Συζητάμε με τον Χρύσανθο Τάσση, λέκτορα με αντικείμενο την Πολιτική Κοινωνιολογία/Ελληνικό Πολιτικό Σύστημα στο Τμήμα Κοινωνικής Διοίκησης και Πολιτικής Επιστήμης στο Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης, για την πορεία του ΠΑΣΟΚ και τη στρατηγική του Κινήματος Αλλαγής σήμερα. Ο Χρ. Τάσσης μαζί με τον Βασίλη Ασημακόπουλο επιμελήθηκαν τον συλλογικό τόμο «ΠΑΣΟΚ 1974-2018: Πολιτική οργάνωση - Ιδεολογικές μετατοπίσεις - Κυβερνητικές πολιτικές», που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Gutenberg.

 

Τη συνέντευξη πήρε η Ιωάννα Δρόσου

Το Κίνημα Αλλαγής δημιουργήθηκε με σκοπό να προσελκύσει τον κόσμο του Κέντρου και της Κεντροαριστεράς και να ανακόψει την πτωτική πορεία του ΠΑΣΟΚ. Φαίνεται, όμως, να βαλτώνει αυτή η προσπάθεια που προσέλκυσε 200.000 πολίτες στις ιδρυτικές του διαδικασίες. Γιατί συμβαίνει αυτό;
Αυτό που βλέπουμε με την αδυναμία πολιτικής και εκλογικής αύξησης του ΚΙΝΑΛ είναι το αποτέλεσμα της συνεχούς προσαρμογής και μετασχηματισμού του ΠΑΣΟΚ σε κόμμα του κράτους. Έτσι, το κόμμα δεν συζητά ούτε για μετασχηματισμούς στην κοινωνία με βάση μια αριστερή/σοσιαλιστική ιδεολογία, αλλά ούτε δίνει έμφαση στην οργανωμένη βάση με συγκεκριμένα κοινωνικά χαρακτηριστικά. Επομένως, η μόνη αναφορά του ΠΑΣΟΚ πια είναι οι ανάγκες του κράτους. Στη διεθνή συζήτηση η πορεία αυτή ονομάστηκε «πασοκοποίηση» της ευρωπαϊκής σοσιαλδημοκρατίας και αναφέρεται στην πολιτική και εκλογική συρρίκνωση ενός σοσιαλιστικού κόμματος.

Προϊόν σημαντικών μετατοπίσεων

Θα λέγαμε δηλαδή ότι το ΠΑΣΟΚ υπέστη ένα σταδιακό εκφυλισμό από την ίδρυσή του μέχρι σήμερα και άρα δεν παρατηρήθηκε η μεταστροφή από την ψήφιση του μνημονίου και τη συνεργασία με τη Δεξιά.
Το ΠΑΣΟΚ είχε καταφέρει να είναι το ηγεμονικό κόμμα στο ελληνικό κομματικό σύστημα, αφού από το 1974 εξέφρασε τους μεγάλους μετασχηματισμούς της ελληνικής κοινωνίας· Εξέφρασε το αίτημα του ριζοσπαστισμού της δεκαετίας του ’70 για την ένταξη των μαζών στην πολιτική μέσω της οικοδόμησης του κόμματος μαζών, την Αλλαγή τη δεκαετία του ’80 μέσω της κυβερνητικής πορείας καθώς υλοποίησε συγκεκριμένα αιτήματα, (ΕΣΥ, Νόμος Πλαίσιο για την Παιδεία, αναγνώριση Εθνικής Αντίστασης, Οικογενειακό Δίκαιο κ.ά.) δίνοντας έναν προοδευτικό χαρακτήρα στο κράτος, το πρόταγμα του εξευρωπαϊσμού τη δεκαετία του ’90 με την υιοθέτηση του τρίτου δρόμου και την εκλογή του Κώστα Σημίτη. Από το 2009 και μετά έγινε το κόμμα των μεταρρυθμίσεων και ουσιαστικά με την υιοθέτηση του μνημονίου προσαρμόστηκε σε μια στρατηγική ότι το καλό της κοινωνίας είναι αποκλειστικά το καλό του κράτους. Αυτό οδήγησε στη συγκυβέρνηση το με τη Νέα Δημοκρατία και το ΛΑΟΣ. Τότε εκχώρησε και το τελευταίο βασικό του χαρακτηριστικό, την αντιδεξιά θέση, που χαρακτήρισε την ελληνική πολιτική σκηνή από το 1965, όταν η διαιρετική τομή αριστεράς-δεξιάς μετασχηματίστηκε σε δεξιά-αντιδεξιά. Έτσι, η εκλογική και πολιτική κατάρρευση είναι προϊόν σημαντικών μετατοπίσεων.

