Χωρίς άλλη αιτία και δικαιολογία, το ΚΑΣ εσπευσμένα αποφάσισε τον κατακερματισμό του μοναδικού μνημειακού συνόλου

 

Την Τετάρτη 18 Δεκεμβρίου, λίγες ώρες πριν από τη συνεδρίαση του Κεντρικού Αρχαιολογικού Συμβουλίου με θέμα την εξέταση τεχνικής μελέτης για την απόσπαση των εξαιρετικής σπουδαιότητας αρχαιοτήτων που έχουν βρεθεί στον Σταθμό Βενιζέλου του Μετρό Θεσσαλονίκης, απλοί πολίτες, βουλευτές και εκπρόσωποι φορέων, βρέθηκαν στο προαύλιο του υπουργείου Πολιτισμού και στο πεζοδρόμιο της οδού Μπουμπουλίνας, ανταποκρινόμενοι στο κάλεσμα του Συλλόγου Ελλήνων Αρχαιολόγων, του Ενιαίου Συλλόγου Υπαλλήλων ΥΠΠΟΑ, της Πανελλήνιας Ένωσης Συντηρητών Αρχαιοτήτων και άλλων φορέων, προκειμένου να εκδηλωθεί δυναμικά η αντίθεση σε αυτήν την κυβερνητική επιλογή. «Η απόσπαση, καταστρέφει αυτό το σπουδαίο μνημειακό σύνολο, καθώς αποτελεί ένα μοναδικό τεκμήριο που στοιχειοθετεί την ιστορική μνήμη της πόλης. Είναι μοναδικό, στο είδος του, κοσμικό, πολεοδομικό, οικονομικό και αρχιτεκτονικό δείγμα του Βυζαντίου, που όμοιό του δεν υπάρχει ούτε στην Κωνσταντινούπολη», δήλωσαν χαρακτηριστικά.
Ήδη την προηγούμενη μέρα, χιλιάδες Θεσσαλονικείς συγκεντρώθηκαν στο κεντρικό σταυροδρόμι της πόλης, ανταποκρινόμενοι στο κάλεσμα της Κίνησης Πολιτών Θεσσαλονίκης για την προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς, και βροντοφώναξαν «Βενιζέλου και Εγνατία η δική μας Πομπηία».
Τελικά, το ΚΑΣ, μετά από μαραθώνια συνεδρίασή του –ολοκληρώθηκε τις πρωινές ώρες της Πέμπτης– και με σύνθεση που διόρισε η ηγεσία του ΥΠΠΟΑ, ανέτρεψε κατά πλειοψηφία τις προηγούμενες και αντίθετες αποφάσεις του.



Υιοθέτησε μιαν αμφίβολης ποιότητας «μελέτη» ενός ομότιμου καθηγητή του Πολυτεχνείου, η οποία συντάχθηκε κατά παραγγελία της Αττικό Μετρό ΑΕ, υπό τη διοίκηση Ταχιάου, προκειμένου να δικαιολογηθεί η από 7 Σεπτεμβρίου 2019 εξαγγελία του κ. Μητσοτάκη περί απόσπασης των αρχαίων, που συνεπάγεται την καθυστέρηση κατασκευής του μετρό και την αύξηση του κόστους προς όφελος, προφανώς, του κατασκευαστή.
Όπως στοιχειοθετημένα δήλωσε η αρχαιολόγος, πρώην γγ του ΥΠΠΟΑ, Μαρία Βλαζάκη, οι υπηρεσίες του ΥΠΠΟΑ κλήθηκαν για ένα τόσο σοβαρό θέμα να εισηγηθούν: «α) προχείρως και εντός ολίγων ωρών, β) υπό το βάρος προειλημμένων αποφάσεων σε εξωθεσμικό επίπεδο από κατεξοχήν αναρμόδιους, γ) κατά παράβαση του αρχαιολογικού νόμου, των διεθνών συμβάσεων και των διεθνώς παραδεδεγμένων αρχών για την αυθεντικότητα και την ακεραιότητα των μνημείων, δ) ανατρέποντας την ήδη εφαρμοζόμενη τεχνικά λύση διατήρησης in situ των αρχαιοτήτων και παράλληλα κατασκευής και λειτουργίας του σταθμού, ε) ακυρώνοντας τους εαυτούς τους όσοι συμμετείχαν στις ομάδες εργασίας ανασχεδιασμού του σταθμού και ανηύραν οι ίδιοι την κατάλληλη τεχνική συνδυαστική λύση. Ούτε στην ιστορικής σημασίας Αρχαιολογική Υπηρεσία της χώρας ούτε στο αρχαιότερο Συμβούλιό της αρμόζει τέτοια ευθεία απόπειρα διακινδύνευσης του κύρους και της επιστημονικής τους αξιοπρέπειας.
Πολλώ δε μάλλον καθώς εδώ δεν τίθεται μόνο ζήτημα ήθους και αξιοπρέπειας αλλά και στοιχειώδους νομιμότητας για την εξέταση της μελέτης απόσπασης καθαυτήν: "Η μετακίνηση μνημείου λόγω τεχνικού έργου εξετάζεται μόνο όταν μετά από σχετικό επιστημονικό έλεγχο αποκλείεται κάθε δυνατότητα διατήρησής του στο περιβάλλον του" ορίζει ρητά ο αρχαιολογικός νόμος. Επομένως, εφόσον υπάρχει δυνατότητα διατήρησης υλοποιούμενης ήδη και τεχνικά εφικτής, η ίδια η εξέταση του θέματος είναι αυτή που καταρχήν πάσχει νομικά, όχι μόνο η ενδεχόμενη απόφαση απόσπασης.»
«Η καταστροφή της μοναδικής ιστορικής οδικής αρτηρίας των ρωμαϊκών και βυζαντινών χρόνων του Decumanus Maximus συνιστά εγκληματική πράξη για τη Θεσσαλονίκη και για την πολιτιστική κληρονομιά ολόκληρης της χώρας», επισημαίνει η πρώην υπουργός Πολιτισμού Μυρσίνη Ζορμπά, σε δήλωσή της.
Ενώ, ο πρώην υπουργός Πολιτισμού Νίκος Ξυδάκης, σε άρθρο του, διερωτάται, μεταξύ των άλλων: «Απορώ με τους φιλελεύθερους, τους συντηρητικούς, τους πατριώτες και εθνικόφρονες…. πώς εμφανίζονται τόσο τυφλοί, κουφοί, αναίσθητοι όταν το οικονομικό συμφέρον κάποιων εργολάβων καταστρέφει το πνεύμα της Θεσσαλονίκης και της χιλιόχρονης βυζαντινής Ελλάδας;»

