Σωτήρης Βαλντέν: Η Αριστερά στην Κυβέρνηση, Πρέσπες, Ευρώπη. 50+ κείμενα για μια περιπετειώδη πενταετία, Εκδόσεις Θεμέλιο 2019



Του Αντώνη Λιάκου

Γιατί να χρειάζεται κείμενα τα οποία έχουμε διαβάσει την τελευταία πενταετία να επανεκδοθούν; Διότι όλα μαζί στη σειρά, περιλαμβάνοντας επίσης ανέκδοτα κείμενα, άπαντα σχολιασμένα υπό το φως των σημερινών εξελίξεων, συνιστούν σήμερα, στην ουσία, ένα πολιτικό ημερολόγιο της κρίσης. Και δεν πρόκειται μόνο για ακριβολόγο και τεκμηριωμένη περιγραφή, αλλά για αναλύσεις που περιλαμβάνουν και τα αντίπαλα επιχειρήματα.

Η συμβολή των κειμένων

Αλλά η συμβολή αυτού του βιβλίου δεν είναι τόσο ιστορική, όσο πολιτική. Γιατί υπάρχει σήμερα ανάγκη να ανασυγκροτήσουμε ένα αφήγημα γι’ αυτό το παρελθόν που είναι η ζώσα ιστορία μας. Διότι οι ιστορικές συγκυρίες που διατρέξαμε και συνδιαμορφώσαμε, ακύρωσαν τα παλιά αφηγήματα, χωρίς να διατυπώσουμε καινούργια. Χρειάζεται μια πολιτική βάση για την ανασυγκρότηση του αφηγήματος πάνω στο οποίο θα βασιστεί η σύγκλιση των προοδευτικών δυνάμεων. Ως βάση για μια νέα κριτική αυτοπεποίθηση του κόσμου της Αριστεράς.
Εδώ ακριβώς βρίσκεται η συμβολή των κειμένων του Βαλντέν. Δεν «επινοεί» «έξυπνες» απαντήσεις και δεν χαϊδεύει αυτιά. Ο ίδιος είναι ένας παρατηρητής που βρίσκεται εντός και εκτός Ελλάδας, που μπορεί να βλέπει την Ευρώπη από το εσωτερικό των κέντρων αποφάσεων, όχι με το δέος του επαρχιώτη στην Ομόνοια. Μπορεί να κάνει κριτική στις ευρωπαϊκές πολιτικές χωρίς φόβο μήπως κατηγορηθεί ως αντι-ευρωπαίος. Αφετέρου, δεν παρατηρεί την Ελλάδα ως αφ’ υψηλού ετερόχθων, αλλά μέσα από μια πολιτική τριβή με τα ελληνικά πράγματα από την εποχή της δικτατορίας. Τι μας λέει λοιπόν στα κείμενά του;

Ο αριστερός λαϊκισμός

Το πρώτο είναι προφανές αλλά δεν το βλέπουμε. Το γεγονός δηλαδή ότι την απόσταση, το χάσμα που δημιουργήθηκε ανάμεσα στην κοινωνία και την πολιτική διαχείριση, την εποχή των μνημονίων, δεν την κάλυψε η ακροδεξιά, ο ακροδεξιός αντι-συστημικός λαϊκισμός, αλλά η αριστερά, έστω ο αριστερός λαϊκισμός. Αυτό είναι ένα σπουδαίο ιστορικό γεγονός, ακριβώς στην εποχή που στην Ευρώπη, από την κρίση και τις συνθήκες της λιτότητας επωφελείται η ακροδεξιά.

