Συνέντευξη με την Δανάη Κολτσίδα, Διευθύντρια του Ινστιτούτου Νίκος Πουλατζάς

** Πρέπει να προβληματιστούμε, σε πρώτη φάση, γιατί οι νέοι εγκατέλειψαν τον ΣΥΡΙΖΑ στις ευρωεκλογές και ύστερα γιατί επέστρεψαν



Τη συνέντευξη πήρε η Ιωάννα Δρόσου

Πώς αποτιμάς το αποτέλεσμα των εθνικών εκλογών; Τι άλλαξε στο μεσοδιάστημα από τη μία εκλογική αναμέτρηση στην άλλη;
Για να αποτιμήσουμε σωστά το αποτέλεσμα των πρόσφατων επάλληλων εκλογών πρέπει να πάρουμε πρώτα απ’ όλα υπόψη μας ότι οι εκλογές του Μαΐου ήταν οι πρώτες που έγιναν, μετά από μία μακρά περίοδο εκλογικής νηνεμίας 44 μηνών. Πρόκειται για το μεγαλύτερο διάστημα χωρίς εκλογές, που έχει υπάρξει στη μεταπολιτευτική Ελλάδα. Αυτό σημαίνει πως στις κάλπες τα μηνύματα ήταν πολλαπλά και σύνθετα, αφού διαμορφώθηκαν μέσα σε ένα μεγάλο και πυκνό χρονικό διάστημα. Δεν υπάρχει αμφιβολία πως στις ευρωεκλογές ο ΣΥΡΙΖΑ υπέστη μία ξεκάθαρη ήττα, ο αντίκτυπος της οποίας πολλαπλασιάστηκε εξαιτίας του ότι για πολλούς δεν ήταν αναμενόμενη. Ωστόσο, αντίθετα προς όλα τα επιστημονικά σχήματα, και θα έλεγα και αντίθετα προς αυτό που θα υπαγόρευε η κοινή λογική, αντί στις εθνικές εκλογές ο ΣΥΡΙΖΑ να χάσει με ακόμα μεγαλύτερη διαφορά και να συντριβεί, όπως αρκετοί περίμεναν, κατάφερε, σε πολύ μεγάλο βαθμό, και να μειώσει κατά 1,5 μονάδα τη διαφορά από τη Νέα Δημοκρατία και κυρίως να αυξήσει θεαματικά την εκλογική του δύναμη. Αυτό δεν σημαίνει, ωστόσο, ότι εξαφανίστηκαν δια μαγείας οι αιτίες της ήττας του Μαΐου.

Άλλωστε, υπήρξε και πολύ μεγάλη πόλωση στις εθνικές εκλογές…
Προφανώς αυτή λειτούργησε. Είναι ενδιαφέρον ότι στις ευρωεκλογές, παρόλο που τα κόμματα τους έδωσαν δημοψηφισματικό χαρακτήρα, το εκλογικό σώμα δεν ανταποκρίθηκε, σε αντίθεση με τις βουλευτικές εκλογές, όπου κόσμος του ΣΥΡΙΖΑ όχι μόνο δεν απογοητεύτηκε, αλλά συσπειρώθηκε. Το μισό εκατομμύριο ψηφοφόροι που μετακινήθηκε προς τον ΣΥΡΙΖΑ είναι ένα τεράστιο νούμερο για τόσο σύντομο διάστημα. Η Νέα Δημοκρατία δεν αύξησε αντίστοιχα τις ψήφους της, παρότι είχε μια πολύ μεγάλη δεξαμενή, κυρίως στα δεξιά της.

