Της Βιβής Κεφαλά

Μετά την κατάρρευση του διπολισμού, ο πόλεμος, που ήταν ανέκαθεν βασικό χαρακτηριστικό της ανθρώπινης ιστορίας, μετατρέπεται σε πρωταγωνιστή της, μια και η μεταβατική περίοδος που διέρχεται το διεθνές σύστημα ευνοεί τη χρήση ένοπλης βίας κρατών ή ομάδων.
Πόλεμοι που έχουν κηρυχθεί αλλά και ακήρυκτοι πόλεμοι με πολλαπλά διακυβεύματα, νέες διεθνείς κρίσεις που επισωρεύονται στις ήδη υπάρχουσες, στυγνά καθεστώτα που διατηρούν την εξουσία –και τη δυτική στήριξη– «χάριν της διατήρησης της σταθερότητας», «άρχοντες του πολέμου» που πλουτίζουν από τη βία και τον πολλαπλασιασμό των λεγόμενων αποτυχημένων κρατών, προκαλούν το θάνατο χιλιάδων αμάχων κάθε χρόνο, αλλά και εξαναγκάζουν εκατομμύρια ανθρώπους να εγκαταλείψουν τις εστίες τους είτε ως εκτοπισμένοι στην ίδια τους τη χώρα είτε ως πρόσφυγες είτε ως μετανάστες.

Μέσα σε αυτές τις συνθήκες, χιλιάδες απελπισμένοι άνθρωποι εγκαταλείπουν τα σπίτια τους, επιλέγοντας να διακινδυνεύσουν τη ζωή τους στο αβέβαιο ταξίδι προς την ασφάλεια του λεγόμενου πολιτισμένου κόσμου αντί να αποδεχθούν το θάνατο αμαχητί, παραμένοντας στις εστίες τους. Οι χώρες από τις οποίες προέρχονται, κυρίως, τα κύματα προσφύγων είναι, πρωτίστως, το Αφγανιστάν, η Λιβύη, η Συρία, το Ιράκ, το Σουδάν, η Νιγηρία, η Κεντροαφρικανική Δημοκρατία κ.ά. Πρόκειται για χώρες, στις οποίες είτε μαίνονται οι συγκρούσεις είτε ελέγχονται επί της ουσίας από τζιχαντιστές είτε για χώρες όπου κυριαρχούν αδυσώπητα καθεστώτα που καταδιώκουν τους πολιτικούς τους αντιπάλους αλλά και τις μειονότητες που βρίσκονται εντός των συνόρων τους.1
Σύμφωνα με έκθεση της Ύπατης Αρμοστείας του ΟΗΕ για τους πρόσφυγες, ο κύριος όγκος των προσφύγων καταλήγει κυρίως σε γειτονικές χώρες, όπως το Πακιστάν που έχει δεχθεί στο έδαφος του περίπου 1,6 εκατομμύρια Αφγανούς πρόσφυγες, επί συνόλου 2,7 εκατομμυρίων, ενώ από το 2011 μέχρι σήμερα σχεδόν 4 εκατομμύρια Σύριοι πρόσφυγες είναι διασκορπισμένοι σε γειτονικές χώρες, όπως η Τουρκία, το Ιράν, η Ιορδανία και ο Λίβανος2. Επίσης, υπάρχουν ένα εκατομμύριο Σομαλοί πρόσφυγες, εξακόσιες εβδομήντα χιλιάδες Σουδανοί και άλλες πεντακόσιες χιλιάδες προερχόμενοι από το Νότιο Σουδάν, χωρίς, βεβαίως, να υπολογίζονται οι Παλαιστίνιοι πρόσφυγες που ξεπερνούν τα 3 εκατομμύρια και επιζούν ουσιαστικά, εδώ και δεκαετίες, χάρη στις φροντίδες του ειδικού Οργανισμού του ΟΗΕ, δηλαδή την UNRWA.

