Τ’ Απεράθου, ανταποδίδοντας, τίμησε τον Μανώλη Γλέζο



Το 2005 μια εκδήλωση για τον Μανώλη Γλέζο ήταν άκρως τιμητική: την οργάνωσαν οι συγχωριανοί του, οι Απεραθίτες, στο Μπενάκειο. Ήταν διαφορετική από τις συνηθισμένες, ανθρώπινη, ζεστή, συναισθηματική. Όχι τόσο πολιτική. Η «Εποχή» τη μετέφερε στους αναγνώστες της με ένα ρεπορτάζ. Σήμερα το αναδημοσιεύουμε, με τη σκέψη ότι μας χρειάζονται και οι απαρχές για να γνωρίσουμε αυτή την πολυσχιδή προσωπικότητα.

Από τους Λαμπράκηδες ακόμη και τι δεν είχαμε ακούσει για τον Μανώλη Γλέζο. Για εμάς τους νέους αριστερούς και με τη φαντασία μας κομμουνιστές, απ’ όταν είμαστε μαθητές ακόμη, ήταν ο άνθρωπός μας –όπως και άλλοι φυσικά– που μας έκανε υπερήφανους, που επικαλεστήκαμε –ήταν η ειδική συνεισφορά του– τόσο συχνά την πράξη του για να αμυνθούμε στις επιθέσεις ότι είμαστε αντεθνικοί, απάτριδες, προδότες ή και κατάσκοποι ακόμη. Ήταν μία θαυματουργή ασπίδα, που υποχρέωνε τον εθνικόφρονα επιτιθέμενο να αποχωρήσει με λιγότερη αυτοπεποίθηση, ίσως και με ίχνη προβληματισμού.
Η εκδήλωση, λοιπόν, δεν ήταν ακριβώς πολιτική. Μίλησαν άνθρωποι που γνώριζαν την πορεία της πολυκύμαντης ζωής του, κυρίως αυτή δίπλα από την πολιτική του δράση, κι αυτό ήταν κάτι που προσέδιδε στη βραδιά μια διαφορετική αίσθηση από τις συνηθισμένες προς τιμήν πολιτικών ή στελεχών της Αριστεράς, που κατά κανόνα πλημμυρίζουν από αναμενόμενες προσεγγίσεις ή φορμαλισμούς. Βοήθησε και επιλογή των ομιλητών. Τρεις απ’ αυτούς μας μίλησαν για τις απαρχές.

