Η υπογραφή και η κύρωση της Συμφωνίας των Πρεσπών, όπως κατά κύριο λόγο αναφέρεται στην επικαιρότητα το τελευταίο έτος, από την πλευρά αυτών που την συνέλαβαν και αυτών που την υλοποίησαν, επιχειρεί να συνδέσει στη συλλογική μνήμη το όνομα των Πρεσπών με την έννοια της συνεργασίας και της φιλίας των λαών. Στις Πρέσπες, σε αυτό το μαγευτικό τοπίο, που η φύση είναι ενιαία και τα σύνορα επιχειρούν μάταια να κατακερματίσουν τα διαρκώς κινούμενα ύδατα της Μεγάλης Πρέσπας, οι έννοιες της συνεργασίας και της φιλίας είναι πράξη εδώ και καιρό. Ταράζονται για λίγο από τους κυματισμούς των θεσμικών κινήσεων, αλλά δεν μπορούν παρά να υπακούν στο κέλευσμα της φύσης για από κοινού διαχείριση και συμφωνία.

Άποψη του παραδοσιακού οικισμού του Αγ. Γερμανού. Στο βάθος, χαμένες μέσα στα σύννεφα, οι κορφές του Βαρνούντα.
Φωτογραφία: Αγγέλα Γεωργαντά

«Η συνεργασία είναι ένας στόχος που, μετά από χρόνια που διαρκώς κάποιος αποχωρούσε από το τραπέζι του διαλόγου, έχουμε καταφέρει να επιτευχθεί. Οι περιβαλλοντικές οργανώσεις ήταν αυτές που πρωτοέθεσαν το ζήτημα, τέλη της δεκαετίας του 1990 - αρχές του 2000, αλλά και οι άλλοι φορείς, όπως οι Δήμοι, αντιλαμβάνονται τη συνεργασία ως απαραίτητη συνθήκη ζωής και εξέλιξης, ακόμα και ως αναπτυξιακή προοπτική» επισημαίνει στην «Εποχή» η Βιβή Ρουμελιώτου, συντονίστρια των δράσεων πολιτικής της Εταιρείας Προστασίας Πρεσπών (ΕΠΠ). «Αντιμετωπίσαμε περιόδους που αποφεύγαμε να αναφέρουμε ονόματα χωρών ή τα αντικαθιστούσαμε με το όνομα της πρωτεύουσας. Αλλά αυτά τα αφήσαμε πίσω μας εδώ και δύο δεκαετίες».
«Στα μέσα της δεκαετίας του 2000, τοπικοί φορείς αποφάσισαν ότι χρειάζεται να ζητήσουν από τα τρία κράτη –Ελλάδα, Βόρεια Μακεδονία και Αλβανία– να δεσμευτούν, να μην είναι η συνεργασία σε άτυπο και εθελοντικό επίπεδο», λέει η Β. Ρουμελιώτου. «Έτσι φτιάξαμε τοπικά μια άτυπη συμφωνία, η οποία όντως υπογράφηκε από τους τρεις υπουργούς Περιβάλλοντος, το 2010. Από την πλευρά της Ελλάδας, υπογράφηκε από την τότε υπουργό Τίνα Μπιρμπίλη, επί πρωθυπουργίας Γιώργου Παπανδρέου. Πρόκειται για τη συμφωνία ίδρυσης του Διασυνοριακού Πάρκου. Μια συμφωνία που όμως δεν κυρωνόταν επί επτά χρόνια, αφού οι ελληνικές κυβερνήσεις που μεσολάβησαν από το 2010 έως το 2017 δεν θεωρούσαν ότι δεσμεύονταν από την υπογραφή του υπουργείου Περιβάλλοντος. Δεν αντιλαμβάνονταν το πνεύμα της συμφωνίας ως δικό τους πράγμα. Ωστόσο, βρέθηκε και χρηματοδότηση 50.000 ευρώ ετησίως, εν καιρώ μνημονίων μάλιστα, από το Πράσινο Ταμείο προς το Φορέα Διαχείρισης Εθνικού Πάρκου Πρεσπών (ΦΔ). Να σημειώσουμε ότι οι άλλες δύο χώρες είχαν κυρώσει τη συμφωνία, και μάλιστα η Βουλή της Βόρειας Μακεδονίας με ομοφωνία, χωρίς καμία αρνητική ψήφο.»
Όμως, όπως υπογραμμίζει η συντονίστρια των δράσεων πολιτικής της Εταιρείας Προστασίας Πρεσπών, «το πλήγμα από τη μη κύρωση της συμφωνίας επί επτά χρόνια δεν ήταν επιφανειακό. Διότι σε αναμονή του επίσημου πλέον συστήματος συνεργασίας, το άτυπο σύστημα που λειτουργούσε ως τότε έπαψε να λειτουργεί.»

