«Είμαστε όλοι κληρωτοί της εποχής μας», έλεγε ο Wystan Hugh Auden και, μπροστά σε αυτό το θηρίο του ιού που βρυχάται σήμερα, οι καλλιτέχνες-δημιουργοί καλούνται να αναμετρηθούν τόσο ως πολίτες όσο και ως δημιουργοί, διαχωρίζοντας ή ενώνοντας τις ιδιότητές τους κατά την προσωπική τους αίσθηση και αισθητική. Καλούνται, δηλαδή, συνειδητά ή ασυνείδητα, ηθελημένα ή αθέλητα, να προσδιορίσουν και να προσδιοριστούν έχοντας πίσω τους τα «βασανιστικά» αιώνια «αξιώματα» περί της τέχνης όπως: «Τον καιρό της φρίκης, / θα τραγουδάμε ακόμα; / Ναι, θα τραγουδάμε: / το τραγούδι της φρίκης» (Μπρεχτ) ή «H ιδέα της χρηστικότητας είναι η πιο εχθρική που υπάρχει για την ιδέα της οµορφιάς» (Μπoντλέρ).
Για το ρόλο της τέχνης (τους) μιλούν στην «Εποχή» ο ποιητής και αναπληρωτής καθηγητής Δημιουργικής Γραφής και Νεοελληνικής Λογοτεχνίας στο Πανεπιστήμιο της Δυτικής Μακεδονίας, Τριαντάφυλλος Η. Κωτόπουλος, ο ηθοποιός Ιωσήφ Ιωσηφίδης και ο τραγουδοποιός Απόστολος Ρίζος.

Επιμέλεια: Σπύρος Αραβανής

 

Τριαντάφυλλος Η. Κωτόπουλος

Η τέχνη είναι ένα κάποιο καταφύγιο. Όχι το μοναδικό. Από τη λογική της αλτουσεριανής «έγκλησης» μέχρι το σημερινό, σχεδόν παγκόσμιο, «οικειοθελή εγκλεισμό», η τέχνη επιχειρεί να μας προστατέψει, ως ένα βαθμό, από τον αρχέγονο τρόμο. Να εναντιωθεί στο κενό. Στην περίπτωση της «έγκλησης» ο άνθρωπος σχεδόν πείθεται πως είναι μια ελεύθερη πνευματικά οντότητα και δεν αντιλαμβάνεται τον όποιο έλεγχο των κοινωνικών δομών τού ασκείται. Στην περίπτωση του «εγκλεισμού» ο καθένας μας προσπαθεί να πείσει τον εαυτό του πως συνειδητά και θελημένα πειθαρχεί στις κρατικές επιβολές.
Οι λογοτεχνικές και ευρύτερα καλλιτεχνικές δυστοπικές αναπαραστάσεις και περιγραφές ωχριούν μπροστά στη βιωματική μετά-ανάλυση του covid19 στο 2020∙ το έτος της αριστείας κατά πολλούς. Ερμηνευτές, συνωμοσιολόγοι, γιατροί, νοσηλευτές, πρόσφυγες, άστεγοι, άνεργοι της τελευταίας στιγμής, όλοι μας πρωταγωνιστές σε πραγματικές δυστοπικές κοινωνίες.
Ο ποιητικός λόγος τον οποίο υπηρετώ από μικρό παιδί είναι το δικό μου καταφύγιο.
Ως ακαδημαϊκός δάσκαλος διαβάζω, διορθώνω, γράφω, παραδίδω μαθήματα. Ως ποιητής απολαμβάνω την ανάγνωση και τη γραφή σαν να ήταν το πρώτο μου ατέλειωτο φιλί μαζί τους. Είμαι πιο ήρεμος. Επιδιώκω αφενός τη θυμοσοφία αφετέρου τη διατύπωση με μεγαλύτερη ενάργεια του συναισθήματός μου. Όπως μας δίδαξαν ο Καβάφης και ο ποιητής Μπόρχες, δηλαδή. Με έναν ειδικό τρόπο χρήση της διάνοιας. Καμία διάθεση να αναδείξω ή να στηλιτεύσω τις ακραίες κοινωνικοπολιτικές συνθήκες που δημιουργούνται εν βρασμώ, επικαιρικά.
Στο μεταξύ στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης αρκετοί «καλλιτέχνες» βαυκαλίζονται πως η δική τους τέχνη καθαγιάζει τις μέρες και τις νύχτες μας. Στις δε μεταξύ τους συνομιλίες θα είχε εξαιρετικό ενδιαφέρον να δοκιμάσουμε ένα τροποποιημένο «Μπέκντελ» τεστ (Bechdel test) που να εξετάζει κατά πόσο στις κουβέντες τους αυτές δεν τονίζεται τουλάχιστον μία φορά η σπουδαία συμβολή της δουλειάς ή της πρότασής τους για τη δική μας ψυχική υγεία…
Από την «έγκληση» λοιπόν στον «εγκλεισμό» ή, για να σοβαρολογούμε, στο σπίτι –γιατί εγκλεισμό βιώνουν οι ανάπηροι συμπολίτες μας και οι κάθε είδους έγκλειστοι σε ιδρύματα– συνιστάται η ποικιλότροπη επαφή μας με την αυθεντική τέχνη.
Όχι κ. Φραμπέτι, η κόλαση δεν είναι μια βιβλιοθήκη, ούτε καν σπιτική, αλλά ναι, επιτρέψτε μου να σας παραφράσω, η δική μου κόλαση θα ήταν μια βιβλιοθήκη χωρίς καμία ποιητική συλλογή.

