Ο "Αίας" του Σοφοκλή ανεβαίνει από το Θέατρο του Νέου Κόσμου στο πλαίσιο του Φεστιβάλ Αθηνών Επιδαύρου


Το Θέατρο του Νέου Κόσμου συμμετέχει φέτος στο Φεστιβάλ Αθηνών και Επιδαύρου με τον Αίαντα του Σοφοκλή. Από τις πολιτικότερες και πιο ενδιαφέρουσες τραγωδίες του Σοφοκλή, ο «Αίας» θέτει το ζήτημα της τιμής, της προσωπικής ευθύνης, της σχέσης του ατομικού με το συλλογικό. Ζητήματα, δηλαδή, που μας απασχολούν πολύ, ιδιαίτερα τούτες τις δύσκολες ώρες για την Ελλάδα, όταν όλοι αναμετρηθήκαμε με το καθήκον απέναντι στα κοινά, τη δημοκρατία και την αξιοπρέπεια. Και νικήσαμε.
Ο Βαγγέλης Θεοδωρόπουλος μας μιλά για τον τρόπο που είδε και θα παρουσιάσει το ερχόμενο Παρασκευοσάββατο στην Επίδαυρο τον Αίαντα.


Τη συνέντευξη πήρε
η Μαρώ Τριανταφύλλου

Μετά τις Τρωάδες που ανέβηκαν το 2009, είναι η πρώτη φορά που ασχολείστε με το αρχαίο θέατρο, μιλώ ειδικότερα για τραγωδία. Γιατί επιλέξατε τον Αίαντα; Ειρήσθω εν παρόδω, σχετίζεται κάπως με τις Τρωάδες και όχι μόνο θεματικά, υπάρχει μέσα στο μυαλό σας η δημιουργία μιας ενότητας παραστάσεων;

Τον Αίαντα δεν τον επέλεξα σήμερα, αλλά πριν από χρόνια, όταν ο φίλος Μίμης Μαρωνίτης μου έδωσε την εξαιρετική μετάφρασή του, που έκτοτε με συντροφεύει. Φέτος, ήρθε η στιγμή να γίνει παράσταση. Κάτω από τις γνωστές άσχημες συνθήκες, που όμως δεν επηρέασαν ούτε εμένα ούτε πιστεύω τους ηθοποιούς και συνεργάτες της παράστασης. Για μένα, το να δουλεύω με τέτοια κείμενα είναι κάτι που με κρατάει όρθιο και μου δίνει μεγάλη δύναμη. Που τη χρειαζόμαστε και στο σημερινό πόλεμο, που είναι το ίδιο βίαιος, αν και με άλλου είδους όπλα. Πράγματι, υπάρχουν κοινά στοιχεία ανάμεσα στις Τρωάδες και τον Αίαντα, και οι δύο τραγωδίες εκτυλίσσονται προς το τέλος του τρωικού πολέμου, και τα δύο έργα είναι άκρως πολιτικά, ο ρόλος της Ανδρομάχης είναι πολύ συγγενικός με την Τέκμησσα (καθώς οι τραγωδίες με θέματα από τον τρωικό κύκλο αντλούν από την Ιλιάδα και την Οδύσσεια) και άλλα πολλά. Όμως αυτό είναι σύμπτωση. Δεν είχα στο μυαλό μου τη δημιουργία μιας ενότητας παραστάσεων. Ένα άλλο κοινό στοιχείο που μου έρχεται τώρα στο νου είναι ότι μεταφραστής των Τρωάδων ήταν ο Παντελής Μπουκάλας, που το ποίημά του «Αίας» ακούγεται τραγουδισμένο από τον ραψωδό σαν εισαγωγή στην παράσταση.