Καίρια συνεργασία μεταξύ ΜΚΟ και κρατικού φορέα

«Όταν πλέον δημιουργήθηκε ο ΦΔ, είχε την τύχη να έχει ήδη στην περιοχή μια δραστήρια ΜΚΟ, την ΕΠΠ, στην τεράστια εμπειρία της οποίας στηρίχθηκε και στηρίζεται», επισημαίνει με νόημα ο Νίκος Γιαννάκης, τέως πρόεδρος -έως το 2018- του Φορέα Διαχείρισης Εθνικού Πάρκου Πρεσπών. «Στην αρχή, διότι μέχρι το 2008 ο ΦΔ δεν είχε καν προσωπικό παρά μόνο Διοικητικό Συμβούλιο, βοήθησε από την οργάνωση γραφείων μέχρι τη διαχείριση χρημάτων, ενώ ακόμα και σήμερα κρατά τη γραμματεία του ΦΔ. Μάλιστα, ο ΦΔ κληρονόμησε και αρκετές δράσεις τις οποίες είχε ξεκινήσει η ΕΠΠ όπως, στο πλαίσιο του ευρωπαϊκού προγράμματος Life, μια Επιτροπή Υγροτόπου, υπόδειγμα στη λειτουργία της και καίρια για τη διατήρηση όλης της αλυσίδας της ζωής. Κατάφερε να φέρει κοντά όλους τους εμπλεκόμενους φορείς, από κυβερνητικούς έως εκπροσώπους της τοπικής κοινότητας, και μια φορά το χρόνο να κάθονται στο ίδιο τραπέζι για να συναποφασίζουν όλα τα ζητήματα διαχείρισης του υγροτόπου της Μικρής Πρέσπας και μάλιστα με ομοφωνία. Σήμερα που δημιουργούνται Φορείς Διαχείρισης σε όλες τις προστατευόμενες περιοχές της Ελλάδας, είναι σημαντικό παράδειγμα αυτός ο συνεργατικός τρόπος λειτουργίας.»