Οικονομικό αδιέξοδο

Σύμφωνα με την ίδια έκθεση, η Ιορδανία και ο Λίβανος έχουν υποδεχθεί το μεγαλύτερο αριθμό προσφύγων σε σχέση με τον πληθυσμό τους, ενώ σε σχέση με τις οικονομικές τους δυνατότητες οι χώρες που έχουν επιβαρυνθεί περισσότερο είναι η Αιθιοπία και το Πακιστάν. Οι πρόσφυγες συγκεντρώνονται σε στρατόπεδα που δημιουργούνται για αυτούς και επιβιώνουν με χρήματα που διατίθενται από τους κρατικούς προϋπολογισμούς των χωρών υποδοχής τους, αλλά κυρίως από τις οικονομικές συνεισφορές κρατών τις οποίες συγκεντρώνει η Ύπατη Αρμοστεία του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες. Αν και οι πρόσφυγες ζουν σε πολύ κακές συνθήκες, ωστόσο κινδυνεύουν να βρεθούν σε ακόμα χειρότερη θέση, καθώς υπολογίζεται ότι για το 2015 θα χρειαστούν περισσότερα από 16 δισεκατομμύρια δολάρια για την παροχή βοήθειας στα –συνολικά– 58 εκατομμύρια πρόσφυγες που υπάρχουν και τα χρήματα αυτά δεν έχουν εξασφαλιστεί.
Η Δύση απέναντι στα προβλήματα που συσσωρεύονται από τα κύματα των προσφύγων και μεταναστών που προσπαθούν να φθάσουν στο έδαφος της αντιδρά με τη διόγκωση της ξενοφοβίας και του ρατσισμού, ενώ η συνήθης κρατική απάντηση είναι η καταστολή. Μια στάση αναμενόμενη, αφού και η ίδια η Δύση διέρχεται μία τεράστια κρίση –οικονομική και όχι μόνο– η οποία δεν της επιτρέπει να σχηματίσει μια συνεκτική στρατηγική για την αντιμετώπιση του μείζονος αυτού προβλήματος, που δεν είναι μόνο ανθρωπιστικό αλλά και βαθύτατα πολιτικό. Μια λύση που θα στηριζόταν σε καίριες και ουσιαστικές διπλωματικές και πολιτικές της παρεμβάσεις για την επίλυση των συγκρούσεων αλλά και την ανάπτυξη των χωρών της περιφέρειας, ώστε να αντιμετωπιστεί ριζικά το πρόβλημα της μετανάστευσης και να απαλειφθεί το πρόβλημα των προσφύγων.

Η Δύση νίπτει τας χείρας της

Όμως τα προβλήματα παραμένουν και η Δύση είτε σοκάρεται, όταν υπάρχουν εκατοντάδες νεκροί (όπως στο ναυάγιο της 18ης Απριλίου στα ανοικτά της Ιταλίας), είτε εξαντλεί τις προσπάθειες της σε ευχολόγια –επιστέγασμα διεθνών διασκέψεων. Εάν η μακάρια ηρεμία της δεν διαταραχθεί από εκατόμβη θυμάτων, όπως συνέβη πρόσφατα, οι δυτικές χώρες και κυρίως οι βόρειες χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης, είτε εθελοτυφλούν είτε στοιβάζουν όσους διασώζονται σε αποθήκες ανθρώπινων ψυχών είτε, πάλι, επιδεικνύουν «ψυχρό πραγματισμό», όπως το Ηνωμένο Βασίλειο το οποίο το 2014 δήλωσε επισήμως ότι δεν πρόκειται να συνεισφέρει οικονομικά στις ευρωπαϊκές επιχειρήσεις θαλάσσιας έρευνας και διάσωσης μεταναστών ή προσφύγων, διότι «έτσι ενθαρρύνεται η μετακίνηση τους προς την Ευρώπη».
Ο φαρισαϊκός χαρακτήρας αυτής της δήλωσης όχι μόνο είναι προφανής αλλά και διαψεύδεται από τα γεγονότα. Σύμφωνα με τον Ύπατο Αρμοστή του ΟΗΕ για τους πρόσφυγες, το 2014 περισσότεροι από διακόσιες χιλιάδες άνθρωποι προσπάθησαν να διασχίσουν την Μεσόγειο, δηλαδή τρεις φορές περισσότεροι από ό,τι το 2011, οπότε ξέσπασαν οι αραβικές εξεγέρσεις3 για να σώσουν την ζωή τους. Επίσης, σύμφωνα με έκθεση της Ύπατης Αρμοστείας του ΟΗΕ για τους πρόσφυγες, μετά την απόφαση του 2014 να καταργηθούν οι ανθρωπιστικές επιχειρήσεις θαλάσσιας διάσωσης του ιταλικού ναυτικού, ο αριθμός αυτών που προσπάθησαν να εισέλθουν παράνομα σε ευρωπαϊκό έδαφος διασχίζοντας την Μεσόγειο το 2015 αντί να μειωθεί αυξήθηκε. Έτσι, από τις αρχές του έτους μέχρι σήμερα 24.000 άνθρωποι προσπάθησαν να προσεγγίσουν τις ιταλικές ακτές, εκ των οποίων 1.700 έχασαν τη ζωή τους4, για να μην αναφερθούμε στην Ελλάδα και την Μάλτα, χώρες που επίσης αποτελούν ενδιάμεσο σταθμό στο αβέβαιο ταξίδι προς την πολυπόθητη ασφάλεια.