Γιατί τελικά ενισχύθηκε ο ΣΥΡΙΖΑ σε αυτό διάστημα;
Μια πρώτη και προφανής ανάγνωση, αν και θα χρειαστεί περισσότερη μελέτη, είναι ότι ένα μεγάλο κομμάτι του εκλογικού σώματος εξέφρασε μία σαφή δυσαρέσκεια απέναντι στον ΣΥΡΙΖΑ στις ευρωεκλογές, χωρίς όμως να αντιτίθεται ριζικά στην πολιτική του, αλλά έχοντας περισσότερο μια κριτική τοποθέτηση, έχοντας περισσότερες προσδοκίες και απαιτήσεις. Ωστόσο, όταν πια μπήκε το δίλημμα της διακυβέρνησης, και μάλιστα με μια ΝΔ απροκάλυπτα νεοφιλελεύθερη και ταυτόχρονα αυταρχική, ένα μεγάλο μέρος των ψηφοφόρων, επέλεξε να υπερασπιστεί τα κεκτημένα των τελευταίων χρόνων, ακόμα και αν έχει – δικαιολογημένα σε πολλές περιπτώσεις – παράπονα από τον ΣΥΡΙΖΑ. Το δεύτερο στοιχείο είναι ότι η καμπάνια του ΣΥΡΙΖΑ τη δεύτερη φορά ήταν πολύ πιο εστιασμένη στις κοινωνικές κατηγορίες που αυτός ήθελε να εκπροσωπήσει, στην «φυσική» εκλογική του βάση. Είναι χαρακτηριστικό ότι, ενώ μέχρι το 2015 το εκλογικό σώμα του ΣΥΡΙΖΑ ήταν πολύ πολωμένο ταξικά, αυτό το στοιχείο στις ευρωεκλογές σχεδόν εξαφανίστηκε, επανέκαμψε όμως σε σημαντικό μεγάλο βαθμό, στις βουλευτικές. Ενδεικτικά, ενώ στις λαϊκές συνοικίες της Δυτικής Αθήνας και της Β’ Πειραιά, το 2015 ο ΣΥΡΙΖΑ προηγούνταν της Νέας Δημοκρατίας με διαφορές της τάξης των 20 ποσοστιαίων μονάδων, τον Μάιο αυτή η διαφορά μειώθηκε στις 2 μονάδες, καθιστώντας στην ουσία ισοδύναμα τα δύο κόμματα στα εργατικά και λαϊκά στρώματα. Αντίθετα, τον Ιούλιο η διαφορά αυτή ανέβηκε και πάλι στις 8-9 μονάδες.

Οι νέοι, 17-24 και 25-34 ετών, στήριξαν και πάλι τον ΣΥΡΙΖΑ, όπως δείχνουν τα αποτελέσματα των εθνικών εκλογών, ενώ δεν το έκαναν στις ευρωεκλογές. Να το δούμε λίγο ως ποιοτικό στοιχείο;
Ο ΣΥΡΙΖΑ παραδοσιακά είχε υψηλά ποσοστά στη νεολαία, τα οποία δεν αποτυπώθηκαν τον Μάιο. Άρα πρέπει να προβληματιστούμε, σε πρώτη φάση, γιατί τον εγκατέλειψαν στις ευρωεκλογές και ύστερα γιατί επέστρεψαν. Κατά τη γνώμη μου, πρέπει να λάβουμε υπόψη τρία στοιχεία για να κατανοήσουμε πώς ψήφισαν οι νέοι. Το ένα είναι ότι τα παιδιά που σήμερα είναι 17 έως 24 χρονών έχουν μεγαλώσει εξ’ ολοκλήρου μέσα στην κρίση. Άρα είναι ένα τμήμα της κοινωνίας που σε μια τρυφερή ηλικία είδε τις δυσκολίες από πρώτο χέρι. Δεν έχει προλάβει να ζήσει τις «καλές εποχές», έχουν δηλαδή τελείως διαφορετικά βιώματα από όλους τους προηγούμενους. Και αντίστροφα όμως, μεγάλωσαν σε μια εποχή που είχε αναδειχθεί στην ελληνική κοινωνία ένα πρωτόγνωρο κύμα αλληλεγγύης και αντίστασης. Το δεύτερο στοιχείο είναι ότι οι διαγενεακές ανισότητες που υπήρχαν πριν την κρίση, αυξήθηκαν κατακόρυφα αυτά τα χρόνια. Θυμίζω ότι πριν την κρίση είχαμε τη «γενιά των 700 ευρώ» και τους stagers, και μέσα στην κρίση η νεολαία βρέθηκε αντιμέτωπη με τον υποκατώτατο μισθό, με μια τρομακτική ανεργία, που ακόμα και σήμερα παραμένει διπλάσια από αυτή του γενικού πληθυσμού. Είναι λογικό λοιπόν ότι οι νέοι ψηφοφόροι – που έτσι κι αλλιώς έχουν ως ένα βαθμό και διακριτά χαρακτηριστικά – βίωσαν με διαφορετικό τρόπο την τελευταία δεκαετία. Το τρίτο στοιχείο είναι ότι ο ΣΥΡΙΖΑ έκανε στοχευμένες πολιτικές για τη νεολαία, πολύ θετικές, όπως οι αλλαγές στην εκπαίδευση ή η στήριξη των νέων ερευνητών, η κατάργηση του υποκατώτατου μισθού, τα ειδικά προγράμματα για την απασχόληση των νέων, η πολιτική για τη στέγη ή μέτρα υπέρ των νέων ζευγαριών. Η στήριξη των νέων δηλαδή από την κυβέρνηση του ΣΥΡΙΖΑ ήταν σημαντική και χειροπιαστή.