Δειλινό στο ψαροχώρι της Μικρολίμνης.
Φωτογραφία: Αγγέλα Γεωργαντά

Τρία προβλήματα ψάχνουν λύση

Τι προβλήματα, όμως, αντιμετωπίζουν στο έργο τους αυτοί οι άνθρωποι που επέλεξαν να υπηρετήσουν τη φύση των Πρεσπών;
«Πρώτο πρόβλημα», λέει στην «Εποχή» ο Ν. Γιαννάκης, «είναι το έλλειμμα πολιτικής βούλησης απέναντι στις προστατευόμενες περιοχές. Ωστόσο, η βούληση της πολιτείας να εγκύψει με συστηματικό τρόπο στις προστατευόμενες περιοχές έχει τα τελευταία χρόνια πραγματικά βελτιωθεί. Υπάρχει στασιμότητα στο ζήτημα του κυνηγιού στην περιοχή, στον περιορισμό του οποίου δεν έχουμε καταφέρει να πετύχουμε σημαντικά αποτελέσματα ακόμα.
Στο ζήτημα της πολιτικής βούλησης και σε σχέση με το Διασυνοριακό Πάρκο, οι εξελίξεις έχουν προσκρούσει σε ένα διπλωματικό ζήτημα από την πλευρά της Αλβανίας, το οποίο χρειάζεται μεθοδικό χειρισμό από την πλευρά και του ελληνικού υπουργείου Εξωτερικών για να επιλυθεί.»
Σύμφωνα με τον τέως πρόεδρο του ΦΔ, «η κύρωση της συμφωνίας επέφερε μια αλλαγή κλίματος και ξεκλείδωσε περαιτέρω τη συνεργασία. Είναι σημαντικό να σημειώσουμε ότι οι όμοροι Δήμοι των τριών χωρών επικοινωνούν συχνά και συνεργάζονται άρτια. Η ίδια η φύση διδάσκει τη συνεργασία. Μοιραζόμαστε μια λεκάνη, με οικοσυστήματα που δεν γνωρίζουν σύνορα. Τα νερά δεν απομονώνονται με σύνορα, πολύ μάλλον η διαχείρισή τους.»

Διασυνοριακό πέρασμα με συμβολισμούς

Ως προς τη διασυνοριακή επικοινωνία, υπήρξε κάποια στιγμή μια πρωτοβουλία του περιφερειάρχη Δυτικής Μακεδονίας και του δημάρχου Πρεσπών προς τον τότε υπουργό Εξωτερικών Ν. Κοτζιά, για να ανοίξει η διάβαση των συνόρων στην Πρέσπα από την Ελλάδα προς τις άλλες δύο γείτονες χώρες. «Είναι μια κίνηση με ιδιαίτερο συμβολισμό, δεδομένου ότι αυτή η διάβαση έκλεισε από τη χούντα» σημειώνει ο Ν. Γιαννάκης. «Υπήρχε ένα πέρασμα για τους ανθρώπους που ζούσαν από τις δύο πλευρές των συνόρων, οι οποίοι, όπως γίνεται στις χαράξεις τεχνητών συνόρων, κόπηκαν στη μέση, χωρίστηκαν οικογένειες. Για να συντονιστούμε με τη συγκυρία, ήδη επιλέχθηκε ένας δρόμος, και μάλιστα οι περιβαλλοντολόγοι και ο ΦΔ κάναμε μια υποχώρηση ως προς τη διάνοιξη και βελτίωση αυτού του δρόμου, διότι πρόκειται για περιοχή που αποτελεί πέρασμα για μεγάλα άγρια ζώα. Πιέσαμε πολύ να είναι μικρός δρόμος, να μη γίνουν γύρω από αυτόν χρήσεις που να αλλοιώνουν το τοπίο. Όμως, όπως διδάσκει ακόμα και ο τρόπος με τον οποίο συνεργαστήκαμε για αυτή τη διάνοιξη, χρειάζεται να βλέπουμε τα πράγματα από όλες τις πλευρές. Ήταν και αυτός ο συμβολισμός σημαντικός, η διάνοιξη διαύλων συνεργασίας.»
Ωστόσο, όπως επισημαίνει η Β. Ρουμελιώτου, «έχει γίνει η υλική διάνοιξη αλλά εκκρεμεί η θεσμική διάνοιξη. Τη στιγμή, μάλιστα, που οι άλλες δύο χώρες επικοινωνούν απευθείας μεταξύ τους με πέρασμα. Ενώ τα οφέλη από την άνοδο του οικοτουρισμού μπορούν να είναι σημαντικά για τους ντόπιους.»