Υπό ποίο πρίσμα «διαβάζετε» τον δύσκολο κεντρικό ήρωα;
Πριν να σας απαντήσω σε αυτό, να πω δυο λόγια για όσα έχουν προηγηθεί από την καθαυτό υπόθεση της τραγωδίας, που τα μαθαίνουμε στην πορεία του έργου: Ο Αίας, μετά το θάνατο του Αχιλλέα, είναι ο καλύτερος πολεμιστής στο στρατόπεδο των Ελλήνων. Όμως, κατά την κρίση των όπλων του νεκρού ήρωα, την ώρα της απόφασης δηλαδή σε ποιον θα δοθούν ως έπαθλο αριστείας τα όπλα του Αχιλλέα, οι αρχηγοί των Αχαιών δεν τα δίνουν στον Αίαντα αλλά μεροληπτούν υπέρ του Οδυσσέα. Αυτό θίγει βαθιά τον Αίαντα. Τυφλωμένος από την οργή, επιχειρεί να επιτεθεί στις σκηνές των αντιπάλων του, όμως η Αθηνά θολώνει το μυαλό του και η φονική του μανία ξεσπάει στα κοπάδια, τη λεία των Αχαιών. Όταν συνειδητοποιεί τι έχει κάνει, ο Αίας δεν έχει άλλη διέξοδο από την αυτοκτονία. Η ζωή του είναι η τιμή του. Μετά τον εξευτελισμό δεν υπάρχει ζωή. Στον Αίαντα του Σοφοκλή συγκρούονται δύο κόσμοι: ο ηρωικός, με εκφραστή τον Αίαντα, και η νέα τάξη πραγμάτων, όπου κυριαρχεί η πολιτική, με εκφραστή τον Οδυσσέα. Ο τρωικός πόλεμος οδεύει προς το τέλος του, το ίδιο και ο ρόλος του ήρωα πολεμιστή. Τα ινία θα τα αναλάβουν τώρα οι πολιτικοί. Και ο χτεσινός ήρωας θα δώσει τέλος στη ζωή του, σώζοντας την τιμή και το όνομά του για πάντα.

Ένα σημείο που πάντα με κέντριζε στον Αίαντα είναι η περίφημη σκηνή της ταφής -ή της άρνησής της καλύτερα, αν θέλετε- και ο τρόπος που επιλύεται η σύγκρουση από τον Οδυσσέα. Ο Οδυσσέας -το σύμβολο του πολύτροπου, του αενάως μηχανευομένου πολιτικού- επιλύει μια ηθική και πολιτική σύγκρουση. Έχει κάτι να πει αυτό για την σύγχρονη πολιτική σκηνή;
Ο Οδυσσέας εμφανίζεται στην πρώτη σκηνή του έργου, όπου ζητά να μάθει από την Αθηνά αν η σφαγή των κοπαδιών είναι πράγματι έργο του Αίαντα. Είναι και οι δύο εχθροί του Αίαντα, με πρώτη την εκδικητική θεά, που συνομωτούν για να αμαυρώσουν το όνομά του στα μάτια του στρατού των Αχαιών. Στην τελευταία σκηνή, ο Οδυσσέας εμφανίζεται μπροστά στο νεκρό σώμα του Αίαντα, όπου συγκρούεται ο Τεύκρος, ο αδερφός του Αίαντα, με τον Αγαμέμνονα, ο οποίος θέλει να απαγορεύσει την ταφή του ήρωα. Βλέπουμε εδώ μια εντυπωσιακή μεταστροφή του Οδυσσέα: Αναγνωρίζοντας ίσως και τη δική του μοίρα στη μοίρα του νεκρού, μπορεί να κάνει αρχηγική εμφάνιση, να αποτρέψει την εμφύλια σύρραξη και βέβαια να καρπωθεί τη δόξα στο τέλος του έργου. Είναι ίδιο των πολιτικών να εκμεταλλεύονται τα πράγματα προς όφελός τους. Όμως, από την άλλη, θα ήταν απλοϊκό να συγκρίνεις τον Οδυσσέα, έναν ήρωα της μυθολογίας και της λογοτεχνίας, με τον Ευάγγελο Βενιζέλο για παράδειγμα! Ο Σοφοκλής εδώ με απόλυτη καθαρότητα ξεχωρίζει τους δύο κόσμους, τον «ηρωικό» και τον «πολιτικό», που διέπονται από εντελώς διαφορετικό αξιακό σύστημα. Αποφεύγοντας κάθε μονοσήμαντη ερμηνεία και λαμβάνοντας υπόψη την ανθρώπινη ατέλεια.

