Του Θανάση Τσακίρη*



Φέτος θα συμπληρωθούν 45 χρόνια από την αποκατάσταση της κοινοβουλευτικής δημοκρατίας στην Ελλάδα. Η μεταπολιτευτική δημοκρατία ήταν τυπική, δηλαδή θεωρητικά διεξάγονταν ελεύθερες και δίκαιες εκλογές με καθολική ψηφοφορία, υπήρχε λογοδοσία των κρατικών φορέων, ελευθερία της έκφρασης και του συνέρχεσθαι. Στην ουσία πολλές φορές η κρατική εξουσία παραβίαζε τις περισσότερες από αυτές τις αρχές της έμμεσης φιλελεύθερης δημοκρατίας προς όφελος των αστικών τάξεων και σε βάρος των λαϊκών και εργατικών τάξεων. Ανάλογα με τους συσχετισμούς στην κοινωνία, οι κυρίαρχες πολιτικές δυνάμεις διεύρυναν και στένευαν τα δημοκρατικά περιθώρια για το λαό που υποτίθεται ότι ήταν κυρίαρχος. Αλλά και στην Ευρώπη και στην Αμερική, η έμμεση δημοκρατία δεν έχαιρε άκρας υγείας. Όπως έγραψε η καθηγήτρια πολιτικής θεωρίας Iris Marion Young «τη δημοκρατία είναι δύσκολο να την ερωτευτούμε», αλλά αναγνώριζε ότι προσφέρει μέσα για τον περιορισμό των αρχόντων, για την επίδραση στην ακολουθούμενη πολιτική και την προώθηση της δικαιοσύνης.
H εναλλακτική πρόταση προβλέπει τη δημοκρατική ανασυγκρότηση με την άμεση δημοκρατία, σε συνδυασμό με τους θεσμούς της έμμεσης και της συμμετοχικής δημοκρατίας. Οι τοπικές πρωτοβουλίες πολιτών με συλλογή υπογραφών, τα δημοψηφίσματα, οι γενικές συνελεύσεις, η ανάκληση αξιωματούχων θεωρούνται προσπάθειες στην κατεύθυνση της ανάπτυξης της άμεσης δημοκρατίας.

Συμβουλευτικά συμβούλια

Στο τοπικό επίπεδο η συμμετοχική δημοκρατία εφαρμόζεται με διάφορους τρόπους. Η πιο απλή μέθοδος είναι η συγκρότηση και λειτουργία των συμβουλευτικών συμβουλίων γειτονιάς, που θεωρητικά είναι ανοιχτά σε όλους τους κατοίκους. Έτσι, δίνεται η δυνατότητα στους «απλούς πολίτες» να λένε τις απόψεις τους για τοπικά δημοτικά ζητήματα. Παραδείγματος χάριν, στη Γαλλία με νόμο του 2002 συγκροτήθηκαν υποχρεωτικά τέτοια συμβούλια σε πόλεις με πληθυσμό άνω των 70.000 κατοίκων. Στην Ελλάδα, στη διάρκεια της δεκαετίας του ’80, λειτούργησαν για λίγο τα συνοικιακά συμβούλια μόνο συμβουλευτικά και κατέληξαν πεδία ανταγωνισμού των κομμάτων και καπελώματος από τα πάνω. Επίσης υπήρξαν «επιτροπές πολιτών» που κληρώνονταν, όπως τα συμβούλια ενόρκων δικαστών. Εξέφραζαν απόψεις και έκριναν πεπραγμένα των δήμων, αλλά πάντα συμβουλευτικού χαρακτήρα (Βρετανία, Γερμανία και Ισπανία). Στον Καναδά έγιναν πειράματα ουσιαστικής διαβουλευτικής δημοκρατίας.
Όσο, όμως, η διαδικασία είναι μόνο συμβουλευτική, οι περισσότεροι πολίτες αρνούνται τη συμμετοχή, αφού δεν βγαίνει πραγματικό αποτέλεσμα που να αλλάζει θετικά η ζωή τους. Η νεολαία που έχει προωθημένες απαιτήσεις και οι μετανάστες που αντιμετωπίζονται αρνητικά, δεν συμμετέχουν στις διαδικασίες. Η διαδικασία ελέγχεται τελικά από τις «μεσαίες τάξεις» και το μόνο που «περπατάει», είναι ένας στοιχειώδης εκσυγχρονισμός της δημόσιας διοίκησης.
Αντιθέτως, μία ευρέως διαδεδομένη πρακτική είναι αυτή του δημοτικού «συμμετοχικού προϋπολογισμού», που ξεκίνησε από την πόλη της Βραζιλίας Πόρτο Αλέγκρε (Λιμάνι της Χαράς, πόλη 1,2 εκατομμυρίων κατοίκων). Η περίπτωση αυτή είναι η ριζοσπαστικοποίηση του «εκδημοκρατισμού της δημοκρατίας». Ο συμμετοχικός προϋπολογισμός ενέπνευσε δεκάδες κινήματα στην Ευρώπη και στη Λατινική Αμερική.