Από την πορεία που περιέγραψες προκύπτει ότι ήταν αναμενόμενη η πολιτική και εκλογική ήττα του ΠΑΣΟΚ, και πως η θρυαλλίδα ήταν η υπογραφή του μνημονίου.
Βεβαίως. Δεν προσδιορίζουμε ως στιγμή την υπογραφή του μνημονίου το 2010, αλλά είχε προηγηθεί μία σειρά μετασχηματισμών από τις αρχές της δεκαετίας του ’90, με την ιδεολογική μεταστροφή του κόμματος και από το σταδιακό περιορισμό του ρόλου της οργανωμένης βάσης στο σχεδιασμό και την άσκηση της πολιτικής. Θα λέγαμε, λοιπόν, ότι σε 30 χρόνια, το ΠΑΣΟΚ συμπύκνωσε την εξέλιξη της σοσιαλιστικής οικογένειας σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Απλά, ύστερα από τη διπλή στρατηγική επιλογή του 2010, δηλαδή να υπογράψει το μνημόνιο, να θέσει σε οριστικό περιθώριο την κομματική του βάση αλλά και να χάσει την αντιδεξιά του ρητορεία, το ΠΑΣΟΚ κατατάσσεται πλέον στην πρωτοπορία των εξελίξεων της ευρωπαϊκής σοσιαλδημοκρατίας και της πολιτικής και εκλογικής της κατάρρευσης με τον όρο «πασοκοποίηση» (pasokifikation).

Στο πλαίσιο των δυνάμεων του εκσυγχρονισμού

Η ίδρυση του Κινήματος Αλλαγής σε ποια κατεύθυνση έγινε;
Το ΚΙΝΑΛ ξεκίνησε ως μια προσπάθεια να μετασχηματιστεί το ΠΑΣΟΚ σε κάτι ευρύτερο, μέσα όμως στο πλαίσιο των δυνάμεων του εκσυγχρονισμού. Άλλωστε, το ΠΑΣΟΚ είχε ήδη απομακρυνθεί από την κοινωνία και τις παραδοσιακές κοινωνικές του αναφορές. Με την πλήρη προσαρμογή στο νεοφιλελευθερισμό, με την επιθετικότητα απέναντι στην κοινωνία (μαζί τα φάγαμε), καθώς και με τη θέση υπέρ του «Ναι» στο δημοψήφισμα του Ιουλίου 2015, έχει έρθει σε ουσιαστική ρήξη και με την αξιακή του παράδοση, αλλά και με τις παραδοσιακές κοινωνικές του συμμαχίες. Επομένως, ο μετασχηματισμός από ΠΑΣΟΚ σε ΚΙΝΑΛ αντικατοπτρίζει την προσπάθεια της δημιουργίας ενός ευρύτερου πόλου πάνω στη λογική που εκσυγχρονισμού, στην οποία συναντήθηκε με το Ποτάμι, τη ΔΗΜΑΡ και άλλες μικρότερες οργανώσεις. Αν ανατρέξουμε στο ντιμπέιτ μεταξύ των 9 υποψηφίων για την ηγεσία του ΚΙΝΑΛ, θα δούμε ότι δεν υπήρξε ούτε ένας που να έδινε έναν αριστερό προσανατολισμό στο νέο αυτό εγχείρημα.

Αριστερή τάση στην κατεύθυνση της ίδρυσης ενός σοσιαλιστικού κόμματος δεν δημιουργήθηκε ποτέ στο ΠΑΣΟΚ, αν δεν κάνω λάθος. Οπότε γιατί να αναμένεται ένας αριστερός προσανατολισμός;
Αυτό έχει να κάνει και με την παράδοση του ΠΑΣΟΚ, που από το καταστατικό του δεν επέτρεπε τη δημιουργία οργανωμένων ομάδων ή τάσεων. Το ΠΑΣΟΚ ως συνολικό κόμμα αυτο-τοποθετήθηκε στην Αριστερά με τη Διακήρυξη της 3ης Σεπτέμβρη και την υιοθέτηση του θεωρητικού σχήματος της σχολής της εξάρτησης γύρω από το περιοδικό Monthly Review. Έτσι στο σχήμα Κέντρο/Περιφέρεια, το ΠΑΣΟΚ κατατάσσει την Ελλάδα ως περιφερειακή χώρα, και θέτει ως κεντρικό στόχο το σοσιαλιστικό μετασχηματισμό και την αποσύνδεση από τους μεγάλους στρατιωτικούς και οικονομικούς οργανισμούς (ΝΑΤΟ και ΕΟΚ). Υπήρχε, λοιπόν, το αριστερό θεωρητικό ρεύμα, το οποίο τη δεκαετία του ’80 εφαρμόστηκε ως κυβερνητική πολιτική, παράλληλα με τις επαφές με τα κινήματα της Οργάνωσης για την Απελευθέρωσης της Παλαιστίνης, της Λιβύης, της Κούβας, των Σαντινίστας κ.λπ. Αυτές οι αριστερές αναφορές άρχισαν να φθίνουν από το ’85 μέχρι την υιοθέτηση του προτάγματος του εκσυγχρονισμού που ουσιαστικά εξαφανίστηκαν και αντικαταστάθηκαν από την αποκλειστική προσήλωση στην ευρωπαϊκή προοπτική της χώρας.

