Του Στίβεν Φόρτι*

Ενας κεραυνός εν αιθρία. Μια βροντή που προαναγγέλλει μια καταιγίδα. Ναι, γιατί στις περιφερειακές εκλογές της Ανδαλουσίας την προηγούμενη Κυριακή, το αποτέλεσμα του Vox, του ακροδεξιού κόμματος του οποίου ηγείται ο Σαντιάγκο Αμπασκάλ, σηματοδοτεί αναμφίβολα μια αλλαγή. Δεν πρόκειται για την πολυπόθητη αλλαγή που ονειρεύτηκε το Podemos. Είναι η αλλαγή που ανήγγειλε ο Τραμπ, ο Σαλβίνι, ο Μπολσονάρο, η Λεπέν. Η Ισπανία δεν είναι πια η εξαίρεση, μαζί με την Πορτογαλία, στη Γηραιά Ήπειρο: οι μόνες απρόσβλητες χώρες, όπως νομίζαμε, από το μαύρο κύμα των τελευταίων χρόνων. Τα αντισώματα της ισπανικής κοινωνίας, που βγήκε μόλις πριν από τέσσερις δεκαετίες από τη δικτατορία του Φράνκο, δεν λειτούργησαν: η ανύπαρκτη μέχρι προχθές ακροδεξιά, βάζει πόδι τώρα στην ιβηρική χώρα. Και δεν πρόκειται για κάτι περαστικό. Κάθε άλλο. Θα το δούμε στα τέλη Μαΐου, όταν στην Ισπανία θα ψηφίσουν, ταυτόχρονα με τις ευρωεκλογές, σε όλους τους δήμους και σε δεκατρείς περιφέρειες από τις δεκαεπτά. Χωρίς να υπολογίσουμε την πιθανότητα πρόωρων βουλευτικών εκλογών, με δεδομένη την αδυναμία της κυβέρνησης της οποίας ηγείται ο Πέδρο Σάντσεθ. Το Vox θα πάρει πολλές ψήφους και θα επιδράσει σημαντικά πάνω στην ισπανική πολιτική. Χρειάζεται μόνο να καταλάβουμε πόσο.

Το τέλος μιας εποχής

Οι εκλογές στην Ανδαλουσία, την πιο πολυπληθή από τις ισπανικές περιφέρειες, είχαν προκηρυχθεί μερικούς μήνες πριν από τη λήξη της νομοθετικής περιόδου από το Σοσιαλιστικό Κόμμα, που κυβερνά χωρίς διακοπή την περιφέρεια εδώ και σχεδόν σαράντα χρόνια, με την πεποίθηση ότι θα επιτύγχανε ένα καλό αποτέλεσμα και θα παρέμενε στην εξουσία, εκμεταλλευόμενο την άφιξη του Σάντσεθ στην κυβέρνηση της Μαδρίτης. Αυτό δεν έγινε. Με τη χαμηλότερη συμμετοχή στην ιστορία (58,6%), η πανωλεθρία του Σοσιαλιστικού Κόμματος, υπό την ηγεσία της περιφερειάρχη Σουζάνα Ντίαθ, ήταν αναμφισβήτητη: χάνει πάνω από 400.000 ψήφους, 14 περιφερειακούς συμβούλους και πάνω από το 7% της συναίνεσης, ενώ καθηλώνεται στο 27,9%. Πριν από το 2012 το Σοσιαλιστικό κόμμα δεν είχε ποτέ κατέβει κάτω από το 40% και το 2015 είχε φθάσει στο 35,3%. Ως επί το πλείστον, οι ψήφοι που έχασαν οι σοσιαλιστές δεν πήγαν στην αριστερά, δηλαδή στο Adelante Andalucía, τη σύγκλιση μεταξύ Podemos και Ενωμένης Αριστεράς, που ήταν ανέκαθεν πολύ ριζωμένη στην περιφέρεια. Το ψηφοδέλτιο με επικεφαλής την Τερέζα Ροντρίγκεθ χάνει 280.000 ψήφους σε σχέση με τις εκλογές που είχαν πραγματοποιηθεί πριν τρία χρόνια, 3 συμβούλους και πάνω από το 5% της συναίνεσης: σταματά μόνο στο 16,2%.
Το Λαϊκό Κόμμα (PP) δεν χαίρεται κι αυτό πολύ: χάνει πάνω από 300.000 ψήφους, 7 έδρες και σχεδόν το 6% της συναίνεσης, φθάνοντας στο 20,8% των ψήφων. Αυτή που νίκησε στ’ αλήθεια, είναι η άλλη δεξιά: η φιλελεύθερη, αλλά όλο και περισσότερο στραμμένη προς ένα σκληρό ισπανικό εθνικισμό, δηλαδή οι Ciudadanos, που διπλασιάζουν τις ψήφους τους (18,3%, +12 έδρες) και, πάνω απ όλα, το Vox το οποίο, από το 0,46% του 2015 κάνει ένα άλμα μέχρι το 11%, εκλέγοντας 12 συμβούλους. 400.000 ψήφοι. Τεράστιο ποσοστό. Με κορυφή σχεδόν 17% στην επαρχία Αλμερία: στο δήμο του Ελ Εχίδο, περιοχή με έντονη αγροτική δραστηριότητα και μεγάλη παρουσία μεταναστών, μετατρέπεται σε πρώτη δύναμη και λαμβάνει σχεδόν το 30% των ψήφων. Τελικό συμπέρασμα: η αριστερά χάνει την απόλυτη πλειοψηφία, η δεξιά περνά μπροστά, διαιρεμένη και σε ανταγωνισμό, αλλά για πρώτη φορά πλειοψηφική. Δεν θα υπάρξει αριστερή κυβέρνηση. Είναι το τέλος μιας εποχής.

