Συνέντευξη με τον Αττίλα Άνταλ, καθηγητή πολιτικής επιστήμης στη Βουδαπέστη



Τη συνέντευξη πήρε
ο Δημήτρης Γκιβίσης

Πώς θα χαρακτήριζες τη σημερινή κατάσταση στην Ουγγαρία;
Η Ουγγαρία βρίσκεται σε μια βαθιά κρίση, από πολιτική, κοινωνική και, φυσικά, κλιματική οπτική. Κυριαρχείται από μια αυταρχική κυβέρνηση που άλωσε το εκλογικό σύστημα, και δεδομένου αυτού όλο το κομματικό σύστημα. Το καθεστώς Όρμπαν διατηρείται από την Ευρωπαϊκή Ένωση και τις πολυεθνικές εταιρείες. Είναι ένα καθεστώς εξαιρετικά συγκεντρωτικό και διεφθαρμένο και μπορούμε να πούμε ότι η κυβερνητική διαφθορά έχει νομιμοποιηθεί και ότι το νομικό σύστημα έχει θεσμοθετήσει τις διεφθαρμένες μεθόδους. Αυτός είναι ο λόγος που αρκετοί συγγραφείς υποστηρίζουν ότι η Ουγγαρία είναι ένα «υβριδικό καθεστώς». Κατά την άποψή μου, είναι μια απόλυτη παρανόηση, είναι ένα αυταρχικό λαϊκιστικό καθεστώς. Φυσικά, στην Ουγγαρία δεν υπάρχει ανοιχτή και άμεση βία, αλλά η καταπίεση έχει διάφορες μορφές και οι άνθρωποι είναι εξαντλημένοι. Μέχρι τώρα το καθεστώς φαίνεται να είναι πολύ σταθερό, είναι ένα αυταρχικό σύστημα που βρίσκεται σε μια αναγκαστική πορεία, αλλά αν πρόκειται να παραμείνει στην εξουσία πρέπει να ριζοσπαστικοποιηθεί.

Πρόσφατα έγραψες ότι η συμμαχία μεταξύ της απολυταρχίας και του νεοφιλελεύθερου καπιταλισμού αποτελεί κίνδυνο για τη δημοκρατία στην Ουγγαρία. Τι σε ανησυχεί; Ποιο είναι σήμερα το επίπεδο της φιλελεύθερης δημοκρατίας στη χώρα σου;
Το καθεστώς Όρμπαν κατάφερε να παραμείνει στην εξουσία, εξαιτίας του γεγονότος ότι ο Όρμπαν ήταν σε θέση να αλλάξει. Θέλω να πω ότι το 2010, όταν πήρε την εξουσία, προσπάθησε να απαλύνει τη σκληρή δημοσιονομική πειθαρχία που υπαγόρευσε το ΔΝΤ και οι διεθνείς πιστωτές (με δεδομένη της οικονομική κρίση του 2008, η Ουγγαρία έπρεπε να λάβει ένα τεράστιο δάνειο από το ΔΝΤ και την Παγκόσμια Τράπεζα). Προσπάθησε να ξεκινήσει έναν αγώνα για να εξασφαλίσει οικονομική ελευθερία, αλλά οι ευρωπαϊκές ελίτ κατέστησαν σαφές ότι είναι υπέρ της πολιτικής της λιτότητας. Ο Όρμπαν το αντιλήφθηκε αυτό πολύ καλά, με τον τρόπο που έμαθε πολύ παρόμοια διδάγματα από τους Ούγγρους φιλελεύθερους κατά τη διάρκεια, αλλά και μετά την αλλαγή, του καθεστώτος στην Ουγγαρία, και δημιούργησε μια αναδυόμενη απολυταρχία με την σιωπηρή συναίνεση της ευρωπαϊκής πολιτικής ελίτ και την οικονομική στήριξη των μεγάλων εταιρειών. Σύμφωνα με την αντίληψή μου, το καθεστώς Όρμπαν μπορεί να θεωρηθεί ως κάποιο είδος συμμαχίας μεταξύ της κρατικής απολυταρχίας και του νεοφιλελεύθερου καπιταλισμού. Το παγκοσμιοποιημένο νεοφιλελεύθερο κεφάλαιο αναγνωρίζει ότι η φιλελεύθερη δημοκρατία δεν έχει ισχυρά κοινωνικά θεμέλια σε κάποιες χώρες, και έτσι χρησιμοποιεί τους πόρους του αυταρχικού κράτους για να θεσμοθετήσει μια αυταρχική μορφή του νεοφιλελευθερισμού.

