Του Στίβεν Φόρτι*

Η εμπειρία της αριστερής κυβέρνησης στην Ισπανία διήρκεσε λιγότερο από εννέα μήνες. Η πλειοψηφία, που είχε κατορθώσει να διώξει τον Ραχόι την περασμένη άνοιξη, διαλύθηκε σαν το χιόνι στον ήλιο την κρίσιμη στιγμή της ψήφισης του προϋπολογισμού. Το «όχι» των καταλανών αυτονομιστών, που ψήφισαν μαζί με τη δεξιά, ανάγκασε τον Πέδρο Σάντσεθ να προκηρύξει πρόωρες εκλογές για τις 28 Απριλίου. Η παραμονή στο Μέγαρο Μονκλόα μερικούς μήνες παραπάνω θα ήταν μόνο ένας αργός θάνατος, αυτή ήταν η σκέψη του σοσιαλιστή ηγέτη. Καλύτερα άμεσες εκλογές για να κεφαλαιοποιηθεί αυτό που έκανε –ή που προσπάθησε να κάνει- η κυβέρνηση κατά τη διάρκεια αυτών των μηνών, αιφνιδιάζοντας τη δεξιά, η οποία ριζοσπαστικοποιείται όλο και περισσότερο μετά την είσοδο στη σκηνή του Vox. Ανοίγει έτσι ένας έντονος εκλογικός κύκλος στον οποίο θα προστεθούν οι ευρωεκλογές και οι δημοτικές εκλογές του τέλους Μαΐου. Στις αρχές του καλοκαιριού είναι πιθανό να έχουμε μια Ισπανία ριζικά διαφορετική από πολιτική άποψη. Οι άγνωστοι παράγοντες είναι πολλοί.

Δεν ήταν εύκολη η συγκυβέρνηση

Όλοι γνώριζαν καλά ότι δεν θα ήταν εύκολη μια κυβέρνηση μειοψηφίας μέσα σε ένα πολιτικό πλαίσιο εξαιρετικά σύνθετο, με την καταλανική κρίση να βρίσκεται μακριά από την επίλυσή της. Όμως υπήρχε η ελπίδα ότι η ετερογενής πλειοψηφία, που σχηματίστηκε από το Σοσιαλιστικό Κόμμα, τους Unidos Podemos, τους βάσκους εθνικιστές και τους καταλανούς αυτονομιστές, θα μπορούσε να συμφωνήσει, έχοντας συνειδητοποιήσει ότι μια αποτυχία θα ξανάφερνε στην εξουσία τη δεξιά. Οι περιφερειακές εκλογές στην Ανδαλουσία μας έκαναν να καταλάβουμε ότι το κλίμα άλλαζε: μετά από 37 χρόνια οι σοσιαλιστές έχασαν την περιφέρεια, όπου σχηματίστηκε μια κυβέρνηση του Λαϊκού Κόμματος και των Ciudadanos με τη στήριξη του ακροδεξιού Vox.
Ο Σάντσεθ τα έπαιξε όλα για όλα με τον προϋπολογισμό που είχε συμφωνήσει με τον Πάμπλο Ιγκλέσιας. Έναν επεκτατικό προϋπολογισμό που έβαζε τέλος στη λιτότητα, βλέποντας προς το μοντέλο της Πορτογαλίας του Κόστα. Η έγκρισή του θα είχε επιτρέψει στον σοσιαλιστή πρωθυπουργό να αντέξει μέχρι το 2020 και να αντιμετωπίσει από μια θέση σχετικής ισχύος τις ευρωεκλογές και τις δημοτικές εκλογές του Μαΐου. Έλειψαν όμως οι ψήφοι των καταλανών αυτονομιστών. Είναι αλήθεια ότι δεν ήταν εύκολο για τη Ρεπουμπλικανική Αριστερά της Καταλονίας και για το Καταλανικό Ευρωπαϊκό Δημοκρατικό Κόμμα να ψηφίσουν υπέρ της κυβέρνησης της Μαδρίτης την ίδια εβδομάδα κατά την οποία είχε αρχίσει η δίκη των αυτονομιστών στελεχών για τα γεγονότα του Οκτωβρίου 2017, αλλά το γεγονός ότι έριξαν τον Σάντσεθ ήταν πολιτική αυτοκτονία. Κέρδισε η αδιάλλακτη γραμμή του του πρώην προέδρου Πουτζντεμόντ, που κατέφυγε στο Βέλγιο. Το θέμα είναι ότι το Vox ζητά τη μόνιμη επιτροπεία της Καταλονίας και την κήρυξη των αυτονομιστικών κομμάτων ως παρανόμων, ενώ το Λαϊκό Κόμμα και οι Ciudadanos κατηγόρησαν ως «προδότη» και «πραξικοπηματία» τον σοσιαλιστή πρωθυπουργό, επειδή ακολούθησε μια στρατηγική χαλάρωσης της έντασης με τη Βαρκελώνη. Μια δεξιά κυβέρνηση θα ήταν πάρα πολύ σκληρή με τους αυτονομιστές. Δεν θα υπήρχε διάλογος. Και η δυνατότητα απονομής χάριτος στο τέλος της δίκης των αυτονομιστών ηγετών σε περίπτωση καταδίκης δεν θα λαμβανόταν καν υπόψη.