Συμμετοχικός προϋπολογισμός

Κάθε Απρίλιο γίνεται ο «πρώτος γύρος» γενικών συνελεύσεων των 16 διαμερισμάτων του δήμου. Γίνονται επίσης συνελεύσεις 5 θεματικών φόρουμ που έχουν ως αντικείμενά τους: α) τις μεταφορές και το κυκλοφοριακό, β) την πολεοδομία και την οργάνωση της πόλης, γ) την εκπαίδευση και τον πολιτισμό, δ) την υγεία και την κοινωνική πρόνοια και ε) την οικονομική ανάπτυξη και τη φορολογική μεταρρύθμιση. Σχεδόν πάντα ο «πρώτος γύρος» έχει πανηγυρικό χαρακτήρα και θεατρικό στυλ, αλλά χρησιμεύει ως εκπαιδευτικός μηχανισμός για την προσέλκυση και μύηση των νέων πολιτών στη συμμετοχική διαδικασία. Στο τέλος της συνέλευσης παίρνουν το λόγο οι πολίτες και ασκούν κριτική στα πεπραγμένα και στις γενικές προτάσεις επί του προϋπολογισμού της διοίκησης του δήμου. Μετά τις γενικές συνελεύσεις του «πρώτου γύρου», διεξάγονται ενδιάμεσες συνελεύσεις κατά γειτονιές και κατά θεματικές ομάδες. Σ’ αυτές τις συνελεύσεις οι πολίτες προτείνουν τα θέματα που επιθυμούν να συζητηθούν και καταρτίζονται οι «κατάλογοι επενδυτικών προτεραιοτήτων».
Κατά τον Ιούνιο γίνεται ο «δεύτερος γύρος» περιφερειακών και θεματικών συνελεύσεων, όπου παρουσιάζονται τόσο οι προτεινόμενες επενδυτικές προτεραιότητες (π.χ. ιατροφαρμακευτική περίθαλψη, ασφαλτόστρωση δρόμων, δημιουργία πάρκων κλπ.), όσο και τα προτεινόμενα επενδυτικά σχέδια στους αξιωματούχους και στα στελέχη της διοίκησης του δήμου. Επίσης, στη φάση αυτή κάθε συνέλευση εκλέγει δύο εκπροσώπους της (και δύο αναπληρωματικούς) που θα λάβουν μέρος στο δημοτικό συμβούλιο επί του προϋπολογισμού.
Στις δύο αυτές πρώτες φάσεις εκλέγονται οι αντιπρόσωποι για το περιφερειακό φόρουμ επί του προϋπολογισμού. Αυτό το φόρουμ συναρθρώνει τους καταλόγους προτεραιοτήτων που καταρτίζονται από τις συνελεύσεις γειτονιάς σε έναν ενιαίο κατάλογο για ολόκληρη την περιφέρεια και διαπραγματεύεται την εφαρμογή του με τις υπηρεσίες του δήμου. Το φόρουμ των αντιπροσώπων συνεχίζει τις εργασίες του ολόκληρο το χρόνο.
Αντιμετωπίζουν και επιλύουν το δίλημμα που θέτουν οι υπηρεσίες του δήμου περί «τεχνικών περιορισμών» ή «οικονομικής βιωσιμότητας» και, σε τελευταία ανάλυση, είναι αυτά που έχουν την εξουσία να λαμβάνουν τις οριστικές αποφάσεις. Τα φόρουμ παρακολουθούν και καταγράφουν τις κινήσεις της διοίκησης, ώστε να διασφαλίζεται η υλοποίηση των υποσχέσεων και διαχειρίζονται στο μικρο-επίπεδο την εφαρμογή στην πράξη των κεφαλαιακών σχεδίων. Το δημοτικό συμβούλιο επί του προϋπολογισμού συναρθρώνει τα αιτήματα που στέλνει κάθε περιφερειακό και θεματικό φόρουμ για την κατάρτιση του ετήσιου προγράμματος επενδύσεων της πόλης.

* Υποψήφιος δημοτικός σύμβουλος με τη δημοτική κίνηση «Ηλίου-Πόλις, ανθρώπινη πόλη»
Πρόσφατα άρθρα ( Κοινωνία )
ΓΙΑ ΤΗΝ 
ΚΟΜΜΟΥΝΙΣΤΙΚΗ ΑΝΑΝΕΩΣΗ, 
ΓΙΑ ΤΟ ΣΟΣΙΑΛΙΣΜΟ
ΜΕΛΟΣ ΤΟΥ

Copyright © 2021 - All rights reserved

 | 

Developed by © Jetnet