Ψάρεμα γριβαδιού στην παγωμένη λίμνη Μικρή Πρέσπα.
Φωτογραφία: Αγγέλα Γεωργαντά

Καίρια η στελέχωση των Φορέων

Δεύτερο πρόβλημα που αναζητεί επίλυση, είναι η καχυποψία και η δυσκολία από την πλευρά της τοπικής κοινωνίας απέναντι στη διαχείριση περιβαλλοντικών ζητημάτων. «Δεν έχουμε βρει ακόμα τον κατάλληλο τρόπο για να επικοινωνήσουμε με επάρκεια και να περάσουμε το μήνυμα στους ανθρώπους ότι το περιβάλλον είναι πλεονέκτημα και δεν είναι πρόβλημα», επισημαίνει ο Ν. Γιαννάκης.
Τρίτο πρόβλημα αποτελεί η στελέχωση των Φορέων Διαχείρισης, όπως λέει ο τέως πρόεδρος του ΦΔ. «Μέχρι πρόσφατα το ζήτημα των Φορέων ήταν ένα βήμα που έγινε διστακτικά και χωρίς στήριξη στη συνέχεια. Αυτό σταδιακά φαίνεται να αίρεται. Η στελέχωση των ΔΣ των Φορέων γίνεται πλέον με τρόπο πιο προσεκτικό, από ανθρώπους με γνώση που βοηθούν στο προχώρημα μιας σειράς πραγμάτων. Η επαφή και η συνεννόηση των μελών ΔΣ με τους κυβερνητικούς φορείς γίνεται αρτιότερα.»

Από την πλευρά του ΥΠΕΝ

Η Νεύτα Βότση, συνεργάτιδα του υπουργού Περιβάλλοντος για θέματα βιοποικιλότητας και δρ βιολογίας, επισημαίνει ότι «η κύρωση της συμφωνίας για το Διασυνοριακό Πάρκο έρχεται να γεφυρώσει διαφορές και να προωθήσει τη βιώσιμη ανάπτυξη. Η επί επτά έτη καθυστέρηση σίγουρα δεν οφείλεται σε περιβαλλοντικούς λόγους, αφού δεν υπάρχει τίποτα μεμπτό στο πλαίσιο της συμφωνίας. Αντίθετα υπάρχει σύμπνοια, κατοίκων, φορέων και ΜΚΟ που ενεργοποιούνται στην περιοχή. Η πολιτική συγκυρία είναι ευνοϊκή και ως τέτοια χρειάζεται να αξιοποιηθεί, και σε διπλωματικό επίπεδο.»
Σχετικά με τις σημαντικές ελλείψεις που παρουσιάζονται στη λειτουργία και τη στελέχωση των Φορέων, η Ν. Βότση επισημαίνει ότι «η αντιμετώπισή τους αποτελεί προτεραιότητα του ΥΠΕΝ. Επιχειρούμε μια ολιστική προσέγγιση ώστε να έχουμε, για πρώτη φορά, Φορείς για όλες τις περιοχές Natura. Καθημερινά δημοσιεύονται καινούργια ΦΕΚ με τη συγκρότηση νέων ΔΣ των Φορέων. Επίσης, προτεραιότητα αποτελεί η οριστικοποίηση του εργασιακού καθεστώτος των εργαζομένων στους Φορείς. Παράλληλα, τρέχει πρόγραμμα ΕΣΠΑ για τη χρηματοδότηση των Φορέων, και των καινούργιων αλλά και των παλιών, για διαχειριστικές δράσεις προστασίας της βιοποικιλότητας.»

Ζωή Γεωργούλα

***




Η παραλίμνια ζώνη της Μεγάλης Πρέσπας. Στο βάθος δεξιά διακρίνονται αχνά τα σπιτάκια του Λαιμού και του Αγ. Γερμανού. Τα σύνορά μας με τη Βόρεια Μακεδονία είναι η κορυφογραμμή του Βαρνούντα που φτάνει λοξά μέχρι τη λίμνη, στην άκρη αριστερά της φωτογραφίας. Φωτογραφία: Αγγέλα Γεωργαντά