Υπερίσχυσε ο εθνικιστικός εγωισμός

Ο Σάντσεθ συναντήθηκε δύο φορές με τον καταλανό πρόεδρο Κιμ Τόρα, υπουργοί και πάρεδροι βλέπονταν κάθε μήνα, η διμερής επιτροπή Κράτους- καταλανικής Βουλής είχε ξαναρχίσει να λειτουργεί μετά από επτά χρόνια που την είχε παύσει ο Ραχόι, είχαν τεθεί οι βάσεις για ένα τραπέζι διαλόγου μεταξύ των διαφόρων κομμάτων… Με τις επιθέσεις που δεχόταν καθημερινά από τη δεξιά και από κάποιους βαρόνους του κόμματός του, ο Σάντσεθ δεν μπορούσε να κάνει κάτι περισσότερο, κυρίως μετά τις εκλογές στην Ανδαλουσία και με την απροσδόκητη εμφάνιση του ακροδεξιού Vox. Οι αυτονομιστές έθεσαν ως προϋπόθεση για την έγκριση του προϋπολογισμού την απελευθέρωση των φυλακισμένων πολιτικών που τώρα δικάζονται και το δικαίωμα της αυτοδιάθεσης. Δεν κατόρθωσαν να διαχωρίσουν τα δύο πράγματα: προϋπολογισμό και δίκη. Θα ήταν αρκετός λίγος πολιτικός πραγματισμός, εφόσον μάλιστα ο προϋπολογισμός εξασφάλιζε πάνω από δύο δισεκατομμύρια επενδύσεις για την Καταλονία και βελτίωνε τις συνθήκες διαβίωσης των εργαζομένων τάξεων σε όλη την Ισπανία. Υπερίσχυσε για άλλη μια φορά ο εθνικιστικός εγωισμός και οι κυνικοί ψηφοθηρικοί υπολογισμοί.

Τρία πιθανά σενάρια

Τώρα μπορούν να συμβούν τα πάντα. Ο προεκλογικός αγώνας, που θα διεξαχθεί ενώ συνεχίζεται η δίκη των αυτονομιστών, θα είναι ιδιαίτερα σκληρός. Η κινητικότητα της ψήφου είναι μεγάλη και η αποχή θα έχει σημαντικό βάρος. Τρία φαίνεται να είναι σε κάθε περίπτωση τα πιθανά σενάρια. Το πρώτο είναι η νίκη της δεξιάς με τη δημιουργία μιας κυβέρνησης κατά το ανδαλουσιανό μοντέλο, όπου οι ψήφοι του Vox θα βαρύνουν σαν ογκόλιθος. Θα έχουμε μια Ισπανία παρόμοια με την Αυστρία του Κουρτς και του Στράχε. Το δεύτερο, πιο δύσκολο, είναι μια επανέκδοση της σημερινής αριστερής πλειοψηφίας, με την αναγκαία στήριξη των βάσκων και των καταλανών: σ’ αυτή την περίπτωση ο σχηματισμός μιας κυβέρνησης, που θα είχε σαν υπόδειγμα την Πορτογαλία του Κόστα, θα ήταν αρκετά περίπλοκος. Το τρίτο είναι μια κυβέρνηση με Σοσιαλιστικό Κόμμα και Ciudadanos που θα είχε σαν μοντέλο της Γαλλία του Μακρόν: με δεδομένη τη ριζοσπαστικοποίηση του κόμματος του Άλμπερτ Ριβέρα, αυτή η επιλογή μοιάζει αρκετά απίθανη, αλλά θα εξαρτηθεί από τους αριθμούς στη Βουλή. Μια φιλελεύθερη-σοσιαλιστική κυβέρνηση αρέσει πολύ στις ισχυρές εξουσίες, σε ένα τμήμα των μέσων μαζικής ενημέρωσης, αλλά και σε αρκετά σοσιαλιστικά ηγετικά στελέχη που είδαν με κακό μάτι αυτούς τους μήνες τη συμμαχία με το Podemos και το διάλογο με τους αυτονομιστές. Εξάλλου, ο Σάντσεθ και ο Ριβέρα το δοκίμασαν αυτό ήδη την άνοιξη του 2016 χωρίς επιτυχία: το Podemos ψήφισε κατά και, μετά την επανάληψη των εκλογών, επέστρεψε η κυβέρνηση Ραχόι.

