Ο Κωστής Καρπόζηλος* είναι υποψήφιος δημοτικός σύμβουλος Αθήνας με την Ανοιχτή Πόλη



To 2023 συμπληρώνεται ένας αιώνας από τη συνθήκη της Λωζάνης. Οπως όλοι και όλες ξέρουμε η συνθήκη αυτή όρισε την υποχρεωτική ανταλλαγή πληθυσμών μεταξύ της Τουρκίας και της Ελλάδας. Πρόκειται για μια εξαιρετικά σημαντική επέτειο. Καταρχάς υπενθυμίζει το κοινωνικό και πολιτικό φορτίο της οργανωμένης ανταλλαγής και εγκατάστασης εκατομμυρίων ανθρώπων στις δύο πλευρές του Αιγαίου. Ακόμα περισσότερο όμως διαπλέκεται με ένα μεγάλο ερώτημα: τη διαχείριση των μειονοτικών πληθυσμών στη μετάβαση από τις πολυεθνικές αυτοκρατορίες στα έθνη-κράτη. Αυτό που συχνά μας διαφεύγει είναι ότι η εξέλιξη που οριοθέτησε η συνθήκη της Λωζάνης δεν είναι αποκλειστικά μία «ελληνική» (ή και «τουρκική») ιστορία. Είναι μια υπόθεση με παγκόσμια διάσταση, καθώς υπήρξε η πρώτη περίπτωση υποχρεωτικής μετακίνησης πληθυσμών βάσει διεθνούς συνθήκης, η οποία με τη σειρά της άνοιξε το δρόμο για ανάλογες πρακτικές στον 20ό αιώνα. Στον πυρήνα της, η ιστορία αυτή αφορά το διαχωρισμό του πληθυσμού που συνυπήρχε μέχρι εχτές βάσει ενός κριτηρίου. Το 1923 ήταν αυτό της θρησκείας. Υπό το πρίσμα αυτό, θα μπορούσαμε να σκεφτούμε το 2023 ως αφετηρία για να συζητήσουμε τις πολιτικές διαχωρισμού των πληθυσμών, την προσφυγική εμπειρία και τους αόρατους και ορατούς τρόπους που αυτή μετέβαλε την ιστορία της νοτιοανατολικής Μεσογείου;
Το ερώτημα αυτό ίσως φαντάζει ότι έχει μικρή σχέση με τις αυτοδιοικητικές εκλογές. Την ίδια στιγμή όμως αφορά κάτι σημαντικό: τη διάσωση της ιστορικής μνήμης και τη δημόσια ιστορία της πόλης. Η σύγχρονη Αθήνα είναι μια πόλη που δημιουργήθηκε από τη σκληρή εργασία των πολλών. Είναι η πόλη της εσωτερικής μετανάστευσης από κάθε σημείο της ελληνικής ενδοχώρας, η πόλη των προσφυγικών συνοικισμών ύστερα από την ανταλλαγή των πληθυσμών, η πόλη των χιλιάδων ανθρώπων που έφτασαν εδώ από τη Βαλκανική χερσόνησο και την Ανατολική Ευρώπη μετά το 1989. Σπάνια όμως την σκεφτόμαστε έτσι. Αφήνοντας κατά μέρος τις εντυπωσιακούς ανορθολογισμούς του Δήμου Αθηναίων ως προς τη διαχείριση του σύγχρονου παρελθόντος του, αυτό που επικρατεί είναι μια γενικευμένη σιωπή. Σιωπή που διακόπτεται από φολκλορικές και νοσταλγικού τύπου εκδηλώσεις, που πολύ φοβάμαι θα πυκνώσουν όσο πλησιάζουμε στο 2023.
Θα πρέπει να αντιστρέψουμε τους όρους της συζήτησης. Η δική μου πρόταση είναι ο Δήμος Αθηναίων να εργαστεί με στόχο το 2023 να είναι μια επέτειος που θα φέρει στην επιφάνεια τις συναρπαστικές διασυνδέσεις της τοπικής διάστασης -της ιστορίας δηλαδή της προσφυγικής Αθήνας- με τα μεγάλα ερωτήματα του 20ού και του 21ου αιώνα. Αυτή η διασύνδεση απαιτεί καταρχήν μια διαφορετική λογική στη διαφύλαξη και ανάδειξη της ιστορίας της πόλης. Η δημιουργία ενός δυναμικού ψηφιακού μουσείου, η οριοθέτηση ιστορικών διαδρομών ελεύθερης χρήσης σε όλους και όλες που ενδιαφέρονται, η δημιουργία ενός πλέγματος χώρων και τοποσήμων που θα φωτίζουν την αόρατη ιστορία των πληθυσμιακών μετακινήσεων που συνθέτουν τη σύγχρονη πόλη συνιστούν αυτονόητα βήματα. Την ίδια στιγμή όμως, η αντιστροφή της επικρατούσας αντίληψης για το παρελθόν απαιτεί και κάτι επιπλέον. Να σκεφτούμε τους ανθρώπους που ζουν και εργάζονται ως ενεργά υποκείμενα αυτής της προσπάθειας. Κάθε οικογένεια, κάθε σπίτι, διαθέτει ένα εντυπωσιακό απόθεμα αφηγήσεων, τεκμηρίων και αναμνήσεων. Σήμερα, είναι πιο εύκολο από ποτέ το απόθεμα αυτό να έρθει στην επιφάνεια, να συμβάλει στη χαρτογράφηση της προσφυγικής εμπειρίας, να καταδείξει ότι αυτό που ορίζουμε ως «ιστορία» είναι το άθροισμα των προσωπικών ιστοριών και περιπετειών εκατομμυρίων ανθρώπων. Η οπτική αυτή, οπτική που δίνει φωνή στους αόρατους και αόρατες του παρελθόντος, συνιστά μια έμπρακτη πολιτική και κοινωνική δήλωση. Και αυτή η δήλωση είναι που καθορίζει το βηματισμό, τη συλλογιστική και τον οραματισμό της Ανοιχτής Πόλης. Να φέρουμε στο προσκήνιο τις παροντικές και παρελθοντικές φωνές εκείνων που δεν έχουν φωνή.

* Ο Κωστής Καρπόζηλος είναι ιστορικός, διευθυντής των Αρχείων Σύγχρονης Κοινωνικής Ιστορίας (ΑΣΚΙ). Σπούδασε νεοελληνική λογοτεχνία στο Τμήμα Φιλολογίας του ΑΠΘ, έκανε μεταπτυχιακές σπουδές στην Ιστορία στο Πανεπιστήμιο του Σέφιλντ και έλαβε το διδακτορικό του από το Πανεπιστήμιο Κρήτης το 2010. Διδάσκει νεότερη ιστορία στο College Year in Athens, έχει διδάξει στο Πανεπιστήμιο Πελοποννήσου, στο Sciences Po και στο Πανεπιστήμιο Κολούμπια.
ΓΙΑ ΤΗΝ 
ΚΟΜΜΟΥΝΙΣΤΙΚΗ ΑΝΑΝΕΩΣΗ, 
ΓΙΑ ΤΟ ΣΟΣΙΑΛΙΣΜΟ
ΜΕΛΟΣ ΤΟΥ

Copyright © 2021 - All rights reserved

 | 

Developed by © Jetnet