Υπεύθυνοι οι δυστυχείς;

Συνήθως, όταν η δυστυχία δεν μας αφορά δεν μας αγγίζει. Ακόμα χειρότερα, μπορεί να θεωρούμε ότι υπεύθυνοι για τη δυστυχία τους δεν είναι παρά οι ίδιοι οι δυστυχείς. Κατά συνέπεια, δεν υπάρχει κανένας λόγος να επωμιστούμε το βάρος τους. Αντιθέτως, θα πρέπει να κάνουμε ό,τι είναι δυνατόν, για να τους αποτρέψουμε από το να την μεταφέρουν σε μας, μια και «ο καθένας πρέπει να λύνει τα προβλήματα του μόνος του».
Ορθολογική σκέψη; Ρεαλισμός; Όχι, είναι ο ανθρώπινος πολιτισμός που βρίσκεται σε ελεύθερη πτώση, αφού η αλληλεγγύη και η ανθρωπιά δεν είναι «ρομαντικές ανοησίες», αλλά η απαραίτητη προϋπόθεση για να μη γίνει αποδεκτή ως  «φυσικός νόμος» η ρήση του Πλαύτου «ο άνθρωπος για τον άνθρωπο λύκος».

Σημειώσεις

1. Ο αριθμός των προσφύγων που βοηθούνται από την Ύπατη Αρμοστεία του ΟΗΕ για τους πρόσφυγες έφθασε τα 13 εκατομμύρια στα μέσα του 2014 και είναι το μεγαλύτερο πλήθος προσφύγων από το 1996, ενώ ο συνολικός αριθμός εκτοπισμένων, προστατευόμενων ή βοηθούμενων από την ΥΑ του ΟΗΕ φθάνει τα 26 εκατομμύρια, αριθμός στον οποίο δεν συμπεριλαμβάνονται όλες αυτές οι κατηγορίες εάν οι χώρες υποδοχής τους δεν ζητήσουν την βοήθεια της.
2. Στο έδαφος του Λιβάνου βρίσκονται 1,1 εκατομμύρια πρόσφυγες, στο Ιράν 982 χιλιάδες, κυρίως Ιρακινοί, στην Τουρκία 824 χιλιάδες, κυρίως Σύριοι, στην Ιορδανία 737 χιλιάδες, στην Αιθιοπία 588, στην Κένυα 537 και στο Τσαντ 455 χιλιάδες. Βλ. www.unmultimedia.org/radio/french/2015/01/hcr-lesconflits-ont-accru-les-deplacements
3. Βλ. www.huffingtonpost.fr/2014/12/28/conflits-2014-carte-des-refugies-irak-syrie
4. Δηλαδή εκατό φορές περισσότεροι από ό,τι την αντίστοιχη περίοδο του 2014. Βλ. www.dacaractu.com/Mort-de-refugies-et-de-migrants-dans-la-Mediterranee-Amnesty-International
ΓΙΑ ΤΗΝ 
ΚΟΜΜΟΥΝΙΣΤΙΚΗ ΑΝΑΝΕΩΣΗ, 
ΓΙΑ ΤΟ ΣΟΣΙΑΛΙΣΜΟ
ΜΕΛΟΣ ΤΟΥ

Copyright © 2021 - All rights reserved

 | 

Developed by © Jetnet