Τα μαθητικά χρόνια

Ο ομότιμος καθηγητής πανεπιστημίου, ιστορικός, Βασίλης Σφυρόερας, συγχωριανός του, μας συνέδεσε με τα μαθητικά του χρόνια, π.χ., όταν από κοινού ανέλαβαν να «μεταφράζουν» από τ’ απεραθίτικα τα όσα ήθελε να μάθει για τ’ Απεράθου ο γλωσσολόγος Δημήτρης Αντωνιάδης το 1937. Για το κλίμα εκείνων των χρόνων, για τις διακοπές που επέβαλλαν οι φυλακίσεις του Μανώλη στην επικοινωνία τους, που δεν στερήθηκε και εντάσεων. Για την οικογένειά του, τον πατέρα του, που ήταν απόφοιτος της Μεγάλης του Γένους Σχολής, τη μητέρα του, μία ευαίσθητη και μορφωμένη δασκάλα των αρχών του περασμένου αιώνα, που το 1905 θα μιλήσει σε συγκέντρωση της Χώρας της Νάξου με θέμα «Η ισότητα των φύλων», τον αδελφό του Νίκο, που εκτελέστηκε το 1943, και άλλα πολλά.
Ο Λευτέρης Μαυροειδής, καθοδηγητής του στην ΕΠΟΝ, φώτισε μια άλλη, κεντρική, πτυχή των απαρχών. «Τότε (καλοκαίρι 1943) που ένας νέος από το Μεταξουργείο θέλει να με δει. Ήταν ο Μανώλης, που τότε τον λέγαν Νώλη. Ο Νώλης μου είπε απλά - απλά ότι θέλει να δώσει πιο πολλά από ό,τι έδινε τότε στον αγώνα και ζητάει να αναλάβει έναν πιο υπεύθυνο τομέα δουλειάς. Ο Νώλης με έπεισε από την πρώτη στιγμή ότι ήταν ένα πολύ σοβαρό παιδί, πραγματικά αποφασισμένο να δώσει πολλά και με δυνατότητες να δώσει πολλά στον αγώνα. Εκείνο το καλοκαίρι, καθώς είχαμε πολύ συχνές συναντήσεις, δέθηκε ανάμεσά μας μια ζεστή φιλία. Ένα μεσημέρι, λοιπόν, μου εμπιστεύθηκε και το μεγάλο του μυστικό. Και μου διηγήθηκε με λεπτομέρειες, που με άφησαν άφωνο, τις διάφορες φάσεις επιχείρησης, από τη σύλληψη της ιδέας, την ανάλυση και μελέτη των γεωγραφικών και ιστορικών δεδομένων της Ακρόπολης, την προετοιμασία, την εκτέλεση αυτού του τρελού σχεδίου, τα όσα ακολούθησαν εκείνη τη νύχτα της 30ής προς την 31η Μαΐου του 1941».
Ο Χρήστος Πασαλάρης, παλαίμαχος δημοσιογράφος, μας έδωσε το κλίμα της γνωριμίας τους και της εργασίας τους στον «Ριζοσπάστη», στην περίφημη σχολή του, με επικεφαλής τον Κ. Καραγιώργη. Ο Αντώνης Καρκαγιάννης, συγκατηγορούμενος και συγκρατούμενος, πιο πολιτικός, μας έδωσε πληροφορίες από τη στάση του ως στελέχους του ιδιότυπου δίδυμου ΕΔΑ – ΚΚΕ, όπως στη διάσπαση του ΚΚΕ το 1968 και την επέμβαση στην Τσεχοσλοβακία.

Η σχέση με τη γλώσσα και τη γη

Στη «βοήθεια» που χρειάστηκε να δώσει στον γλωσσολόγο καθηγητή, απέδωσε ένας από τους ομιλητές, ο καθηγητής γλωσσολόγος κ. Παναγιώτης Κοντός, την ενασχόληση του Μανώλη με τη γλώσσα. Στην ομιλία του δεν έκρυψε το θαυμασμό του για την πειθαρχημένη ενασχόληση μ’ αυτό το αντικείμενο, που άνετα τον κατατάσσει στους επιφανείς διαλεκτολόγους, όπως είπε.
Τον όρο «γαιωαισθητική» χρειάστηκε να χρησιμοποιήσει ο ομότιμος καθηγητής της Γεωλογίας, κ. Ηλίας Μαργιολάκος, που κλήθηκε να μιλήσει για ένα άλλο πάθος του τιμώμενου, τη γη και τα μυστικά της. Ως «γνήσιο τέκνο της γαίας», όπως τόνισε, θα μπορούσε να θεωρηθεί πρόδρομος εργάτης αυτού που σήμερα ονομάζουμε «γαιωλογία περιβάλλοντος». «Ο Μ. Γλέζος», μας διαβεβαίωσε ως ειδικός, «παρατηρεί τη γη και στοχάζεται πώς θα αξιοποιηθεί προς όφελος του ανθρώπου».