«Οδοιπορικό» σε όρους και φορείς


Η περιοχή των Πρεσπών βρίσκεται στη Δυτική Μακεδονία και την μοιράζονται τρεις χώρες, η Ελλάδα, η Αλβανία και η Βόρεια Μακεδονία. Όταν λέμε Πρέσπα εννοούμε τις δύο λίμνες, Μικρή και Μεγάλη Πρέσπα, καθώς και την ευρύτερη λεκάνη αυτών που εκτείνεται έως τις κορυφές των βουνών που τις περικλείουν. Οι δύο λίμνες βρίσκονται σε υψόμετρο 853 μ. περίπου, ενώ πολλές κορυφές των γύρω βουνών ξεπερνούν τα 2.000 μέτρα. Η Μικρή Πρέσπα ανήκει στην Ελλάδα, εκτός από ένα μικρό τμήμα στα νότια το οποίο ανήκει στην Αλβανία. Τη Μεγάλη Πρέσπα μοιράζονται και οι τρεις χώρες, με το μεγαλύτερο μέρος αυτής να ανήκει στη Βόρεια Μακεδονία.

Εταιρία Προστασίας Πρεσπών

Το 1974, η ελληνική πολιτεία κήρυξε ολόκληρη σχεδόν την ελληνική Πρέσπα Εθνικό Δρυμό. Τα ελληνικά τμήματα της Μικρής και Μεγάλης Πρέσπας και οι πλευρές των βουνών Τρικλάριο και Βαρνούντας που βλέπουν σε αυτές όριζαν το χώρο του Δρυμού ο οποίος καταλάμβανε έκταση περίπου 256,9 τ.χλμ., ενώ ο «πυρήνας» -η ζώνη απόλυτης προστασίας- δηλαδή, κυρίως η Λίμνη Μικρή Πρέσπα είχε έκταση περίπου 49 τ.χλμ. Επίσης, η ίδια περιοχή ανακηρύχθηκε το 1975 «Τοπίο Ιδιαίτερου Φυσικού Κάλλους».
Επιπλέον, μεγάλο μέρος του Εθνικού Δρυμού Πρεσπών και μεγάλο τμήμα του όρους Βαρνούς συγκαταλέγονται στο δίκτυο προστατευόμενων περιοχών Natura 2000, το οποίο αποτελεί ένα Ευρωπαϊκό Οικολογικό Δίκτυο περιοχών, που φιλοξενούν φυσικούς τύπους οικοτόπων και ενδιαιτήματα ειδών που είναι σημαντικοί σε ευρωπαϊκό επίπεδο.
Το 1990, έγινε η πρώτη συντονισμένη προσπάθεια για την προστασία της περιοχής με την ίδρυση της Εταιρίας Προστασίας Πρεσπών (ΕΠΠ). Πρόσωπα τα οποία συντέλεσαν καθοριστικά στην ίδρυση της ΕΠΠ ήταν ο Θύμιος Παπαγιάννης, αρχιτέκτων-χωροτάκτης και περιβαλλοντολόγος, ο δρ Luc Hoffmann, διεθνώς γνωστός ζωολόγος και ο Δρ Γιώργος Κατσαδωράκης, βιολόγος. Αυτοί, με τη βοήθεια και τη στήριξη μιας σειράς περιβαλλοντικών μη κερδοσκοπικών οργανώσεων έθεσαν τα θεμέλια για την ίδρυση της ΕΠΠ. Την επίσημη πρωτοβουλία ανέλαβαν οι «Φίλοι Πρεσπών» και το WWF International και έτσι το 1991 ιδρύθηκε η ΕΠΠ με τη συμμετοχή 10 περιβαλλοντικών οργανώσεων.

