Οδοιπορικό στους τόπους των ξεχασμένων φυλών του ποταμού Όμο στην Αιθιοπία

Προτού κάνω αυτό το ταξίδι, είχα πολλές φορές διασχίσει τη μυθική Αιθιοπία με τα φτερά της φαντασίας μου. Γι’ αυτό, όταν έφτασα, βρήκα τα όνειρά μου να έχουν προτρέξει και να με περιμένουν. Φωτογράφισα ό,τι συγκλονιστικό είδα, όμως με μελαγχολικά τα μάτια της καρδιάς μου. Αίσθημα γλυκόπικρο συνόδευε το κάθε κλικ της φωτογραφικής μου μηχανής. Δεν είναι μόνο ότι η φωτογραφία δείχνει αυτά που πρέπει να μάθουμε και ότι λειτουργεί ως καταγραφή και απόδειξη. Είναι που συχνά η τέχνη και η αισθητική του φωτογράφου μάς την παραδίδει ως ένα έργο τέχνης, είναι η αντίθεση του πριν και του μετά από το κλικ. Είναι η φτώχεια και η φωτογένεια της φτώχειας. Είναι οι παράγκες που γίνονται καλή φωτογραφία. Είναι ο απατηλός εξωραϊσμός μιας σκληρής πραγματικότητας.
Ως μέση Ευρωπαία, μακάρια μέσα στην αυταρέσκεια του δικού μου πολιτισμού, βρέθηκα αντιμέτωπη με την οδυνηρή αλήθεια της απόλυτης ευθύνης -ημών των πολιτισμένων- για όσα συμβαίνουν σε αυτή τη χώρα.



Η Αιθιοπία σε κατακτά αμέσως, η γη της παράγει σε αφθονία όλα τα αγαθά και η αγκαλιά της είναι ανοιχτή σε όλους τους ανθρώπους. Είναι η μόνη χριστιανική χώρα της Αφρικής όπου μοιάζουν να συνυπάρχουν αρμονικά διαφορετικές φυλές, πολιτισμοί, θρησκείες και κοινωνικές τάξεις. Στο πρόσφατο παρελθόν οι μόνοι που έδειχναν ενδιαφέρον για την Κοιλάδα του Όμο ήταν οι ανθρωπολόγοι και οι φωτογράφοι. Σήμερα, που ο κόσμος του χρήματος δεν περιορίζεται στην εκμετάλλευση του καφέ, της μπανάνας, του βαμβακιού, έρχεται με περισσό ενδιαφέρον στο καταπράσινο και εύφορο τοπίο, κοντά στα σύνορα του Νοτίου Σουδάν, να ανοίξει δρόμους και να χτίσει εργοστάσια ζαχαροκάλαμου, καθώς επίσης και το φράγμα Γκίμπε ΙΙΙ ώστε να ηλεκτροδοτηθεί η περιοχή, πράγμα που σημαίνει πως οι φυλές αυτές θα πρέπει να μετεγκατασταθούν.
Εμείς πραγματοποιήσαμε ένα επικό ταξίδι στην απομακρυσμένη κοιλάδα Όμο για να φωτογραφίσουμε πρόσωπα και παραδόσεις των φυλών Σούρμα, καθώς αυτές τείνουν να χαθούν για πάντα. Ως μέλος μιας θαρραλέας ομάδας φωτογράφων και, υπό την καθοδήγηση και την εμψύχωση της Μάρως Κουρή, συμμετείχα στο βιωματικό σεμινάριο «Φωτογραφίζω με τα μάτια της καρδιάς» τις ξεχασμένες φυλές του ποταμού Όμο. Φθάσαμε σε μία περιοχή όπου μετρά περίπου εννέα βασικές φυλές με περισσότερους από 200.000 ανθρώπους. Δεν υπάρχει επίσημη γλώσσα, ενώ οι άνθρωποι που ζουν εκεί δεν έχουν πρόσβαση σε καθαρό νερό καθώς και σε καμία ιατρική περίθαλψη.
Εδώ δεν συναντήσαμε την Αφρική του πολέμου και της πείνας, αλλά ανθρώπους που με καθημερινό αγώνα αντιμετωπίζουν τις δυσκολίες της επιβίωσης δεμένοι άρρηκτα με τη γη, τα ζώα και τις εποχές. Πρόκειται για ένα πολύχρωμο μωσαϊκό φυλών που ζουν ακόμα στη Λίθινη Εποχή, με εκπληκτικά, παράξενα και συχνά αποτρόπαια έθιμα, χορούς και τελετές.


