Η τραγική ιστορία του αθλητικού συλλόγου «Πόντος» της Μερζιφούντας

Η ομάδα του Πόντου Μερζιφούντας


Εκατό χρόνια συμπληρώνονται σήμερα από τον αφανισμό των Ελλήνων του Πόντου. Ο Ελληνικός Αθλητικός Σύλλογος Μερζιφούντας «Πόντος», που ιδρύθηκε από μαθητές και αποφοίτους του Κολεγίου «Ανατόλια» το 1903, κατέχει ξεχωριστή θέση στην ιστορία των Ποντίων. Στη διοίκησή του συλλόγου συμμετείχαν τόσο οι μαθητές όσο και οι δάσκαλοι του κολλεγίου, γεγονός ριζοσπαστικό για την εποχή. Ο σύλλογος «ανέβαζε» ερασιτεχνικές θεατρικές παραστάσεις, δημιούργησε εξαιρετική βιβλιοθήκη, ενώ το 1910 ο σύλλογος ανέλαβε την έκδοση του περιοδικού «Πόντος, Μηνιαίον δημοσίευμα φιλολογικόν, επιστημονικόν και παιδαγωγικόν». Στις τελευταίες εκλογές που έγιναν το Μάιο του 1920 στο αξίωμα προέδρου αναδείχθηκε ο καθηγητής Δ. Θεοχαρίδης, στη θέση του αντιπροέδρου ο Χαράλαμπος Ευσταθιάδης, γραμματέας ο Αναστάσιος Παυλίδης, ταμίας ο Συμεών Ανανιάδης, και υπεύθυνος για το αθλητικό τμήμα ο Γρηγόριος Τσακάλωφ. Όλοι τους 8 μήνες αργότερα θα συλλαμβανόταν από τους Τούρκους, και με εξαίρεση τον Τσακάλωφ ο οποίος ήταν Ρώσος πολίτης, θα δολοφονούνταν στην Αμάσεια το καλοκαίρι και το φθινόπωρο του 1921.