Στην τοπική αυτοδιοίκηση

Και το κατάφερε! Πρόεδρος της κοινότητας τ’ Απεράθου, το 1987 θα γίνει ο εμπνευστής, αλλά και τεχνικός σύμβουλος της υδροδότησης του χωριού, ανθρώπων, ζώων και χωραφιών. Πρωτότυπο έργο, που δεν θα τελείωνε ποτέ αν ο πρόεδρος δεν διέθετε το πείσμα –μας μίλησε γι’ αυτό ο χωριανός του καθηγητής– τη γνώση και την ευρηματικότητα του Μανώλη. Ξεκίνησε από την απλή παρατήρηση ότι το νερό μπορεί να αποθηκευθεί μέσα στη γη, άρα το κρίσιμο ήταν πώς θα το εμποδίσουμε να φύγει προς τη θάλασσα. Και ξαναφτιάχτηκαν οι αναβαθμίδες. Και βρήκε λύσεις ακόμη και για το πώς θα εξασφαλισθεί το 50% του ποσού που έπρεπε να βάλει η κοινότητα, γιατί το έργο ήταν συγχρηματοδοτούμενο με την ΕΕ: θεώρησε ως κεφάλαιο συμμετοχής την προσωπική -ποιος δεν είναι κτίσης στ’ Απεράθου;- εργασία των χωριανών! Και κρατώντας τους –όλοι συμφώνησαν– τις δέκα μονάδες από τις πενήντα της συμμετοχής, η κοινότητα είχε επιπλέον το περιθώριο να κάνει πρόσθετα έργα και να βρει «συμμετοχή» για ανθρώπους ανήμπορους, χήρες κτλ.
Όλοι, όπως ήταν αναμενόμενο, υπερέβησαν το χρόνο ομιλίας τους, αλλά περιέργως –βοηθούντος, με τα αστεία αλλά και τις συνοψίσεις του, και του προεδρεύοντος, του Γιάννη Κακουλίδη, που επιστρατεύτηκε ως «νεολαίος» σ’ αυτό το έργο– δεν υπήρξαν διαμαρτυρίες. Το κοινό είχε μεγάλη «διασπορά». Συγκίνησε, όμως, ειδικά η παρουσία δύο τάξεων από μαθητές του νυχτερινού Γυμνασίου Καλλιθέας. Τι τους έκανε εντύπωση; Ρωτήσαμε. «Ότι ένας άνθρωπος που έδρασε πριν 65 χρόνια, τώρα ήταν μπροστά μας και κουβεντιάζαμε», μας είπαν. «Ήξερα την ιστορία», μας είπε η Β., «όμως την εκδήλωση τη θεωρήσαμε σημαντική ευκαιρία. Η προσδοκία μας δικαιώθηκε», πρόσθεσε, «ιδίως διότι έμαθα πλευρές και της πιο προσωπικής ζωής του».

Το χωριό που ζουν όλοι μαζί

Ο τιμώμενος ανέβηκε τελευταίος να μιλήσει, φανερά συγκινημένος ή μάλλον λυπημένος. Το έδειξε αμέσως. «Σκέφτομαι», είπε, «όλους τους αμνημόνευτους αγωνιστές που έδωσαν ακόμη και τη ζωή τους για να είμαστε εδώ που είμαστε». Μνημόνευσε και ένα τέτοιο όνομα, αμνημόνευτο: Βασίλης Χατζηελευθερίου, απ΄ την Καισαριανή. «Περνά δύσκολες ώρες αυτή τη στιγμή», μας είπε.
Μετά αλεγράρησε. Διηγήθηκε ιστορίες για το χωριό του, κάνοντας ακόμη και γλωσσικές παρατηρήσεις για να μας ερμηνεύσει το πώς σ’ αυτό οι άνθρωποι «ζουν όλοι μαζί». Γι’ αυτό και δεν «καταλάγκαδο», αλλά «συλλάγκαδο», δεν λένε «τείχο – τείχνο», λένε «σύντειχα». Μήπως δεν υπόγραψαν τότε όλοι ανεξαιρέτως να μην εκτελεστεί ο χωριανός τους; Και όταν είχαν επισκεφθεί το χωριό τους ο Οτέλο Ντε Καρβάλιο με τη γυναίκα του, περνώντας από ένα στενό –ύστερα από πολλά καλωσορίσματα και κεράσματα ανά το χωριό– ένας χωρικός επέμενε να μπουν στο σπιτικό του: ενέδωσε και στο άψε σβήσε τα ψάρια είχαν τηγανιστεί. Ο Καρβάλιο δεν είχε καμιά αμφιβολία ότι βρέθηκε στο πιο αριστερό σπίτι του χωριού, αν όχι σε γιάφκα! Ο Μανώλης τους είπε ότι ήταν δεξιοί άνθρωποι, αλλά πώς να του εξηγήσει το πώς και το γιατί;
ΓΙΑ ΤΗΝ 
ΚΟΜΜΟΥΝΙΣΤΙΚΗ ΑΝΑΝΕΩΣΗ, 
ΓΙΑ ΤΟ ΣΟΣΙΑΛΙΣΜΟ
ΜΕΛΟΣ ΤΟΥ

Copyright © 2023 - All rights reserved

 | 

Developed by © Jetnet