Το κόμμα εν κινήσει

Το δεύτερο είναι ότι αυτή η αριστερά που ήλθε στην εξουσία, ήταν ένα κόμμα εν κινήσει (κατά τον τίτλο του Μπαλαμπανίδη στο αντίστοιχο βιβλίο), δηλαδή μια αριστερά με μεικτές καταβολές και στην ανανεωτική αριστερά και στα νέα κινήματα. Οι αντιφάσεις και τα ζικ-ζακ της ήταν αναπόφευκτα, αλλά αυτή η σύνθεση, αυτό το προφίλ την έκανε ικανή να απορροφήσει τη μεγάλη ένταση στην ελληνική κοινωνία, στην οποία επιβλήθηκε ένα πρόγραμμα περικοπών (το ένα τέταρτο του ΑΕΠ) που χάνεται συνήθως σε πολέμους. Αν δεν είχε αυτό το προφίλ, χωρίς αριστερό λαϊκισμό, δεν θα είχε ανταποκριθεί στην απελπισμένη αναζήτηση της κοινωνίας για μια διέξοδο.

Οι διαπραγματεύσεις του 2015

Το τρίτο είναι οι διαπραγματεύσεις του πρώτου εξαμήνου του 2015. Ο Βαλντέν, χωρίς να χαρίζεται στα λάθη, στις γραφικότητες και στις αυταπάτες, εντούτοις βάζει στη ζυγαριά το σχέδιο για την παραδειγματική τιμωρία της Ελλάδας, προκειμένου να πειθαρχήσει τις άλλες ευρωπαϊκές χώρες στην πολιτική λιτότητας και να τιθασεύσει το αριστερό κόμμα που τόλμησε να αμφισβητήσει την πολιτική αυτή, ακόμη και το σχέδιο Grexit προκειμένου να δημιουργηθεί μια Ευρώπη όχι απλώς δυο ταχυτήτων, αλλά δύο ορόφων. Σχέδιο με υψηλή πολιτική και οικονομική υποστήριξη. Ο ΣΥΡΙΖΑ, μας λέει, όφειλε να δώσει τη μάχη, γιατί αν δεν την έδινε θα έχανε την αξιοπιστία του. Και από την απώλεια αυτής της αξιοπιστίας δεν θα κέρδιζαν ΝΔ και ΠΑΣΟΚ, που την είχαν ήδη χάσει, αλλά η Χρυσή Αυγή. Και η εμπιστοσύνη που περιβλήθηκε ο Σύριζα στις εκλογές του Σεπτεμβρίου 2015, δείχνει ότι η πλειοψηφία τον εμπιστεύτηκε γιατί έδωσε τη μάχη. Η διακυβέρνηση 2015-2018 δεν κερδήθηκε λόγω υποσχέσεων, αλλά λόγω αξιοπιστίας.

Το δημοψήφισμα

Το τέταρτο είναι το δημοψήφισμα. Το δημοψήφισμα και η δραματική νύχτα διαπραγμάτευσης της 12 Ιουλίου (της αποδοχής του τρίτου μνημονίου), είναι από τα πιο κομβικά γεγονότα όχι απλώς για την ιστορία της χώρας, αλλά και για την ιστορική ταυτότητα της Αριστεράς. Ο Βαλντέν γράφει εκείνες τις μέρες εις εαυτόν «με πλήρη επίγνωση της ευθύνης επιλογής, αλλά με μεγάλη θλίψη, θα ψηφίσω “όχι”», θεωρώντας ότι είναι η ώρα να συσπειρωθούμε γύρω από τη χώρα που υπερασπίζει την αξιοπρέπειά της. Τα κείμενά του προσφέρουν ένα πλαίσιο κατανόησης. Τόσο ως προς την επιθετική στάση των ευρωπαϊκών ηγεσιών («θυμίζουν τις σκοτεινότερες ώρες της αποικιοκρατίας»), όσο και ως προς τη σημασία του δημοψηφίσματος για το δημόσιο αίσθημα και την ενδυνάμωση της ελληνικής κυβέρνησης. Οι λέξεις ταπείνωση και αξιοπρέπεια γίνονται κλειδιά για μια από τις κομβικές ιστορικές στιγμές.