Τριαντάφυλλος Η. Κωτόπουλος

 

Ιωσήφ Ιωσηφίδης

Ο εγκλεισμός στην εποχή του κορονοϊού αυτομάτως καταργεί ένα βασικό στοιχείο της Τέχνης: την επικοινωνία. Ένα έργο τέχνης έχεις ανάγκη να το κοινωνήσεις σε κάποιους άλλους, τους οποίους θέλεις να κάνεις συμμέτοχους στην έμπνευση και στη χαρά της δημιουργίας. Ευτυχώς η τεχνολογία μάς επιτρέπει να επικοινωνούμε ευκολότερα από άλλοτε και ακόμα και έγκλειστοι να ερχόμαστε σε επαφή με τον έξω κόσμο. Έτσι βλέπουμε καλλιτέχνες να επικοινωνούν μέσω βίντεο, μέσω live μεταδόσεων, μέσω αναρτήσεων και μέσω κάθε προβλεπόμενου και υπάρχοντος τρόπου επικοινωνίας. Αυτό βέβαια κατά την άποψή μου δίνει ένα αποτέλεσμα αποδυναμωμένο στον παραλήπτη, αλλά από το τίποτα, κάτι καλύτερο γίνεται. Όπως έχω καταλάβει, ο κόσμος επιζητάει αυτή την επικοινωνία, γιατί ψάχνει τρόπους να ξεφύγει από την απομόνωση, θέλει να περάσει την ώρα του, να καλύψει τις ανάγκες διασκέδασης και ψυχαγωγίας.
Το θέατρο, όπως μπορεί κάποιος να καταλάβει, έχει δεχτεί γερό χτύπημα, όχι μόνο στο παρόν αλλά και για το μέλλον, αφού όσο δεν αντιμετωπίζεται ιατρικά το θέμα, θα υπάρχει αβεβαιότητα, άρα και προφύλαξη άρα και άδεια θέατρα, ακόμη κι αν κάποιος πει ότι είναι ελεύθερα να ανοίξουν. Ο κόσμος όμως σήμερα διψάει να δει θέατρο. Βλέπουμε μεγάλη άνθιση των παραστάσεων που προβάλλονται στο youtube, παραστάσεων παλαιότερων από θέατρα της Ευρώπης, όλου του κόσμου και βέβαια της χώρας μας. Λαμβάνω καθημερινά μηνύματα που με προτρέπουν να ανεβάσουμε και δικές μας παραστάσεις στο youtube.
Προσωπικά, έχω περιοριστεί σε ελάχιστα βίντεο σχετικά με αυτό που βιώνουμε και προσπαθώ κυρίως να μελετήσω για το έργο, τις πρόβες του οποίου διακόψαμε πριν την έναρξη των περιοριστικών μέτρων. Και βέβαια θα σας πω ότι το έργο αυτό είναι «Η Πανούκλα» του Καμί, έργο το οποίο έγινε πρόταση και επιχορηγήθηκε από το ΥΠΠΟ πέρυσι και αποδείχθηκε τραγικά προφητική επιλογή από την ομάδα μας, τους ΓΚΑΦ. Δεν μπορούσαμε ποτέ να φανταστούμε ότι το έργο θα το βιώναμε στην καθημερινότητά μας. Είναι μια περίεργη συγκυρία για μας. Κάναμε πρόβες και ταυτόχρονα στην Κίνα είχε ξεκινήσει να διαδραματίζεται το έργο που δουλεύαμε στην πραγματικότητα. Μετά ήρθε και σε μας αυτή η κατάσταση. Ελπίζω να βγούμε από αυτή τη δυσκολία και να ολοκληρώσουμε τις πρόβες μας, να ανέβει η παράσταση, γιατί δεν σας κρύβω πως έχω μεγάλη περιέργεια να δω πώς θα ανταποκριθεί το κοινό.