Τα μετεκλογικά σενάρια

Είναι άγνωστο τι θα συμβεί τώρα. Πρώτα και κύρια στην Ανδαλουσία. Το Λαϊκό Κόμμα άνοιξε ήδη διάλογο με το Vox, οι Ciudadanos κερδίζουν χρόνο: ο Γκι Φερχόφσταντ, ηγέτης των ευρωπαίων φιλελεύθερων στην ομάδα του οποίου ανήκει το κόμμα του Άλμπερτ Ριβέρα, ανακοίνωσε με ένα tweet το ανησυχητικό αποτέλεσμα του Vox. Θα μπορέσουν οι Ciudadanos να έρθουν σε κυβερνητική συμφωνία με το Vox, οι ψήφοι του οποίου είναι αναγκαίες; Η διάθεση να πετάξουν έξω τους σοσιαλιστές από την περιφερειακή κυβέρνηση είναι τεράστια, αλλά το να βάλουν την ακροδεξιά στην κυβέρνηση μιας παραδοσιακά κόκκινης περιφέρειας είναι ένα λεπτό ζήτημα για όποιον θέλει να είναι το σημείο αναφοράς του Μακρόν στην Ισπανία. Η άλλη επιλογή είναι μια συμφωνία μεταξύ Ciudadanos και σοσιαλιστών, οι οποίοι είπαν ότι είναι διαθέσιμοι να αξιολογήσουν οποιαδήποτε υπόθεση, αρκεί να αποφευχθεί να βάλει πόδι το Vox στην κυβέρνηση (ή να την ελέγχει εξωτερικά). Εξάλλου, το πορτοκαλί κόμμα στήριξε στην τελευταία νομοθετική περίοδο το Σοσιαλιστικό Κόμμα. Σε αντάλλαγμα οι Ciudadanos είναι πιθανό να ζητήσουν το κεφάλι της Σουζάνα Ντίαθ, εκτός από την προεδρία της περιφέρειας. Θα χρειαστεί, όμως, η στήριξη του Adelante Andalucía, μια καυτή πατάτα για τον Πάμπλο Ιγκλέσιας που παρενέβη αμέσως εν θερμώ, δηλώνοντας ότι είναι αναγκαία μια αντιφασιστική κινητοποίηση για να σταματήσει την ακροδεξιά και να προστατεύσει τη δημοκρατία.