Ο χειρισμός δύσκολων και αντιφατικών καταστάσεων

Το πέμπτο είναι ο χειρισμός δύσκολων και αντιφατικών καταστάσεων. Είναι γεγονός ότι πολλοί λαοί, μέσα σε ένα ασφυκτικό πλαίσιο πιέσεων, ψηφίζουν ριζοσπαστικά, αλλά στη συνέχεια δεν διαθέτουν ούτε την απαραίτητη αντοχή, ούτε τα εφόδια, ούτε τις εφεδρείες για να αντιμετωπίσουν τις αντιδράσεις που προκύπτουν από τις επιλογές τους. Το «όχι» στο δημοψήφισμα δεν ήταν, όπως προσπάθησαν να το ερμηνεύσουν «όχι στην Ευρώπη», αλλά «όχι στη λιτότητα». Τι όφειλε όμως να κάνει ο έλληνας πρωθυπουργός απέναντι στον εκβιασμό λιτότητα ή Grexit; Αυτό που κακόβουλα ονομάστηκε «κωλοτούμπα» δεν ήταν παρά μια υπέρβαση, μια πράξη υψηλής ευθύνης, και μια καταστατική πράξη για την Αριστερά, μια επώδυνη «τελετουργία μετάβασης» (rite de passage) για τον μετασχηματισμό του Σύριζα σε ένα κόμμα εξουσίας εντός του ευρωπαϊκού πλαισίου με τη συνείδηση του τι σημαίνει αυτό το πλαίσιο, δηλαδή ούτε την εξιδανίκευσή του, ούτε την δαιμονοποίησή του. Ήταν μια στιγμή συμπυκνωμένης ιστορίας και βίαιης ωρίμανσης. Τα συμβάντα του καλοκαιριού του 2015 δεν είναι κάτι για να απολογηθεί η Αριστερά προς τους αντιπάλους της, ούτε κάτι για να απωθήσει ως ήττα. Είναι μια πολύτιμη παρακαταθήκη εμπειρίας, θάρρους και υπευθυνότητας σε έναν πολύπλοκο και αντιφατικό κόσμο.
Στα κείμενα του Βαλντέν αναλύονται οι εκλογές του Σεπτεμβρίου του 2015, η συμμαχία με τους ΑΝΕΛΛ, το πρόβλημα αν η κυβέρνηση δίνει αριστερό στίγμα σε ζητήματα που δεν υπόκειται σε οικονομικούς καταναγκασμούς (όπου είναι αυστηρός με την κυβέρνηση), την προσφυγική κρίση, το Μακεδονικό και τη συμφωνία των Πρεσπών, και βέβαια τις εξελίξεις στην κεντροαριστερά έως τη δημιουργία της Γέφυρας. Πρόκειται για κείμενα που αναφέρονται σε γεγονότα κλειδιά, αλλά και σε απόψεις, ανταλλαγές επιχειρημάτων βασικές για την κατανόηση της πορείας, αλλά και για τη σημερινή σύγκλιση δυνάμεων στην συγκρότηση του προοδευτικού πόλου. Εξερευνά και εξιστορεί το ιστορικό υπόβαθρο της ταυτότητας αυτού του πόλου.
Εν κατακλείδι, πρόκειται για βιβλίο με αξία ιστορικού ντοκουμέντου, αλλά εξίσου σημαντικό γιατί προκύπτει μια νέα ανάγνωση της πρόσφατης εμπειρίας και ιστορίας, απαραίτητη για το σημερινό και τον αυριανό πολιτικό προσανατολισμό.

* Ο Αντώνης Λιάκος είναι ομότιμος καθηγητής του ΕΚΠΑ. Το κείμενο αποτελεί μέρος της ομιλίας του Αντώνη Λιάκου στην παρουσίαση του βιβλίου του Σωτήρη Βαλντέν, όπου συμμετείχαν ακόμα οι Νίκος Βούτσης και Δημήτρης Χριστόπουλος, ενώ το συντονισμό έκανε ο Νικόλας Βουλέλης.
ΓΙΑ ΤΗΝ 
ΚΟΜΜΟΥΝΙΣΤΙΚΗ ΑΝΑΝΕΩΣΗ, 
ΓΙΑ ΤΟ ΣΟΣΙΑΛΙΣΜΟ
ΜΕΛΟΣ ΤΟΥ

Copyright © 2021 - All rights reserved

 | 

Developed by © Jetnet