Έχοντας αυτή την επιρροή στη νεολαία ο ΣΥΡΙΖΑ, θα πρέπει να επηρεαστεί ως κόμμα και πώς;
Ο ΣΥΡΙΖΑ στο παρελθόν έχει δείξει μία ικανότητα να ανανεώνει δημιουργικά και την οργάνωσή του και τον πολιτικό του λόγο, το οποίο προφανώς και πρέπει να συνεχίσει να κάνει. Ένα έλλειμμα του ΣΥΡΙΖΑ, που εξηγεί και το ευμετάβλητο ενός σημαντικού μέρους της εκλογικής του βάσης, είναι ότι δεν έχει διαμορφώσει μία νέα «ταυτότητα ΣΥΡΙΖΑ» με την οποία να συνδέονται σταθερά οι ψηφοφόροι του. Η νέα γενιά, με την οπτική και τις προτεραιότητες που θέτει στην πολιτική ατζέντα, διαμορφώνει μια πολιτική ταυτότητα, στοιχεία της οποίας μπορεί και πρέπει να ενσωματώσει το κόμμα. Είναι άλλωστε και πολιτικά λογικό και εκλογικά ωφέλιμο η Αριστερά να διαμορφώσει μια σταθερή σχέση με αυτή τη γενιά, που θα είναι παρούσα τα επόμενα πολλά χρόνια, αφού τώρα μπαίνει στην κοινωνική και την πολιτική ζωή. Σε αμιγώς οργανωτικό επίπεδο, προφανώς υπάρχουν μέτρα που μπορεί να πάρει ο ΣΥΡΙΖΑ, όπως να αξιοποιήσει παραδείγματα εναλλακτικής πολιτικής κινητοποίησης, όπως τα οριζόντια δίκτυα ή οι διαδικτυακές πλατφόρμες, ή να κάνει θελκτικές επικοινωνιακές επιλογές. Το πιο ουσιαστικό ωστόσο σε επίπεδο κομματικής δομής είναι να δώσει πραγματικό και ισότιμο ρόλο στους νέους ανθρώπους. Το γεγονός ότι ο Αλέξης Τσίπρας είναι ένας νέος άνθρωπος και στη διακυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ αναδείχθηκαν νέοι υπουργοί, είναι ένα παράδειγμα που πρέπει να διαχυθεί παντού σε ένα κόμμα της Αριστεράς. Είναι καιρός να ξεπεράσουμε αυτή την ελληνική στρέβλωση του να θεωρείται κανείς ακόμα και στα 40 του χρόνια «παιδί». Η νέα γενιά σήμερα είναι εξαιρετικά μορφωμένη, συχνά καλύτερα πληροφορημένη και περισσότερο ανοιχτή στις διεθνείς εξελίξεις από τις προηγούμενες. Δεν μπορεί να την κρατάμε στο περιθώριο ή να της απευθυνόμαστε «αφ’ υψηλού».