Πώς συμβαδίζει ο εθνικιστικός λαϊκισμός με τον νεοφιλελευθερισμό στην Ουγγαρία;
Επιφανειακά, και σε επίπεδο συζητήσεων, η ουγγρική κυβέρνηση είναι εξαιρετικά εθνικιστική, αλλά την ίδια στιγμή γίνονται συμφωνίες με μεγάλες οικονομικές οντότητες, ιδιαίτερα με τις γερμανικές αυτοκινητοβιομηχανίες. Με αυτές τις νεοφιλελεύθερες οικονομικές ελίτ έκανε αρκετές συμφωνίες στρατηγικής εταιρικής σχέσης, και τους εξασφάλισε μια πρωτόγνωρη κρατική στήριξη, αφού μεταξύ του 2010 και του 2018 οι «εθνικιστικές» κυβερνήσεις Όρμπαν δαπάνησαν 288 δισεκατομμύρια φιορίνια για μη επιστρεπτέες κρατικές ενισχύσεις σε νεοφιλελεύθερες επιχειρήσεις. Επίσης, η Ουγγαρία έγινε ένας φορολογικός παράδεισος όπου ο πραγματικός συντελεστής φορολογίας των εταιρειών είναι 7,5%, ο χαμηλότερος στην Ευρώπη. Και ας μην ξεχνάμε, ότι ο Όρμπαν δημιούργησε τη βάρβαρη και φασιστική εκστρατεία μίσους κατά των προσφύγων από το 2015 και μετά. Από νομική άποψη, η Ευρωπαϊκή Ένωση καταδίκασε την οικοδόμηση της απολυταρχίας, αλλά πολλοί ευρωπαίοι παίκτες τον ζηλεύουν. Κατά κάποιον τρόπο στην Ουγγαρία έχουμε μια ιστορία αντίθετη από αυτήν της Ελλάδας. Ενώ η ελληνική κυβέρνηση προσπάθησε ανεπιτυχώς να απαλλαγεί από τη νεοφιλελεύθερη λιτότητα, ο Όρμπαν κατάλαβε ότι η πιο κατάλληλη επιλογή είναι ο πλήρης συμβιβασμός με το νεοφιλελεύθερο κεφάλαιο, και σε αντάλλαγμα δημιούργησε τους δικούς του ολιγάρχες, που είναι ενσωματωμένοι και εργάζονται με τον νεοφιλελεύθερο καπιταλισμό.

Γιατί το καθεστώς Όρμπαν έχει τόσο μεγάλη αποδοχή από την ουγγρική κοινωνία όλα αυτά τα χρόνια; Πώς ερμηνεύεις το γεγονός ότι το Φιντές είναι συγχρόνως το κόμμα του κράτους, των ελίτ, και των «από κάτω»;
Θα έλεγα ότι οι υποστηρικτές του καθεστώτος είναι η «μεγαλύτερη μειονότητα» στην ουγγρική πολιτική κλίμακα. Μου είναι πολύ ξένο να υποτιμώ τις προκλήσεις που σημαίνει αυτό το αυταρχικό καθεστώς. Όμως είναι επίσης κρίσιμο το γεγονός ότι υπάρχουν πολλοί άνθρωποι που δεν είναι συνδεδεμένοι με την πολιτική, αλλά έχουν υποφέρει από αυτήν την κρατική και καπιταλιστική απολυταρχία. Κατά τη γνώμη μου, η μεγαλύτερη πρόκληση είναι η προαναφερθείσα συμμαχία μεταξύ της ελίτ του καθεστώτος και αυτών που μένουν πίσω. Πρέπει να πούμε, ότι το ουγγρικό αυταρχικό λαϊκιστικό καθεστώς έχει δημιουργήσει μια νέα ελίτ δισεκατομμυριούχων, και κατάφερε να αιχμαλωτίσει τους φτωχότερους ανθρώπους μέσα από την πολιτική του μίσους και τη νεο-φεουδαρχική δομή. Πρόκειται για μια διεστραμμένη ταξική πολιτική, στην οποία οι «από κάτω» δεν είναι σε θέση να αντιληφθούν το δικό τους ταξικό συμφέρον, και κρατούνται ως όμηροι από την εκμετάλλευση του καθεστώτος και ταυτόχρονα από την αυτο-εκμετάλλευση τους.