Σπουδαία μορφή του «Πόντου» ήταν ο αθλητής του Συλλόγου Συμεών Ανανιάδης. Ο Ανανιάδης γεννήθηκε στη Σαμψούντα και εισήχθη στο Ανατόλια το 1919. Ηταν πολύ καλός αθλητής του στίβου με επιδόσεις στα 100 μέτρα και παράλληλα μέλος του ποδοσφαιρικού τμήματος του «Πόντου». Φιλοδοξούσε να λάβει μέρος στους Ολυμπιακούς Αγώνες και να καταρρίψει το παγκόσμιο ρεκόρ. Όπως γράφει ο συμμαθητής και φίλος του Ε. Κουζινός το 1920 έβλεπε το μέλλον του ρόδινο: «Είχαμε επιβιώσει από σφαγές τα προηγούμενα τέσσερα χρόνια και είχε βάλει τρεις στόχους, να πιάσει και εάν είναι δυνατόν να σπάσει το παγκόσμιο ρεκόρ στα 100 μέτρα, να φοιτήσει στην αμερικανική ιατρική σχολή στη Βηρυτό, να συνεχίσει σπουδές στη Βιένη και να παντρευτεί μία όμορφη συμπατριώτισσα του από την περιοχή του Αλαχάμ, που φοιτούσε στο αμερικανικό Λύκειο. Μάλιστα κάθε Σάββατο δεν έχανε την ευκαιρία να συμμετέχει στις συνεδριάσεις του «Πόντος», όπου εκεί την έβλεπε ο Συμεών». Συνελήφθη από τους κεμαλιστές, φυλακίστηκε, βασανίστηκε και απαγχονίστηκε στην πλατεία της Αμάσειας. Στην ίδια πλατεία οι Τούρκοι κρέμασαν αργότερα τον καθηγητή πατέρα του και άλλους 173 επιφανείς Ποντίους (Couzinos E Twenty three years in Asia Minor (1899-1922). New York: Vantage Press 1969, σ. 67).
Στις 12 Φεβρουαρίου 1921, οι Τούρκοι περικύκλωσαν το Ανατόλια. Αρχικά έψαχναν για όπλα και εκρηκτικά και στη συνέχεια, αφού δεν βρήκαν τίποτα, κατευθύνθηκαν στο γραφείο του προέδρου του Κολλεγίου Γ. Γουάιτ. Εκεί οι Τούρκοι είδαν δύο χάρτες που απεικόνιζαν την περιοχή του Πόντου, σύμφωνα με τους αρχαίους Έλληνες και τους Ρωμαίους. Η εύρεση των χαρτών οδήγησε τους Τούρκους να ζητήσουν να δουν τη βιβλιοθήκη του συλλόγου «Πόντος». Στη βιβλιοθήκη υπήρχαν εκατοντάδες βιβλία στην ελληνική και ειδικότερα στην αρχαιοελληνική γλώσσα, έργα κλασικών συγγραφέων τυπωμένα τα περισσότερα στην Αθήνα. Ανάμεσά τους βρήκαν και ένα σημειωματάριο με τις δραστηριότητες του Συλλόγου, το οποίο θεωρήθηκε «επαναστατικό». Η φωτογραφία του ποδοσφαιρικού τμήματος του Συλλόγου, ερέθισε ακόμη περισσότερο τους Τούρκους. Οι αθλητές της ποδοσφαιρικής ομάδας «Πόντος» είχαν άσπρες και μπλε οριζόντιες ρίγες και το γράμμα «Π» στο στήθος.
Το βράδυ της ίδιας μέρας ο Συμεών Ανανιάδης, ο οποίος ήταν παρών κατά τη διάρκεια της εφόδου των κεμαλικών στη βιβλιοθήκη του Συλλόγου, μίλησε με τον Κουζινό, λέγοντάς του πόσο δύσκολα είναι τα πράγματα. Όπως είπε ο Ανανιάδης «αυτό είναι το τέλος». Τα «ευρήματα» στη βιβλιοθήκη του συλλόγου θεωρούνται ενοχοποιητικά στοιχεία και οι Τσέτες συλλαμβάνουν πρώτα δύο μαθητές, αθλητές της ομάδας «Πόντος», τον τερματοφύλακα Αναστάσιο Παυλίδη και τον δρομέα Συμεών Ανανιάδη, μαζί με έξι καθηγητές (μεταξύ των οποίων ο Δημ. Θεοχαρίδης, ο Παύλος Παυλίδης, ο Χαρ. Ευσταθιάδης και ο Παν. Λαμπριανίδης). Τους οδηγούν στις φυλακές της Αμάσειας, όπου βασανίζονται απάνθρωπα επί πολλές ημέρες, καταδικάζονται με ψευδείς κατηγορίες σε θάνατο και τον Ιούνιο του 1921 απαγχονίζονται.
Θα ακολουθήσει η σύλληψη άλλων 125 μαθητών-αθλητών και μελών της λέσχης Ποντίων, για την τύχη των οποίων (των Ελλήνων και των λιγοστών Αρμενίων της Μερζιφούντας) έγραψαν οι Αμερικανοί: «Όλη τη νύχτα ακούγονταν πυροβολισμοί στην πόλη. Το πρωί τα βαγόνια μετέφεραν πτώματα που τα έθαβαν σε ομαδικούς τάφους στην κοιλάδα, ενώ πυκνοί καπνοί κάλυπταν τη χριστιανική συνοικία…».
Οι Τούρκοι έκλεισαν το Κολέγιο στα τέλη του 1921 και μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή ο Ελευθέριος Βενιζέλος ενθάρρυνε τον πρόεδρό του, Τζορτζ Γουάιτ, να μεταφέρει την έδρα του από τη Μερζιφούντα στη Θεσσαλονίκη, αρχικά στις εγκαταστάσεις του παλιού καζίνο και μετά στην Πυλαία.
Οι σύλλογοι των Ελλήνων στον Πόντο, προήλθαν από την ανάγκη που βίωνε ο Ελληνισμός να διατηρήσει την ιδιαιτερότητά του, να ανυψώσει το πνευματικό του επίπεδο, να ενισχύσει τους ανήμπορους, να ασχοληθεί με τον αθλητισμό. Στη Μερζιφούντα, η οποία αποτέλεσε πηγή αξιόλογων επιτευγμάτων, οι Έλληνες ίδρυσαν συλλόγους ιδιαίτερα σημαντικούς για τη διάδοση της εθνικής αυτογνωσίας και αυτοσυνειδησίας. Ο Ελληνικός Αθλητικός Σύλλογος «Πόντος» Μερζιφούντας αποτέλεσε ένα θεσμικό δημιούργημα των Ελλήνων, που συνέβαλε αποφασιστικά στην πνευματική, πολιτισμική, αθλητική και κοινωνική ανύψωση.

Μάκης Διόγος
ΓΙΑ ΤΗΝ 
ΚΟΜΜΟΥΝΙΣΤΙΚΗ ΑΝΑΝΕΩΣΗ, 
ΓΙΑ ΤΟ ΣΟΣΙΑΛΙΣΜΟ
ΜΕΛΟΣ ΤΟΥ

Copyright © 2020 - All rights reserved

 | 

Developed by © Jetnet