Η νεολαία αποτελεί ξανά μια κοινωνική κατηγορία με τα δικά της προτάγματα και αιτήματα; Βλέπουμε τον τελευταίο χρόνο η νέα γενιά να πρωτοστατεί στο κίνημα για την κλιματική αλλαγή, πώς αυτές οι διεκδικήσεις μπορούν να επηρεάσουν τον ΣΥΡΙΖΑ;
Η νεολαία δεν έπαψε ποτέ να είναι μια κοινωνική κατηγορία, όχι φυσικά με ενιαία χαρακτηριστικά. Είναι δεδομένο, λόγου χάρη, ότι η νεολαία δείχνει ξεχωριστό ενδιαφέρον για διάφορα ζητήματα της λεγόμενης «μεταϋλιστικής» ατζέντας, όπως είναι τα δικαιώματα, το περιβάλλον κ.ά. Πρωτοστατεί στις αντιφασιστικές πρωτοβουλίες, στα φεμινιστικά και ΛΟΑΤΚΙ κινήματα, τα οποία απέκτησαν νέα μαζικότητα και περιεχόμενο μετά τις πρόσφατες γυναικοκτονίες ή τη δολοφονία του Ζακ Κωστόπουλου, στις πρωτοβουλίες για την υπεράσπιση των δικαιωμάτων. Είναι επίσης δεδομένο ότι η νεολαία εξακολουθεί να έχει διακριτές κοινότητες, είτε είναι οργανωμένοι χώροι, όπως το σχολείο ή το πανεπιστήμιο, είτε είναι άτυποι χώροι συνάντησης, τα στέκια της νεολαίας. Σε κάθε περίοδο, οι νέοι άνθρωποι αλληλεπιδρούν πολιτικά, πολιτιστικά, ιδεολογικά και διαμορφώνουν κάποια διακριτά χαρακτηριστικά της «γενιάς» τους. Προφανώς, λοιπόν, υπάρχει μια ξεχωριστή ατζέντα, με θέματα που ενδιαφέρουν πρωτίστως τη νεολαία, παράλληλα όμως η νεολαία εισάγει και μια εναλλακτική οπτική σε θέματα της κεντρικής πολιτικής συζήτησης. Λόγου χάρη, είναι εξαιρετικά περιορισμένη η προσέγγιση του δημογραφικού προβλήματος μόνο υπό τη διάσταση της βιωσιμότητας του ασφαλιστικού συστήματος. Πρέπει να πάρουμε υπόψη ότι, σε τελική ανάλυση, η υπογεννητικότητα αλλάζει ριζικά τον τρόπο που ζει μια ολόκληρη γενιά, επιλέγοντας να κάνει ή όχι παιδιά, αλλάζει την καθημερινότητα, τις αξίες, τις προτεραιότητές της, τον τρόπο που βλέπει τον κόσμο.
Το ίδιο – πολύ περισσότερο – ισχύει για την κλιματική αλλαγή, που πολύ σωστά έφερες ως παράδειγμα. Οι μεγαλύτερες γενιές έχουν επιδείξει μία εξαιρετικά κοντόφθαλμη στάση στο θέμα, η οποία κάθε μέρα που περνάει αποδεικνύεται κυριολεκτικά εγκληματική. Η κλιματική αλλαγή δεν είναι ένα θέμα που αφορά το πώς θα ζήσουν σε κάποιο μακρινό μέλλον οι επόμενες γενιές, αλλά το εδώ και τώρα, το βλέπουμε ήδη με τραγικό τρόπο ακόμα και στη χώρα μας. Και βέβαια, δεν είναι ένα θέμα «πολυτελείας», αφού αφορά άμεσα και καθοριστικά την καθημερινότητα των ανθρώπων, κυρίως των εργατικών και λαϊκών στρωμάτων που δεν έχουν τα μέσα να προστατευτούν από τις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής, ενώ η αντιμετώπισή της σχετίζεται ευθέως με την αλλαγή του μοντέλου παραγωγής και κατανάλωσης. Σε αυτό το θέμα λοιπόν οι μαθητές που κινητοποιούνται αντιλαμβάνονται πολύ καλύτερα από την υπόλοιπη κοινωνία την κρισιμότητα των διακυβευμάτων και οφείλουμε να τους ακολουθήσουμε.
Συνολικότερα δε, είναι νομίζω αυτονόητο – έτσι συνέβαινε πάντοτε – ότι ένα κόμμα της Αριστεράς θα είναι σε διαρκή επαφή με τους νέους ανθρώπους, τις αγωνίες, τις διεκδικήσεις και τα οράματά τους. Εξάλλου, ο πολύ συχνά επικαλούμενος στίχος του Ρίτσου ότι «ο κομμουνισμός είναι η νιότη του κόσμου» δεν είναι αξίωμα. Αποτελεί στοιχείο προς διαρκή απόδειξη και κατάκτηση.
ΓΙΑ ΤΗΝ 
ΚΟΜΜΟΥΝΙΣΤΙΚΗ ΑΝΑΝΕΩΣΗ, 
ΓΙΑ ΤΟ ΣΟΣΙΑΛΙΣΜΟ
ΜΕΛΟΣ ΤΟΥ

Copyright © 2021 - All rights reserved

 | 

Developed by © Jetnet