Πώς άραγε γεννιέται η βία; Από τι τρέφεται; Πώς η κάθε μορφή εξουσίας φτάνει στο σημείο να συνθλίψει τον άνθρωπο, να του δημιουργήσει στεγανά, να τον περιθωριοποιήσει να τον οδηγήσει στην τρέλα και τελικά στο θάνατο.
Ο Γκέοργκ Μπίχνερ το 1836 αφήνει ανολοκλήρωτο το έργο του «Βόιτσεκ», ένα έργο σταθμό για τα μετέπειτα θεατρικά κείμενα. Ο ίδιος μετατοπίζει βασικούς άξονες δραματουργίας, επιλέγει μια σπάνια για την εποχή αποσπασματικότητα και λειτουργεί με μια γρήγορη εναλλαγή σκηνικού χρόνου και τόπου ακολουθώντας δε μια γραμμική ροή ιστορίας. Η βασική του τομή είναι η επιλογή του ήρωα, επιλέγει ουσιαστικά έναν αντιήρωα έναν άνθρωπο εξαθλιωμένο έναν άνθρωπο του περιθωρίου έναν παρία, ο οποίος εγκλωβίζεται από το κοινωνικό κατεστημένο της εποχής και οδηγείται στο έγκλημα εξωθείται σε έναν αυτοκτονικό φόνο. Με αυτό τον τρόπο ο Μπίχνερ στηλιτεύει τις μορφές εξουσίας και αναδεικνύει πως πριν την επιλογή του ήρωα για το άγριο έγκλημα που διαπράττει έχει προηγηθεί ένας κοινωνικός φόνος προς τον ίδιο.


Ουσιαστικά το έργο είναι ένα πολιτικό κείμενο είναι μια βαθιά προσωπική υπαρξιακή τραγωδία με κοινωνικές προεκτάσεις, αποτελεί ένα αρχέτυπο ανθρωπίνων συμπεριφορών και κοινωνικών σχέσεων. Μπαίνει μέσα στην προσωπικότητα του ήρωα και τον βάζει να αλληλεπιδράσει και να συγκρουστεί με τον δικό του παράταιρο τρόπο σκέψης, κυρίαρχος πυροδότης σε αυτό είναι το κοινωνικό περιβάλλον καταπίεσης, αδιαφορίας και κοινωνικής περιθωριοποίησης. Άρα βάσει αυτής της αναγωγής θέτει το ερώτημα του κατά πόσον η ίδια η κοινωνία και οι μορφές που την υπηρετούν όπως η οικογένεια, η εκκλησία, η επιστήμη και άλλες είναι αμέτοχες στη δημιουργία ενός θύτη. Συγκεκριμένα στο έργο τοποθετηθεί τον γιατρό, τον λοχαγό, την Μαρία την σύντροφό του και άλλους να δημιουργούν έναν ασφυκτικό κλοιό πίεσης απέναντί του, είτε ασκώντας του σωματική είτε ψυχολογική βία. Στην παράσταση μας η πίεση αυτή παίζει σημαντικό ρόλο. Η σκηνοθέτης, Ελένη Παργινού, ήταν ξεκάθαρη σε αυτό: οι ηθοποιοί ως ensemble πρέπει να οδηγήσουν τον ήρωα στην τραγική του πράξη, πρέπει να παίξουμε με το μυαλό, να το τεμαχίσουμε και να τον φτάσουμε στα άκρα για να εμφανιστεί ένας άνθρωπος σε πτώση. Ειδικότερα δε ο ρόλος του γιατρού, ο ρόλος που έχω αναλάβει, θέτει το βασικό ερώτημα μεταξύ ηθικής και επιστήμης, είναι ένας αριβίστας που στο βωμό της προσωπικής ανέλιξης και της ιατρικής επιστήμης είναι διατεθειμένος να διαλύσει έναν άνθρωπο σωματικά και ψυχικά είναι ένας αλλού τύπου Μένγκελε.
Δυστυχώς ο καθένας μπορεί να καταλάβει τη σχέση του Βόιτσεκ με το σημερινό άνθρωπο, είναι ένας άνθρωπος σε εκκρεμότητα, ένας άνθρωπος ευάλωτος και μόνος απέναντι στον παραλογισμό που υπάρχει γύρω του. Είναι εγκλωβισμένος σε μια αέναη κίνηση προσπαθώντας να δράσει μόνος του. Τα τελευταία χρόνια βλέπουμε όλο και περισσότερους να προσπαθούν μόνοι τους να δράσουν σε προσωπικό και κοινωνικό επίπεδο. Η εξουσία της παρακολούθησης, της απομόνωσης, της αδιαφορίας, της προσωπικής και κυρίως κρατικής βίας πιέζουν και δημιουργούν ένα αίσθημα πνιγμού. Κάτω από αυτές τις συνθήκες είναι προφανές ότι δύσκολα μπορεί να λειτουργήσει ένας άλλος τρόπος σκέψης, ένας τρόπος σκέψης που προωθεί την συλλογικότητα, την αλληλεγγύη, την ανθρωπιά ως σαμπρέλα σωτηρίας για τους ανθρώπους. Άρα τώρα είναι επιβεβλημένο να ανοίξει το θέμα της καθολικής χειραφέτησης των ανθρώπων.
Κατά πόσον είμαστε όλοι εν δυνάμει Βόιτσεκ, ποια είναι αυτή η λεπτή γραμμή μεταξύ εξουσιαστή και εξουσιαζόμενου, καταπιεστή και καταπιεσμένου; Τι οδηγεί τελικά τον άνθρωπο να επιλέξει το προσωπικό στρατόπεδο ύπαρξης του και κατά πόσον είναι ελεύθερος να το επιλέξει μόνος του;

Λευτέρης Παπακώστας

* Ο Λευτέρης Παπακώστας είναι ηθοποιός και παίζει στην παράσταση «Βόιτσεκ» του Γκέοργκ Μπίχνερ, που ανεβαίνει Δευτέρα και Τρίτη 13, 14, 20, 21, 27 και 28 Ιανουαρίου, στις 9.15μμ, στο θέατρο Ροές (Ιάκχου 16, Γκάζι, τηλ. κρατήσεων: 6944581205).
«Η εποχή» έχει εξασφαλίσει κουπόνι 1+1 για τους αναγνώστες της για να παρακολουθήσουν την παράσταση δύο άτομα με το αντίτιμο ενός εισιτηρίου.
Πρόσφατα άρθρα ( Θέατρο )
ΓΙΑ ΤΗΝ 
ΚΟΜΜΟΥΝΙΣΤΙΚΗ ΑΝΑΝΕΩΣΗ, 
ΓΙΑ ΤΟ ΣΟΣΙΑΛΙΣΜΟ
ΜΕΛΟΣ ΤΟΥ

Copyright © 2020 - All rights reserved

 | 

Developed by © Jetnet