Το Ποδέμος δυσκολεύεται

Σύμφωνα με όλες τις δημοσκοπήσεις, ενώ το Σοσιαλιστικό Κόμμα ενισχύεται από τη σύντομη κυβερνητική εμπειρία, το Unidos Podemos δυσκολεύεται. Το σχήμα του Ιγκλέσιας κινδυνεύει να βρεθεί κάτω από το 15% σε εθνικό επίπεδο και στη Βαρκελώνη, στη Μαδρίτη, στη Σαραγόσα, στο Κάδιθ ή στις πόλεις της Γαλικίας οι συγκλίσεις με τις αυτοδιοικητικές κινηματικές παρατάξεις κάνουν έναν απεγνωσμένο αγώνα για να διατηρηθούν στη διοίκηση των πόλεων που κατέκτησαν το 2015. Το αποτέλεσμα των βουλευτικών εκλογών θα έχει ιδιαίτερο βάρος για τις δημοτικές εκλογές του επόμενου μήνα. Υπάρχει μεγάλη ένταση. Θα δούμε αν θα επιδράσει η ρήξη μεταξύ Ιγκλέσιας και του πρώην νούμερο δύο του Podemos, Ινίγκο Ερεχόν, ο οποίος αποφάσισε να συμμαχήσει με τη δήμαρχο της Μαδρίτης, Μανουέλα Καρμένα, δημιουργώντας μια κάποια αναταραχή σε όλο τον σχηματισμό. Μπροστά στην επιτυχία της ακροδεξιάς, ο Ερεχόν άσκησε κριτική στη συμμαχία με την Ενωμένη Αριστερά και υπερασπίστηκε μια διατέμνουσα πρόταση, παρόμοια με το αρχικό Podemos. Στρατηγικά μπορεί να έχει δίκιο ο Ερεχόν, αλλά ο τρόπος με τον οποίο έγινε η διαχείριση του πράγματος κινδυνεύει να φέρει τη ρήξη μέσα στο κόμμα. Η αριστερά είναι πάντα σκλάβα των φαντασμάτων της, δυστυχώς.
Η Ισπανία είναι σε σταυροδρόμι. Οι εκλογές του Απριλίου και αυτές της σούπερ Κυριακής του Μαΐου είναι πιθανό να επικυρώσουν τη δεξιά στροφή της ιβηρικής χώρας. Το μαύρο κύμα πέρασε τα Πυρηναία. Τώρα μπορεί να φθάσει και στην κυβέρνηση της Μαδρίτης.

* Ο Στ. Φόρτι είναι ερευνητής του Ινστιτούτου Σύγχρονης Ιστορίας του Νέου Πανεπιστημίου της Λισαβόνας και καθηγητής στο Αυτόνομο Πανεπιστήμιο της Βαρκελώνης [@StevenForti]
ΓΙΑ ΤΗΝ 
ΚΟΜΜΟΥΝΙΣΤΙΚΗ ΑΝΑΝΕΩΣΗ, 
ΓΙΑ ΤΟ ΣΟΣΙΑΛΙΣΜΟ
ΜΕΛΟΣ ΤΟΥ

Copyright © 2021 - All rights reserved

 | 

Developed by © Jetnet