Σας άκουσα να κάνετε μια ιστορική αναλογία με τους ήρωες του 1821. Είναι δυνατές πράγματι τέτοιες αναλογίες ανάμεσα σε δύο τόσο μακρινούς χρονικά κόσμους;
Κάθε πόλεμος, κάθε επανάσταση, κάθε αντιδικτατορικός αγώνας φέρνει στην επιφάνεια το ηρωικό στοιχείο. Παράλληλα, στις καταστάσεις αυτές εντείνονται οι πολιτικές αντιπαραθέσεις, γιατί το ζητούμενο είναι πάντα η νομή και η κατοχή της εξουσίας. Γι’ αυτό και πολλές φορές οι πόλεμοι έχουν μια εμφύλια διάσταση, όπως μας δείχνει η ιστορία μας. Προσωπικά η μορφή του Αίαντα και η σύγκρουσή του με τη νέα τάξη των πραγμάτων μου φέρνει στο νου φυσιογνωμίες από τη σύγχρονη ιστορία. Πιο κοντά, και για λόγους «θεατρικούς» η σκέψη μου στάθηκε σ’ ένα πρόσωπο από το ’21, τον Οδυσσέα Ανδρούτσο, από τις μεγαλύτερες μορφές του Αγώνα. Ο οποίος ένιωσε στο πετσί του τον παραμερισμό του από τους πολιτικούς. Η νέα τάξη πραγμάτων δεν τον χρειαζόταν τον χτεσινό ήρωα, έπρεπε να τον ακυρώσει. Αμαυρώνοντας το όνομά του και παίρνοντας τη ζωή του με τον πιο βίαιο τρόπο.

Θα θέλαμε να μας παρουσιάσετε τη σκηνοθετική σας γραμμή.
Η σκηνοθετική γραμμή δεν ήταν αποφασισμένη σε όλες τις λεπτομέρειές της, αλλά διαμορφώθηκε και στην πορεία των προβών. Για μένα ο ηθοποιός πάνω στη σκηνή είναι πηγή έμπνευσης. Ακούγοντας το κείμενο από το στόμα των ηθοποιών συνειδητοποιούσα το πόσο ισχυρός είναι ο λόγος του Σοφοκλή, φυσικά μέσα από τη σπουδαία μετάφραση του Δ.Ν. Μαρωνίτη, λόγος που φέρει από μόνος του τις πιο δυνατές εικόνες. Αυτό μας οδήγησε σε μια παράσταση λιτή και αφαιρετική, ανάμεσα στην υπόκριση και στην αφήγηση. Καθοριστικός ήταν εδώ ο ρόλος της μουσικής και της κίνησης. Προϋπόθεση για την επιλογή των ηθοποιών, πέρα από το υποκριτικό ταλέντο, ήταν η σχέση με το σώμα τους, δηλαδή η κίνησή τους, αλλά και το να τραγουδάνε και ει δυνατόν να παίζουν ένα μουσικό όργανο. Προέκυψε έτσι μια μπάντα χάλκινων πνευστών, τρία λαούτα και κρουστά, που παίζουν χωρίς μηχανική ενίσχυση. Και επειδή το πιο σημαντικό στο θέατρο, όπως το αντιλαμβάνομαι εγώ, είναι ο ηθοποιός, είμαι πολύ χαρούμενος για το υψηλό επίπεδο αυτού του θιάσου.

maro33@otenet.gr


Ταυτότητα παράστασης


Μετάφραση: Δ. Μαρωνίτης
Σκηνοθεσία: Β. Θεοδωρόπουλος
Μουσική: Νίκος Κυπουργός
Σκηνικά – Κοστούμια: Ελένη Μανωλοπούλου
Χορογραφίες: Αγγελική Στελλάτου
Φωτισμοί: Σάκης Μπιρμπίλης
Παίζουν οι ηθοποιοί: Νίκος Κουρής, Μαρία Πρωτόπαππα, Γιάννος Περλέγκας, Παντελής Δεντάκης, Ελένη Ουζουνίδου, Γιάννης Τσορτέκης, Γιάννης Κλίνης, Δημήτρης Παπανικολάου, Νικόλας Κατσαμπάς, Μιχάλης Τιτόπουλος
Χορός: Θύμιος Κούκιος, Σπύρος Κυριαζόπουλος, Χρήστος Μαλάκης, Δαυίδ Μαλτέζε, Αλέξανδρος Μαυρόπουλος, Δημήτρης Πασσάς, Κρις Ραντάνοφ, Σταύρος Σβήγκος, Θοδωρής Σκυφτούλης, Μάνος Στεφανάκης, Αλέξανδρος Χρυσανθόπουλος
Παραστάσεις: Παρασκευή 17 και Σάββατο 18 Ιουλίου, στις 9μ.μ., στο Αρχαίο Θέατρο της Επιδαύρου.
 
ΓΙΑ ΤΗΝ 
ΚΟΜΜΟΥΝΙΣΤΙΚΗ ΑΝΑΝΕΩΣΗ, 
ΓΙΑ ΤΟ ΣΟΣΙΑΛΙΣΜΟ
ΜΕΛΟΣ ΤΟΥ

Copyright © 2021 - All rights reserved

 | 

Developed by © Jetnet