Φορέας Διαχείρισης Εθνικού Δρυμού Πρεσπών

Τον Ιούλιο του 2003, ιδρύθηκε από την ελληνική πολιτεία ο Φορέας Διαχείρισης του Εθνικού Δρυμού Πρεσπών (ΦΔ). Ο ΦΔ είναι Νομικό Πρόσωπο Ιδιωτικού Δικαίου και έχει σκοπό τη συμβολή στη διαχείριση της προστατευόμενης περιοχής καθώς και τη διαφύλαξη των πολύτιμων φυσικών χαρακτηριστικών του Εθνικού Δρυμού. Η έδρα του είναι ο Άγιος Γερμανός Πρεσπών.
Ο ΦΔ αποτελεί την υπεύθυνη αρχή για: τις δράσεις διαχείρισης του υγροτόπου, την προστασία και τη φύλαξη της περιοχής από παράνομες ενέργειες οι οποίες επιβαρύνουν το φυσικό περιβάλλον (π.χ παράνομες αμμοληψίες, λαθροθηρία) και την ενημέρωση και ευαισθητοποίηση των πολιτών. Η ΕΠΠ από την αρχή της ίδρυσης του ΦΔ όχι μόνο συμμετέχει ως μέλος του Διοικητικού Συμβουλίου, αλλά υποστηρίζει ενεργά τη λειτουργία του μεταφέροντας την τεχνογνωσία και την πολύχρονη εμπειρία της στα θέματα διαχείρισης του υγροτόπου, καθώς επίσης και μέσω της εκπαίδευσης του προσωπικού.

Εθνικό και Διασυνοριακό Πάρκο Πρεσπών

Στις 23 Ιουλίου 2009 κηρύχθηκε το Εθνικό Πάρκο Πρεσπών και ορίστηκαν οι ζώνες προστασίας του με την ΚΥΑ 28651/ ΦΕΚ 302(4) προς αντικατάσταση του Εθνικού Δρυμού Πρεσπών. Το πάρκο έχει έκταση περίπου 327 τ.χλμ. Το Εθνικό Πάρκο Πρεσπών, είναι το ελληνικό μέρος της τριάδας πάρκων (αλβανικό και βορειομακεδονικό) που συναπαρτίζουν το ενιαίο Διασυνοριακό Πάρκο Πρεσπών, το οποίο δημιουργήθηκε, το 2000, με κοινή διακήρυξη των πρωθυπουργών των τριών χωρών. Το Διασυνοριακό Πάρκο Πρεσπών αποτέλεσε την πρώτη διασυνοριακή προστατευόμενη περιοχή στα Βαλκάνια.

Ένα εργαστήρι της φύσης

Στην Πρέσπα η ποικιλία ενδιαιτημάτων και μορφών ζωής συνθέτει ένα πραγματικό εργαστήρι της φύσης: από τις λίμνες και τα υγρά λιβάδια, τα δάση της βελανιδιάς και της οξιάς και τα αλπικά λιβάδια των βουνών. Ανάμεσα στην ποικιλία των σπάνιων ειδών χλωρίδας και πανίδας ξεχωρίζουν η ενδημική πέστροφα των Πρεσπών (Salmo peristericus), η ενδημική Κενταύρια της Πρέσπας (Centaurea prespana) και η σημύδα (Betula pendula) χαρακτηριστικό δέντρο των ψυχρότερων περιοχών της Βόρειας Ευρώπης. Ξεχωρίζουν, επίσης, τα σπάνια υδρόβια πουλιά που φωλιάζουν εδώ, δηλαδή τα δύο είδη πελεκάνων, ο αργυροπελεκάνος και ο ροδοπελεκάνος, οι λαγγόνες, τα 7 είδη ερωδιών, οι σταχτόχηνες και οι χαλκόκοτες.

Βασική πηγή: www.spp.gr
ΓΙΑ ΤΗΝ 
ΚΟΜΜΟΥΝΙΣΤΙΚΗ ΑΝΑΝΕΩΣΗ, 
ΓΙΑ ΤΟ ΣΟΣΙΑΛΙΣΜΟ
ΜΕΛΟΣ ΤΟΥ

Copyright © 2021 - All rights reserved

 | 

Developed by © Jetnet