Μόνος κερδισμένος ο εργολάβος

Τη θλίψη του για την απόφαση του ΚΑΣ εξέφρασε και ο πρώην δήμαρχος Θεσσαλονίκης Γιάννης Μπουτάρης, ο οποίος χαρακτήρισε τη διαδικασία που ακολουθήθηκε «εξοργιστική» και υπογράμμισε πως «ουσιαστικά νομιμοποιήθηκε μια ειλημμένη απόφαση». Παράλληλα, η Κατερίνα Νοτοπούλου, βουλευτής του ΣΥΡΙΖΑ και επικεφαλής της δημοτικής παράταξης «Θεσσαλονίκη μαζί - Ανοιχτή πόλη», σε ανακοίνωσή της, τονίζει: «Το έγκλημα ήταν οργανωμένο. Την απόφαση του ΚΑΣ την είχε προκαταλάβει η κα Μενδώνη μια μέρα πριν συνεδριάσει το Συμβούλιο. Έτσι λειτουργεί το κομματικό επιτελικό κράτος της ΝΔ. Δίνει εντολή ο «εθνικός μας εργολάβος», τρέχει να υλοποιήσει η κυβέρνηση της ΝΔ.
«Ο μόνος κερδισμένος από την υπόθεση της αλλαγής σχεδιασμού του μετρό προκειμένου να αποσπαστούν τα αρχαία, καθώς και της σοβαρής καθυστέρησης της πορείας του, (ήδη το έργο έχει σταματήσει εδώ και έξι μήνες), θα είναι ο εργολάβος», δηλώνει ο πρώην πρόεδρος της Αττικό Μετρό ΑΕ, Γιάννης Μυλόπουλος.
Συγκεκριμένα, το Μετρό Θεσσαλονίκης βαρύνεται ήδη με ρεκόρ καθυστερήσεων και ανατιμολογήσεων –που ευνοούν, κατά κανόνα, τους εκάστοτε εργολάβους. Συνδικαλιστική παράταξη του ΥΠΠΟ επισημαίνει σχετικά ότι «ο πραγματικός λόγος που ανακινείται πάλι το θέμα της απόσπασης των αρχαιοτήτων του μετρό, είναι η παράταση όλου το έργου, προκειμένου να πάρει ο Ακτωρ κάμποσα εκατομμύρια ακόμη. Ο εργολάβος θα έπρεπε το 2021 να παραδώσει σε λειτουργία τους υπόλοιπους 12 σταθμούς, αλλά δεν τους έχει έτοιμους. Γι’ αυτό η κυβέρνηση ανακάλυψε, τάχα ξαφνικά, ότι δεν μπορεί να παραδώσει ένα «κολοβό» έργο, χωρίς δηλαδή τον σταθμό Βενιζέλου, τον έναν από τους 13 σταθμούς. Δεν θα ’ναι άλλωστε η πρώτη φορά που πίσω από την «τύχη των αρχαιοτήτων» είναι άλλα αυτά που παίζονται».