Το ζήτημα της Καταλονίας

Η ουσία του ζητήματος είναι επομένως τι θα κάνει η συντηρητική και φιλελεύθερη δεξιά: θα ακολουθήσει το αυστριακό μοντέλο, βάσει του οποίου ο Κουρτς κυβερνά μαζί με τον Στράχε; Ή θα αποφύγει να ανοίξει την πόρτα στην ακροδεξιά; Από την απάντηση που θα δοθεί, θα εξαρτηθεί τι θα συμβεί στη Μαδρίτη: ο Πέδρο Σάντσεθ θα υποχρεωθεί να προκηρύξει πρόωρες εκλογές; Η σοσιαλιστική κυβέρνηση μειοψηφίας που βρίσκεται στην εξουσία από τις αρχές Ιουνίου μετά από τη νικηφόρα ψήφο μομφής κατά της κυβέρνησης Ραχόι, βρίσκεται σε δύσκολη θέση και με τη δαμόκλεια σπάθη του προϋπολογισμού. Χρειάζονται οι ψήφοι των καταλανών αυτονομιστών που αρνούνται να ψηφίσουν υπέρ, εξαιτίας της δίκης των καταλανών ηγετών που είναι προφυλακισμένοι πάνω από ένα χρόνο (δύο εκ των οποίων στο μεταξύ άρχισαν απεργία πείνας). Όλα αυτά είναι συνυφασμένα, γιατί, εκτός των άλλων, η Καταλονία ήταν, περισσότερο από τη μετανάστευση, το θέμα που βρέθηκε στο κέντρο της προεκλογικής εκστρατείας στην Ανδαλουσία: όλες οι πτέρυγες της δεξιάς επιτέθηκαν εναντίον του Σάντσεθ επειδή τον θεωρούν όμηρο «εκείνων που θέλουν να διασπάσουν την Ισπανία», υπονοώντας τους αυτονομιστές. Προμηνύονται καυτές εβδομάδες.

Το επικίνδυνο Vox

Αυτό που είναι περισσότερο ανησυχητικό, όμως, είναι η έκρηξη ψήφων που πέτυχε ένας σχεδόν άγνωστος μέχρι χθες σχηματισμός, παρόλο που γεννήθηκε το 2014. Το Vox δούλεψε σε ένα βαθμό από τα κάτω, διοργανώνοντας συναντήσεις και συλλογή υπογραφών υπέρ της ασφάλειας στις εργατικές συνοικίες των μεγάλων πόλεων, αλλά κυρίως χρησιμοποίησε τα κοινωνικά δίκτυα: όπως στην περίπτωση του Μπολσονάρο, φαίνεται ότι στις περιφερειακές εκλογές της Ανδαλουσίας τα μηνύματα στο Whatsapp υπήρξαν το κλειδί για μια εκστρατεία με τίτλο «Είσαι με το Vox και δεν το ξέρεις». Είναι φανερό το χέρι του Στιβ Μπάνον, ο οποίος από τον Απρίλιο στηρίζει το κόμμα του Αμπασκάλ. Ο Μπάνον δεν είναι ο μοναδικός διεθνής σύμμαχος του Vox: Η Μαρίν Λεπέν, από την οποία εμπνέεται ο Αμπασκάλ, συγχάρηκε αμέσως το Vox για το αποτέλεσμα. Τα υπόλοιπα είναι η συνηθισμένη συνταγή: ισλαμοφοβία, ρατσισμός, ξενοφοβία, μισογυνία, ομοφοβία, συντηρητισμός, ακραίος εθνικισμός, αντιευρωπαϊσμός και νεοφιλελευθερισμός, κρυμμένος κάτω από λαϊκίστικα συνθήματα που απευθύνονται στους ηττημένους της παγκοσμιοποίησης. Η ισπανική ιδιαιτερότητα προσθέτει ένα στοιχείο: τον επανασυγκεντρωτισμό του κράτους, καταργώντας τις περιφερειακές αυτονομίες, προς υπεράσπιση της εθνικής ενότητας ενάντια στο καταλανικό αποσχιστικό κίνημα. Η Ισπανία αρχίζει να στρέφεται προς τα δεξιά. Ο δρόμος για την αλλαγή που υπερασπίζεται το Podemos είναι ολόκληρος ανηφορικός και πιθανό να είναι μετρημένες οι μέρες της κυβέρνησης Σάντσεθ. Τον Μάιο θα έχουμε την οριστική απάντηση για το μέλλον της ιβηρικής χώρας. Ας προετοιμαστούμε.

Μετάφραση: Τόνια Τσίτσοβιτς

* Ερευνητή του Ινστιτούτου Σύγχρονης Ιστορίας του Νέου Πανεπιστημίου της Λισαβόνας και καθηγητή του Αυτόνομου Πανεπιστημίου της Βαρκελώνης.
ΓΙΑ ΤΗΝ 
ΚΟΜΜΟΥΝΙΣΤΙΚΗ ΑΝΑΝΕΩΣΗ, 
ΓΙΑ ΤΟ ΣΟΣΙΑΛΙΣΜΟ
ΜΕΛΟΣ ΤΟΥ

Copyright © 2021 - All rights reserved

 | 

Developed by © Jetnet