Τι προοπτικές υπάρχουν για την οικοδόμηση, έστω και μακροπρόθεσμα, μιας εναλλακτικής λύσης απέναντι στο καθεστώς Όρμπαν;
Η ουγγρική αντιπολίτευση είναι πολύ κατακερματισμένη, και δεδομένου αυτού του γεγονότος είναι πολύ δύσκολο να κερδίσει πλειοψηφία σε ένα εκλογικό σύστημα που κυριαρχείται από τα συγκεντρωτικά μέσα ενημέρωσης του Όρμπαν. Έχει αποδειχθεί μέχρι τώρα ότι ο αντι-Ορμπανισμός δεν μπορεί να αποτελέσει μια συνεκτική πολιτική για την αντιπολίτευση. Είμαι πεπεισμένος ότι το καθεστώς δεν μπορεί, και δεν πρέπει, να νικηθεί από κοινοβουλευτικές εκλογές. Υπάρχουν και άλλες δημοκρατικές επιλογές για να αλλάξουμε το σύστημα, από την πολιτική ανυπακοή μέχρι τα επαναστατικά σενάρια. Η Ουγγαρία έχει βιώσει κατά τη διάρκεια του «υπαρκτού σοσιαλισμού» πριν το 1989 πόσο επιβλαβής μπορεί να είναι μια αλλαγή του καθεστώτος μέσω διαπραγματεύσεων. Πρέπει να αποφευχθεί μια κατάσταση στην οποία το Φιντές θα μπορούσε να γίνει το «νέο Ουγγρικό Σοσιαλιστικό Εργατικό Κόμμα». Εννοώ, ότι θα ήταν καταστροφικό εάν η ελίτ του Φιντές θα μπορούσε να διατηρήσει την πολιτική και οικονομική δύναμή της μετά τη νέα αλλαγή καθεστώτος. Δυστυχώς, η μεγάλη πλειοψηφία των κομμάτων της αντιπολίτευσης είναι νεοφιλελεύθερη, η οικονομική τους πολιτική είναι πολύ παρόμοια με αυτήν του Όρμπαν, ενώ ταυτόχρονα βασίζονται στη φιλελεύθερη δημοκρατία. Κατά τη γνώμη μου, στην εποχή της κλιματικής έκτακτης ανάγκης αυτές οι φιλο-καπιταλιστικές λύσεις είναι αναποτελεσματικές και επιβλαβείς.

Ποια είναι σήμερα στην Ουγγαρία η κατάσταση της ριζοσπαστικής σκέψης και διανόησης;
Η αριστερή κριτική σκέψη στην Ουγγαρία ανθίζει υπό την πολιτική και πνευματική πίεση του καθεστώτος Όρμπαν. Αυτό το διάστημα δουλεύω πάνω στο σχέδιο του πώς μπορούν να δημιουργηθούν νέες ομάδες ριζοσπαστικών αριστερών διανοουμένων. Υπάρχουν όμως δύο κύριες προκλήσεις. Η πρώτη είναι ιδεολογική. Θέλω να πω ότι το καθεστώς Όρμπαν βασίζεται κυρίως στην αυταρχική δεξιόστροφη ιδεολογία, αλλά ταυτόχρονα έχει μάθει πολλά από την αριστερή ριζοσπαστική σκέψη, ιδιαίτερα από τον Αντόνιο Γκράμσι και τον Ερνέστο Λακλάου. Είμαι αφοσιωμένος στη δημιουργία ενός αντι-σχεδίου απέναντι στον δεξιόστροφο Γκραμσιανισμό. Η δεύτερη πρόκληση είναι πολιτική, εξαιτίας του δυσφημισμένου παλιού αριστερού κόμματος, του Ουγγρικού Σοσιαλιστικού Κόμματος, και των πολλών αποτυχιών να δημιουργηθεί ένα νέο ριζοσπαστικό αριστερό κόμμα. Υπάρχει μια τεράστια απογοήτευση για τον ουγγρικό αριστερό ριζοσπαστικό μικρόκοσμο. Οι κυριότερες προκλήσεις της εποχής μας, είναι το πώς μπορούμε να δημιουργήσουμε μια ιδεολογική και πολιτική αντι-ηγεμονία ικανή να εφαρμόσει την ταξική μαρξιστική πολιτική, την αριστερή λαϊκότητα, και την ριζοσπαστική οικολογική σκέψη.

* Ο Αττίλα Άνταλ είναι καθηγητής Πολιτικής Επιστήμης στη Νομική Σχολή του Πανεπιστημίου Έοτβος Λόραντ στη Βουδαπέστη και συντονιστής της Ομάδας Ερευνών Κοινωνικής Θεωρίας στο Ινστιτούτο Πολιτικής Ιστορίας.
ΓΙΑ ΤΗΝ 
ΚΟΜΜΟΥΝΙΣΤΙΚΗ ΑΝΑΝΕΩΣΗ, 
ΓΙΑ ΤΟ ΣΟΣΙΑΛΙΣΜΟ
ΜΕΛΟΣ ΤΟΥ

Copyright © 2021 - All rights reserved

 | 

Developed by © Jetnet