Μονομέτωπος αγώνας

Ç ðñüåäñïò ôïõ ÊéíÞìáôïò ÁëëáãÞò Öþöç ÃåííçìáôÜ óõíïìéëåß ìå ôïõò Íßêï ÁíäñïõëÜêç (Á), Ãéþñãï ÐáðáíäñÝïõ (Ä), Óôáýñï ÈåïäùñÜêç (2Ä) êáé ÈáíÜóç Èåï÷áñüðïõëï (2Á) óôç óýóêåøç ôïõ Ðïëéôéêïý Óõìâïõëßïõ, ÔåôÜñôç 11 Áðñéëßïõ 2018. ÁÐÅ-ÌÐÅ/ÁÐÅ-ÌÐÅ/ÁËÅÎÁÍÄÑÏÓ ÂËÁ×ÏÓ

Για να έρθουμε στο σήμερα. Το ΚΙΝΑΛ φαίνεται πως δημοσκοπικά τουλάχιστον δεν αυξάνει την επιρροή του, ενώ καταγγέλλεται πως δεν τηρούνται κανενός είδους δημοκρατικές διαδικασίες. Αποκορύφωμα είναι η συνεδρίαση του Πολιτικού Συμβουλίου του ΚΙΝΑΛ για τη συμφωνία των Πρεσπών, όπου, παρότι όλοι διαφωνούσαν με την καταψήφισή της, η Φώφη Γεννηματά επέβαλε την άποψή της και είχε ως αποτέλεσμα την αποχώρηση του Ποταμιού και άλλων στελεχών και προσωπικοτήτων.
Η ιδρυτική διαδικασία του ΚΙΝΑΛ έφερε τις παθογένειες που είχε και στο ΠΑΣΟΚ η άμεση εκλογή του Γιώργου Παπανδρέου. Αυτό σημαίνει ότι δημιουργήθηκε ένα μονοπρόσωπο όργανο, που δεν έχει αναφορά σε καμία συλλογικότητα είτε σε ενδιάμεσο στρώμα του κόμματος, π.χ. Κεντρική Επιτροπή. Ουσιαστικά η νομιμοποίησή του είναι από τους 200.000 που πήγαν και ψήφισαν την επικεφαλής του σχήματος, ενώ στο συνέδριο δεν εκλέχθηκε η Κεντρική Επιτροπή, αλλά διορίστηκε, ανάλογα με τις αποφάσεις των συνιστωσών του ΚΙΝΑΛ. Κορυφαίο παράδειγμα είναι η συζήτηση για τη συμφωνία των Πρεσπών, όπου η Φ. Γεννηματά ισχυρίστηκε ότι είναι το μόνο αιρετό στέλεχος του ΚΙΝΑΛ και με μόνο αυτό το επιχείρημα επέβαλε την άποψή της, παρότι η θέση της ήταν απόλυτα μειοψηφική. Επίσης στο πρόγραμμά του το ΚΙΝΑΛ ενώ στο διακηρυκτικό τ��υ μέρος, έχει ένα νοσταλγικό ύφος για όσα υλοποίησε στο παρελθόν το ΠΑΣΟΚ, στο δεύτερο μέρος, που αφορά την πρακτική πολιτική του σήμερα, είναι απόλυτα προσαρμοσμένο στο νεοφιλελεύθερο υπόδειγμα με έμφαση τον ενεργό ρόλο του ιδιωτικού τομέα σε όλες τις πτυχές της κυβερνητικής πολιτικής. Επομένως, το πρόγραμμα έχει μία πολύ μεγάλη απόσταση, ακόμα και από την παράδοση μιας δεξιάς σοσιαλδημοκρατίας, η οποία έχει πάντα στο επίκεντρο την εργατική τάξη.