Παρατηρούνται συνεχείς προσπάθειες
προς την κατεύθυνση του περιορισμού της εξωστρέφειας
αλλά και των αρμοδιοτήτων του ΥΠΠΟΑ,
όπως στην περίπτωση του Ελληνικού,
όπου με την παραπλανητική επίκληση της απόφασης του ΣτΕ,
συρρικνώθηκε η αρμοδιότητα ελέγχου


Φαίνεται, άλλωστε, ότι δεν πρόκειται για μεμονωμένη κυβερνητική επιλογή, αφού όπως επισημαίνει στη δήλωσή της και η Μαρία Βλαζάκη, «παρατηρούνται συνεχείς προσπάθειες προς την κατεύθυνση του περιορισμού της εξωστρέφειας αλλά και των αρμοδιοτήτων του ΥΠΠΟΑ, όπως στην περίπτωση του Ελληνικού, όπου με την παραπλανητική επίκληση της απόφασης του ΣτΕ, συρρικνώθηκε η αρμοδιότητα ελέγχου στην αδειοδοτική διαδικασία σε ακτίνα 20 μόλις μέτρων γύρω από τους αρχαιολογικούς χώρους, προς όφελος της επενδύτριας εταιρείας. Ακολουθώντας την ίδια συνταγή, με νέα παραπλανητική επίκληση της απόφασης του ΣτΕ του 2016, με απελπισμένη και προκλητική παρερμηνεία των εξελίξεων των ανασκαφών στον σταθμό Αγίας Σοφίας, και με διάφορες κινδυνολογίες, γίνεται ξανά προσπάθεια κατακερματισμού και μετακίνησης του μοναδικού μνημειακού συνόλου.»

Η λύση της παραμονής είναι εφικτή

Όσον αφορά τις κυβερνητικές κινδυνολογίες, το Τμήμα Πολιτικών Μηχανικών του ΑΠΘ, με ανακοίνωσή του επισημαίνει ότι η λύση της διατήρησης των αρχαιοτήτων κατά χώρα, πλέον όλων των άλλων είναι εφικτή: «Τα ευρήματα όχι μόνο δεν αποτελούν τροχοπέδη στην υλοποίηση των αναγκαίων υποδομών και στο δρόμο της ανάπτυξης της πόλης, αλλά με την παραμονή στη θέση τους και την ανάδειξή τους θα αποτελέσουν σημαντικό πόλο έλξης της διεθνούς κοινότητας».
Στο ίδιο μήκος κύματος, το Τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών κάνει έκκληση προς όλους τους αρμόδιους φορείς, «προκειμένου να συνεχιστούν και να ολοκληρωθούν οι απαραίτητες ενέργειες ώστε να διατηρηθεί αμετακίνητο το μοναδικό αυτό εύρημα, ως επισκέψιμος αρχαιολογικός χώρος σε αρμονική συνύπαρξη με τη σύγχρονη αντιμετώπιση των κυκλοφοριακών αναγκών της πόλης».
Προφανώς δεν είναι μια απλή τεχνική λύση, προφανώς θέλει πολλούς υπολογισμούς και συνεχείς διορθώσεις στις μελέτες –και στις παραδοχές των μελετών, που είναι ευθύνη της Αττικό Μετρό να δώσει. Όμως, αυτό που έγινε το τελευταίο εξάμηνο είναι σκανδαλώδες: η Αττικό Μετρό ΑΕ σταμάτησε κάθε εργασία στη βάση της εγκεκριμένης λύσης και, αντί να διορθώσει τις μελέτες, ξεκίνησε μια αγωνιώδη προσπάθεια να «αποδείξει» ότι αυτή η λύση δεν είναι εφικτή. Αυτό λοιπόν καθώς και αυτό που εκλήθη το ΚΑΣ να κάνει είναι απλώς… κατάφωρη παραβίαση του Αρχαιολογικού Νόμου, και όποιος προσφύγει στο Συμβούλιο της Επικρατείας, είναι βέβαιο ότι θα δικαιωθεί! Κι αυτό το ξέρει πολύ καλά η υπουργός κα Μενδώνη, που ήταν γγ του ΥΠΠΟΑ όταν ψηφίστηκε αυτός ο νόμος. Τα τεχνάσματα στα οποία καταφεύγει για να νομιμοποιήσει τις επιλογές Μητσοτάκη, την εκθέτουν ανεπανόρθωτα.

Μαρίνος Μουζακίτης
ΓΙΑ ΤΗΝ 
ΚΟΜΜΟΥΝΙΣΤΙΚΗ ΑΝΑΝΕΩΣΗ, 
ΓΙΑ ΤΟ ΣΟΣΙΑΛΙΣΜΟ
ΜΕΛΟΣ ΤΟΥ

Copyright © 2021 - All rights reserved

 | 

Developed by © Jetnet