Ιωσήφ Ιωσηφίδης

 

Απόστολος Ρίζος

Η τέχνη δεν σταματάει να κυλάει, όπως και ο χρόνος. Κυλάει αδιάκοπα στο ρολόι της ανθρωπότητας και συγχρονίζεται με το δικό μας. Αν κάτι αλλάζει αυτή την περίοδο, είναι ο ρυθμός του ρολογιού. Αυτό το διάστημα, προτιμώ να παρατηρώ και να στοχάζομαι, όχι να παράγω τέχνη. Η συγκυρία με συνάντησε με το δεύτερο τραγούδι του νέου άλμπουμ έτοιμο να κυκλοφορήσει και δεν θα αποφάσιζα τελικά να το κυκλοφορήσω εν μέσω πανδημίας, αν συμπτωματικά δεν ταίριαζε τόσο πολύ σε όλο αυτό που ζούμε. Όταν γύρω βλέπω τη δυστυχία και τον πόνο, κάποια πράγματα μπαίνουν σε δεύτερη προτεραιότητα. Έχω ανάγκη να μείνω στην πραγματικότητα. Στο εδώ και τώρα, με τους δικούς μου ανθρώπους, αλλά και σε επαφή με το τι συμβαίνει παγκόσμια. Όμως η τέχνη προφανώς συνεχίζει να κινείται μέσα μου, σαν εσωτερικοί δείκτες του ρολογιού. Ίσως όλες αυτές οι εικόνες να συσσωρεύονται και να μετουσιωθούν κάποια άλλη στιγμή. Όταν θα έχει καταλαγιάσει η σκόνη. Έτσι κι αλλιώς η ζωή η ίδια γίνεται τέχνη. Και ο τρόπος να ζούμε γίνεται τέχνη. Πριν λίγες μέρες διάβασα σε μια συνέντευξη του Στέλιου Ράμφου κάτι που είπε και μου ταίριαξε: «Στην πραγματικότητα το μεγάλο μυστικό του κλεισίματος στο δωμάτιο είναι ότι αποτελεί ουσιαστική προϋπόθεση ανοίγματος. Ανοίγουμε όσο σκεφτόμαστε, κλεινόμαστε όσο τρέχουμε προς τα έξω».
Όλοι περιμένουμε τη μέρα που θα επιστρέψουμε στις ζωές μας κι έχω την αίσθηση ότι η νέα μας πραγματικότητα θα είναι κι αυτή διαφορετικά σκληρή και πρωτόγνωρη και στη ζωή και στην τέχνη. Σκέφτομαι μοιραία σ’ αυτό το σημείο τον τίτλο του νέου άλμπουμ που λέγεται «Ασκήσεις τρυφερότητας»… Θα χρειαστεί από όλους μας τρυφερότητα αυτή η επιστροφή.

Απόστολος Ρίζος
Πρόσφατα άρθρα ( Πολιτισμός )
ΓΙΑ ΤΗΝ 
ΚΟΜΜΟΥΝΙΣΤΙΚΗ ΑΝΑΝΕΩΣΗ, 
ΓΙΑ ΤΟ ΣΟΣΙΑΛΙΣΜΟ
ΜΕΛΟΣ ΤΟΥ

Copyright © 2021 - All rights reserved

 | 

Developed by © Jetnet