Του Γιώργου Μπράμου

Ο Αντρέα Καμιλέρι γνώριζε καλά τον παλιό αυτοσαρκαστικό σικελικό μύθο: την τελευταία μέρα της Δημιουργίας ο Δημιουργός του Κόσμου, είχε τη μεγαλύτερη έμπνευση και το περισσότερο κέφι. Το νησί ευεργετήθηκε με ελιές που βγάζουν -λένε- το καλύτερο λάδι, με το φημισμένο ορυκτό αλάτι, με τις εκλεκτότερες μελιτζάνες, με πορτοκαλιές και λεμονιές κι ό,τι τέλος πάντων πιο πολύτιμο παράγει η γη του. Όταν ολοκληρώθηκε η θεϊκή γενναιοδωρία, ο Δημιουργός συνειδητοποίησε πως αδικούσε τους υπόλοιπους κι έπρεπε, κατά κάποιο τρόπο, να αποκαταστήσει την τάξη. Έριξε λοιπόν, στον ευλογημένο τόπο, τους Σικελούς.
Γι’ αυτή την αντιφατική και πανέμορφη, φωτεινή και αιματοβαμμένη Σικελία, ο Καμιλέρι υπήρξε ένας από τους κορυφαίους ανατόμους της. Μια πρώτη κατάταξη τον τοποθετεί στους συγγραφείς των αστυνομικών μυθιστορημάτων του δημιουργού, απόγονου των Αμερικανών Χάμετ και Τσάντλερ ή του Γάλλου Σιμενόν και μια άλλη, συμπληρωματική της, στην ανανεωτική πτέρυγα του «μεσογειακού» αστυνομικού μυθιστορήματος, μαζί με τον Καταλανό Μονταλμπάν (και εμπνευστή, τιμητικά ως δάνειο, του εμβληματικού ήρωα του Καμιλέρι, επιθεωρητή Μονταλμπάνο) και τον δικό μας Μάρκαρη.
Αυτή η κατάταξη έχει και μια άλλη, εξίσου σημαντική, διακλάδωση. Η περιοχή του Αγκριτσέντο, (ο αρχαίος ελληνικός Ακράδαντας) είναι ο γενέθλιος τόπος δύο μεγάλων Σικελών. Του Λουίτζι Πιραντέλο και του Λεονάρντο Σάσσια. O Καμιλέρι τούς συμπεριλαμβάνει στους μεγάλους που τον καθόρισαν. Για την υπόγεια, καταλυτική ειρωνεία ο πρώτος, για τη βαθιά, πέρα από κάθε ηθικολογική ερμηνεία, της ανυπότακτης, παράνομης και εγκληματικής πλευράς της Σικελίας, ο δεύτερος.
Η δική του συμβολή, δίπλα στους μεγάλους Σικελούς συγγραφείς, από τον Βέργκα ως τον Κουασίμοντο, από τον Πιραντέλο ως τον Σάσια, είναι η επιμονή και ανάδειξη της σικελικής διαλέκτου. Οι περιγραφές της κουζίνας του νησιού, λεπτομερείς και εξαντλητικές, γεμάτες λαιμαργία και χυμούς, φέρνουν στην επιφάνεια έναν σπουδαίο πολιτισμό, που δεν έχει καμιά σχέση με τον εκλεπτυσμό του «γκουρμέ», αλλά την απόλαυση και την ευγένεια των «φτωχών» υλικών.
Το πιο σημαντικό, ίσως, στοιχείο του συγγραφικού σύμπαντος του Καμιλέρι είναι η στοχαστική, ειρωνική και βαθιά ανθρώπινη ενδοσκόπηση στο σικελικό «Κακό». Η Μαφία είναι πυορροούσα πληγή που, όμως, κατάγεται από την κοινωνική ανάγκη. Ο επιθεωρητής Μονταλμπάνο είναι ταυτόχρονα διώκτης της και συμπάσχων. Ποτέ τιμωρός.
Στη μυθική Βιγκάττα, την απομονωμένη και σφηνωμένη στα βουνά κωμόπολη-σκηνικό, ο Μονταλμπάνο είναι κάτι περισσότερο από τον ηθικολόγο «μπάτσο» των αφόρητα προβλέψιμων αστυνομικών σίριαλ της τηλεόρασης. Προσπαθεί πάντα να εξιχνιάσει ένα έγκλημα, να αποκαλύψει μια παρανομία, επιμένοντας στα κρυμμένα, αδιόρατα ίχνη. Πίσω απ’ αυτήν τη διαδρομή αποκαλύπτεται το βαθύ τραύμα ενός κόσμου, αιμάτινου και αντιφατικού, είτε αφορά τη μετανάστευση (ένα από τα κεντρικά θέματα της τηλεοπτικής σειράς, που προκάλεσε τη μήνι του ακροδεξιού Σαλβίνι), είτε την αναγκαστική, υπόγεια διαδρομή των Σικελών, προς την εγκληματικότητα.
Ο Τόπος, η λουσμένη κάτω από ανελέητο φως σικελική γη, αποκτά υπαρξιακή διάσταση, ανάλογη με τις σκοτεινές πόλεις, όπως το «Μ» του Λάνγκ ή «Η νύχτα και η πόλη» του Ντασέν.
Η πολιτική διάσταση του επιθεωρητή Μονταλμπάνο συνοδεύεται, σχεδόν πάντα, με την ηθική του στάση, ως προς το καθήκον. Η αρραβωνιαστικιά Λύβια, είναι το μόνιμο «θύμα» αυτής της στάσης, όταν το τηλέφωνο χτυπάει μες στην άγρια νύχτα, πάνω στην πιο τρυφερή στιγμή του ζευγαριού. (Στην τηλεοπτική σειρά τον επιθεωρητή ερμήνευσε, με πειστικότητα, ο ηθοποιός Λούκα Ζινγκαρέτι, αδελφός του ηγέτη του Δημοκρατικού Κόμματος, Νικόλα).
Ο Αντρέα Καμιλέρι ήταν επίσης μια μορφή της δημοκρατικής Ιταλίας. Πολέμιος του Μπερλουσκόνι, εχθρός του σημερινού Σαλβίνι, συμμετείχε στη συλλογική αγωνία κι είχε εκείνη την καθαρτική μελαγχολία των ανθρώπων που έζησαν το σκοτεινό ευρωπαϊκό αιώνα. Η μεγαλύτερη ανησυχία του ήταν η υφέρπουσα σημερινή «νοσταλγία» ενός μέρους της Ιταλίας, για τον φασισμό.
Buona note maestro.

Μνήμη Ανταίου Χρυσοστομίδη, για το τσιμπούσι, στο εστιατόριο του Έντζο, αγαπημένο φαγάδικο του Καμιλέρι, σε εκείνη την ανηφόρα, στον Ακράδαντα.
ΓΙΑ ΤΗΝ 
ΚΟΜΜΟΥΝΙΣΤΙΚΗ ΑΝΑΝΕΩΣΗ, 
ΓΙΑ ΤΟ ΣΟΣΙΑΛΙΣΜΟ
ΜΕΛΟΣ ΤΟΥ

Copyright © 2021 - All rights reserved

 | 

Developed by © Jetnet