεων. Άλλο τόσο εμφανές θα γίνεται όμως ότι η θεωρητικοποίηση αυτής της ανεπάρκειας δεν μπορεί να διαιωνίζει μια κατάσταση ευκαιριακής νομιμοποίησης παρανομιών. Ποια θα είναι τα κριτήρια με τα οποία εξετάζεται η κάθε περίπτωση δημόσιο ή ιδιωτικού έργου; Για ποιο λόγο τα παράνομα ενεργειακά έργα ή ακόμα περισσότερο οι ΑΠΕ θα πρέπει εκ των υστέρων να νομιμοποιηθούν, αν εξ αρχής δεν έπρεπε να εγκριθεί η κατασκευή τους, και πώς θα εξασφαλιστούν περιβαλλοντικές αδειοδοτήσεις από τη στιγμή που καταπατείται ο αιγιαλός, αν όχι με διασταλτικές ερμηνείες;
Εξάλλου φαίνεται να απουσιάζει η διάσταση της κλιματικής αλλαγής και των συνεπειών της στις παράκτιες περιοχές. Η εκτίμηση επικινδυνότητας των παράλιων ζωνών είναι πλέον μια αναγκαία συνθήκη στη χωροθέτηση δραστηριοτήτων, στο πλαίσιο της προσαρμογής στην κλιματική αλλαγή. Μια πιθανή οριοθέτηση του αιγιαλού από την ίδια τη φύση ίσως να μην είναι το ίδιο διασταλτική με τις δικές μας ερμηνείες. Η οριστικότητα των δικών της λύσεων περιλαμβάνουν μια διάσταση καθόλα τραγική, όπως πρόσφατα βιώσαμε.

Περιβαλλοντική τομή

Τα εργαλεία για μια διαφορετική αντιμετώπιση υπάρχουν. Πρόσφατα ο νόμος για τη θαλάσσια χωροταξία του υπουργείου Περιβάλλοντος προώθησε μια διαφορετική αντίληψη, στον αντίποδα του νομοσχεδίου που φέρεται να προωθεί το υπουργείο Οικονομικών, σύμφωνα με την οποία ο θαλάσσιος χώρος, ο παράκτιος χώρος, ο αιγιαλός και η αιγιαλίτιδα ζώνη πρέπει να αντιμετωπίζονται ως ένα ενιαίο σύνολο. Παράλληλα, εκκρεμεί η κύρωση του Πρωτοκόλλου για την ολοκληρωμένη των παράκτιων ζωνών της Μεσογείου, του πρώτου νομικού διεθνούς εργαλείου για την αειφόρο διαχείριση και χρήση των παράκτιων ζωνών, που λαμβάνει υπόψη τη σημασία των παράκτιων οικοσυστημάτων, τη ποικιλότητα των δραστηριοτήτων και χρήσεων και τις επιπτώσεις τους στο θαλάσσιο και παράκτιο χώρο. Οι διατάξεις του Πρωτοκόλλου συμπληρώνουν και ενισχύουν τους νόμους για τη βιοποικιλότητα και τα ύδατα οι οποίοι περιλαμβάνουν τα οικοσυστημικά κριτήρια για την ενιαία οριοθέτηση της παράκτιας και παρόχθιας ζώνης με ενιαίο νομικό καθεστώς για τη διαχείριση αιγιαλού, όχθης, παλαιού αιγιαλού, παλαιάς όχθης, παραλίας, και παρόχθιας ζώνη. Η διαφύλαξη καθολικά του δημοσίου χαρακτήρα του αιγιαλού οφείλει να διέπει οποιαδήποτε παρέμβαση δρομολογείται στο βαθμό που αυτή εντάσσεται σε μια συνολική χωροταξική τομή.

Πέτρος Κοντές
ΓΙΑ ΤΗΝ 
ΚΟΜΜΟΥΝΙΣΤΙΚΗ ΑΝΑΝΕΩΣΗ, 
ΓΙΑ ΤΟ ΣΟΣΙΑΛΙΣΜΟ
ΜΕΛΟΣ ΤΟΥ

Copyright © 2021 - All rights reserved

 | 

Developed by © Jetnet