Η επιθετική στρατηγική του ΚΙΝΑΛ απέναντι στον ΣΥΡΙΖΑ και η παντελής έλλειψη κριτικής στη Νέα Δημοκρατία, μπορεί να επαναφέρει το ΚΙΝΑΛ στην πολιτική σκηνή;
Αυτή η πολιτική της επιθετικότητας απέναντι στον ΣΥΡΙΖΑ εγκαινιάστηκε από τον Βαγγέλη Βενιζέλο, με αποτέλεσμα στις εκλογές του 2015 να κατακρημνιστεί το ΠΑΣΟΚ εκλογικά. Η νέα ηγεσία της Φώφης Γεννηματά προσπάθησε στην αρχή να μετακινήσει το κόμμα, σε μία διαδικασία ίσων αποστάσεων μεταξύ του ΣΥΡΙΖΑ και της Νέας Δημοκρατίας. Ωστόσο, αυτό έχει χαθεί πια και κάνει ένα μονομέτωπο αγώνα απέναντι στον ΣΥΡΙΖΑ. Αυτό θα έχει ως αποτέλεσμα την ακόμα περαιτέρω πολιτική και εκλογική του συρρίκνωση που μπορεί να εγείρει ερωτήματα ακόμα και γύρω από την πιθανότητα να μην καταφέρει να έχει κοινοβουλευτική εκπροσώπηση.

Η επίλυση του Μακεδονικού ήταν στόχος του ΠΑΣΟΚ για πολλά χρόνια. Η καταψήφιση της συμφωνίας των Πρεσπών, επειδή είναι αποτέλεσμα διαπραγματεύσεων της κυβέρνησης ΣΥΡΙΖΑ, πώς σας φαίνεται ως στρατηγική;
Η διαφωνία στη χρήση του όρου Μακεδονία συμπίπτει με μια λογική η οποία παραπέμπει στο παλαιό παραδοσιακό ΠΑΣΟΚ του Ανδρέα Παπανδρέου. Ωστόσο, νομίζω ότι η στάση του ΚΙΝΑΛ κυριαρχείται από μια αντιΣΥΡΙΖΑ διαδικασία. Στόχος του ΚΙΝΑΛ είναι να φύγει ο ΣΥΡΙΖΑ από την εξουσία, έτσι ώστε να αναλάβει κυβερνητικές θέσεις με τη Νέα Δημοκρατία, είτε έχει αυτοδυναμία, είτε όχι. Η πολιτική και εκλογική του τακτική θα έπρεπε να είναι ακριβώς το αντίθετο. Δηλαδή να κάνει μονομέτωπο αγώνα εναντίον της Νέας Δημοκρατίας. Αυτό θα έπρεπε, όμως, να έχει γίνει ήδη από το 2015. Γιατί αν στρατηγικά το 2015 στήριζε κοινοβουλευτικά μια κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ, ακόμα και χωρίς να συμμετέχει στην κυβέρνηση, θα ακύρωνε την στρατηγική του ΣΥΡΙΖΑ και τη συμφωνία του με τους Ανεξάρτητους Έλληνες. Επίσης, η θέση του στο δημοψήφισμα του 2015 είχε ως αποτέλεσμα να απομονωθεί πλήρως από την παλαιά κοινωνική του βάση, χάνοντας έτσι την ευκαιρία να γινόταν χώρος επανυποδοχής απογοητεύμενων από την πολιτική του ΣΥΡΙΖΑ παλαιών του ψηφοφόρων. Αντίθετα είναι ξεκάθαρη η σύμπλευση με τη Νέα Δημοκρατία, γιατί το ΚΙΝΑΛ είναι ένα κόμμα προσανατολισμένο στη νεοφιλελεύθερη λογική, που έχει να κάνει με τρία ζητήματα. Το πρώτο είναι η απουσία της οργανωμένης βάσης που για ένα αριστερό σοσιαλδημοκρατικό κόμμα είναι θεμελιώδης, το δεύτερο είναι η κυριαρχία της κοινοβουλευτικής ομάδας σε σχέση με το οργανωμένο κόμμα, και το τρίτο αφορά στην ιδεολογία καθώς απουσιάζει κάθε αναφορά στη σοσιαλιστική προοπτική, δεν έχει πλέον αναφορά στους εργαζόμενους, αλλά στοχεύει αποκλειστικά στην αναπαραγωγή της κυρίαρχης νεοφιλελεύθερης λογικής. Ο συνδυασμός αυτών των τριών παραγόντων καθιστά το ΚΙΝΑΛ αδύναμο κρίκο στο ελληνικό πολιτικό σύστημα, το οποίο κινδυνεύει να συνθλιβεί πολιτικά και εκλογικά σε μια πολωτική, μεταξύ ΣΥΡΙΖΑ και Νέας Δημοκρατίας, εκλογική αναμέτρηση.
ΓΙΑ ΤΗΝ 
ΚΟΜΜΟΥΝΙΣΤΙΚΗ ΑΝΑΝΕΩΣΗ, 
ΓΙΑ ΤΟ ΣΟΣΙΑΛΙΣΜΟ
ΜΕΛΟΣ ΤΟΥ

Copyright © 2023 - All rights reserved

 | 

Developed by © Jetnet