Κυριότερες φυλές είναι οι Κάρο, οι Κόνσο, οι Μούρσι, οι Χάμερ, οι Ερμπορέ και οι Σαμάι. Το οδοιπορικό μας σε κακοτράχαλους δρόμους με 4Χ4, με θερμοκρασία στους 37 βαθμούς Κελσίου και κάτω από τον εκτυφλωτικό αφρικάνικο ήλιο μας έφερε σε μερικά από τα χωριά τους. Πολλοί από αυτούς, κυρίως οι πολεμιστές, κυκλοφορούν γυμνοί, ενώ όλοι τους αρέσκονται στο να βάφουν το σώμα τους. Οι Κάρο μας υποδέχτηκαν με χαμόγελα και μας άφησαν να φωτογραφίσουμε τις περίτεχνες ζωγραφιές στα κορμιά τους. Περνούν καρφιά από τα χείλη τους και χαράζουν το δέρμα τους δημιουργώντας διάφορα σχέδια. Τον ίδιο τύπο καλλωπισμού χρησιμοποιούν οι Χάμερ και οι Ερμπορέ. Οι πολεμοχαρείς Μούρσι περνούν μεταλλικά ή ξύλινα αντικείμενα από τις μύτες τους, ενώ οι γυναίκες της φυλής αυτής παραμορφώνουν τα χείλη τους με μεγάλους δίσκους από πηλό. Οι δίσκοι αυτοί των χειλιών έφεραν στο μυαλό μου τα χρόνια πόνου που έχουν υποστεί αυτές οι γυναίκες γι’ αυτό το είδος καλλωπισμού, που αποτελεί σύμβολο ομορφιάς και κύρους. Όσο μεγαλύτερο το πιάτο, τόσο υψηλότερη η προίκα. Η βαρβαρότητα του εθίμου ξεκινά περίπου στα 14, τους αφαιρούν τα δόντια της κάτω γνάθου με πέτρα, στη συνέχεια κόβουν το κάτω χείλος με ένα ξυράφι και το τεντώνουν με ένα κομμάτι ξύλο, στη συνέχεια με μεγαλύτερο, και μετά με ακόμα μεγαλύτερο. Κάποια στιγμή μεγαλώνει τόσο ώστε να τοποθετήσουν ένα πήλινο δίσκο, σαν πιάτο, εκεί. Το ίδιο και με τους δίσκους στα αυτιά. Όσο για τη συνήθεια με τις διακοσμητικές ουλές, η διαδικασία πραγματοποιείται για να καλλωπίσει το σώμα και απαιτεί τη δημιουργία τομών και τη μόλυνση τους με στάχτες, ώστε να προκληθεί αυτό το ανάγλυφο αποτέλεσμα.


Οι νεαροί άνδρες της φυλής Χάμερ, για να «ενηλικιωθούν» πρέπει να πηδήξουν μια σειρά από ταύρους. Ανάλογα με την κοινωνική τους θέση και άλλους παράγοντες, οι άνδρες των Χάμερ μπορούν να έχουν μέχρι τρεις συζύγους. Η θέση της γυναίκας αναγνωρίζεται αμέσως από τα κοσμήματα της. Η πρώτη σύζυγος, φοράει στο λαιμό ένα περίτεχνο μεταλλικό κολιέ, ενώ η δεύτερη και τρίτη σύζυγος φοράνε πιο απλά μεταλλικά κοσμήματα. Οι γυμνόστηθες γυναίκες της φυλής Χάμερ, σχεδόν όλες με ένα μωρό στο στήθος, χτενίζουν τα μαλλιά τους με λίπος και κόκκινη λάσπη. Στο χωριό τους, η ύπαρξη σχολείου μας προκάλεσε ευχάριστη έκπληξη, καθώς και η μεγάλη παιδική τσουλήθρα με χαρούμενα παιδιά, που μας ζητούσαν καραμέλες και μολύβια.
Μια τελετή -που αρνήθηκα συνειδητά να δω- είναι αυτή όπου οι γυναίκες, συμμετέχοντας στην ενηλικίωση ενός νεαρού αγοριού, μαστιγώνονται ενώ χορεύουν και βγάζουν ήχους φυσώντας κέρατα ταύρων, δείχνοντας την ευτυχία και την υπερηφάνειά τους. Άλλωστε σύμφωνα με τα κοινωνικά τους ήθη όσα περισσότερα σημάδια από βουρδουλιές έχει μια γυναίκα στην πλάτη της τόσο πιο συνετή θεωρείται και έχει την εκτίμηση της τοπικής κοινωνίας.
Είδα και φωτογράφισα με τα μάτια της καρδιάς μου, ένιωσα τον αγώνα τους για επιβίωση, στοχάστηκα και μελαγχόλησα μπροστά στο αβέβαιο μέλλον αυτών των παιδιών, χωρίς ουσιαστική παιδεία και μόρφωση. Θα κρατήσω τις φωτογραφίες μου ως πολύτιμες στιγμές από μια καθηλωτική εντυπωσιακή πολιτιστική κληρονομιά των αρχαίων φυλών της περιοχής.

Λιάνα Μαλανδρενιώτη
ΓΙΑ ΤΗΝ 
ΚΟΜΜΟΥΝΙΣΤΙΚΗ ΑΝΑΝΕΩΣΗ, 
ΓΙΑ ΤΟ ΣΟΣΙΑΛΙΣΜΟ
ΜΕΛΟΣ ΤΟΥ

Copyright © 2021 - All rights reserved

 | 

Developed by © Jetnet